Агаарын бохирдлоос дутахааргүй хөрсний аюул айсуй

3da16fcbd4831f62146a49751cfaa1bbАюулын харанга дэлдсэн агаарын бохирдлыг бууруулах, арилгах аргаа олж ядсан өдөр хоногууд өмнөх жилүүдийн адил л үргэлжилж байна. Хүн амын өвчлөл, нас баралтын суурь шалтгааны нэгд зүй ёсоор тооцогддог агаарын бохирдол цагийн аясаар ирэх гуравдугаар сарын дунд гэхэд аяндаа “замхарна”.

Үүнийг дагаад агаарын бохирдол, нийслэлийн утааг арилгах тухай шат шатны дарга нарын олон зуун арга, санаачилга ч ирэх арваннэгдүгээр сар хүртэл замхарна. Гэхдээ улаанбаатарчуудыг нэрвэх аюул ингээд алга болчихгүй. Агаарын бохирдол, хорт утаанаас ч аюултай хөрсний бохирдол урь орохтой зэрэгцэн нийт хүн амын эрүүл мэндэд заналхийлсээр “гэснэ”. Өөрөөр хэлбэл, амьсгалах, эргэн тойрноо харах ч аргагүй болтол өтгөрсөн их утаа шингэрэв үү, үгүй юү хөрсний бохирдол аюулын харанга дэлдэнэ гэсэн үг. Үүнийг Байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээний явцад хийсэн судалгаа, баримтууд бэлхнээ гэрчилнэ.

Хөрсний бохирдол SOS зарлах хэмжээнд хүрсэн
Шинжлэх ухааны академийн Газарзүйн хүрээлэнгээс Улаанбаатар хотод хийсэн хөрсний судалгаагаар нийт дээжний 88 хувьд нь нян, хөгц мөөгөнцөр илэрсэн бол хотын хүн амын төвлөрөл ихтэй худалдаа үйлчилгээ явуулдаг томоохон төвүүдийн орчимд аммонийн (шивтэр) бохирдолт байх ёстой хэмжээнээс хэд дахин давсныг тодотгосон байна.
Түүнчлэн нийт 77 цэгээс хөрсний дээж авч нян болон хүнд металлын, цацрагийн бохирдлыг шинжлэхэд хөрсний бохирдол аюултай төвшинд хүрсэн гэжээ. Өөрөөр хэлбэл, Улаанбаатар хотын нийт газар нутгийн 12 хувь нь нянгаар бохирлогдоогүй буюу 88 хувь нь бохирлогдсон ажээ. Бохирдуулж буй хүчин зүйл нь нүхэн жорлон болон ил задгай бие засах газар шингэн болон хатуу хог хаягдал, мөн хөрсний хүчтэй эвдрэл, үйлдвэрийн хог хаягдал, лагаас болж байгааг судалгаа харуулж байна. 184 мянган өрхтэй нийслэл хотын 90 хувь нь нүхэн жорлонтой. Мөн оношилгоонд хамрагдсан 331564 авто машин утааны шүүлтүүргүйгээс хүнд металлаар хөрс бохирдож буй ажээ. Үүнээс улбаалж хүн амын эрүүл мэндэд хортой нөлөөллийн хэмжээ ихэсч 10 хүн тутмын нэг нь нян болон хүнд металлын хороос болж хорвоог орхиж байна. Тэдний дийлэнхийг хүүхэд эзэлж байна гэж НЭМХ-ийн Орчны эрүүл хор судлалын төвийн дарга А.Энхжаргал хэлсэн. Өөрөөр хэлбэл, гэр хороололд амьдарч буй айл бүрийн нүхэн жорлон өөрийнх нь гэрээс 10, хажуу айлынхаас 12 метрийн зайтай байрладаг. Мөн арван өрх тутмын долоо нь ялаатай, үнэртэй байдаг бол дөрөв нь булж шинээр ухсан байдаг. Үнэртэй, ялаатай жорлон хөрсийг эргэн тойрондоо 20 орчим метр зайнд бохирдуулдаг аж. Гэр хорооллын 184 мянган өрх гээд тооцохоор нүхэн жорлон хөрсийг ямар ихээр бохирдуулж байгаа нь ойлгомжтой ч тооцоход хүндрэлтэй. Тиймээс стандартын шаардлага хангасан нүхэн жорлонг хэрэглэхийг айл өрх бүрээс шаардахаас өөр аргагүй нөхцөл байдал үүсчээ. Нүхэн жорлонгийн стандарт батлагдаж энэ оны эхнээс мөрдөж эхэлсэн ч хөрсөн дээрээ хэрэгжилтийг шалгах, нягтлах боломж хомс.
Манай улс хөрсний бохирдлын 77 стандарт, байгаль орчин, эрүүл мэндийн сорилын долоон лаборатори, цэвэрлэх байгууламжийн 20 гаруй стандарттай. Гэвч амьдралд мөрдөж хэрэгжүүлэх тухайд учир дутагдалтай.

Судалгаа юу өгүүлж байна вэ
Байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээний дагуу улсын хэмжээнд нийт 320 цэгт хяналт шинжилгээ хийсэн байдаг. Хяналт шинжилгээнд Улаанбаатар хотын найман дүүргийн 90 цэг буюу Багануур дүүргийн ес, Хан-Уул дүүргийн 18, Налайх дүүргийн дөрөв, Баянзүрх дүүргийн 21, Чингэлтэй дүүргийн найм, Багахангай дүүргийн тав, Сүхбаатар дүүргийн 13, Сонгино-Хайрхан дүүргийн 12 цэгт, Орон нутагт 21 аймгийн 230 цэг буюу Архангай аймгийн 16, Баян-Өлгий аймгийн 12, Баянхонгор аймгийн 14, Булган аймгийн 13, Говь-Алтай аймгийн 16,  Говьсүмбэр аймгийн найм, Дархан-Уул аймгийн 13, Завхан аймгийн 14, Орхон аймгийн 20, Өвөрхангай аймгийн 14, Сэлэнгэ аймгийн 15, Хөвсгөл аймгийн 18, Төв аймгийн 14, Увс аймгийн 10, Хэнтий аймгийн 10,  Дорноговь аймгийн тав, Дорнод аймгийн гурав, Дундговь аймгийн гурав, Өмнөговь аймгийн дөрөв, Сүхбаатар аймгийн гурав, Ховд аймгийн таван цэгийг хамруулсан байна. Шинжилгээгээр хөрсөн дэх  кадми, хар тугалга, мөнгөн ус, бром, хром, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлыг рентгенфлоурсценцийн спектрофотометр ашиглан нэг кг хөрсөнд агуулагдах агууламжийг тодорхойлсон байна. Эндээс Улаанбаатар хотын хөрсний чанар болоод бохирдлын хэмжээг хэрхэн дүгнэснийг хүргэе.
Улаанбаатар хотын төвийн дүүрэг болох Сүхбаатар дүүргийн нутаг дэвсгэрийн хөрсөнд агуулагдах хүнд металуудын дундаж агууламж кадми 2.3 мг/кг, хар тугалга 18.8 мг/кг, мөнгөн ус 0.4 мг/кг, бром 0.8 мг/кг, хром 0.2 мг/кг, цайр 225.4 мг/кг, зэс 27.3 мг/кг, кобальт 30.8 мг/кг, стронци 593 мг/кг байжээ. Хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Сүхбаатар дүүргийн хөрс нь кадми, хар тугалга, мөнгөн ус, хром, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдол хэвийн хэмжээнд байсан бол мөнгөн ус, хром, цайр, стронцийн хөрсөнд агуулагдах агууламж өссөн дүн гарчээ. Түүнчлэн Сонгинохайрхан дүүргийн нутаг дэвсгэрийн хөрсөнд агуулагдаж буй дундаж кадми 0.5 мг/кг, хар тугалга 23.8 мг/кг, мөнгөн ус 0.5 мг/кг, бром 1.1 мг/кг, хром 14.3 мг/кг цайр 219.5 мг/кг, зэс 27.3 мг/кг, кобальт 29.4 мг/кг, стронци 544.2 мг/кг байна. Үүнийг хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Сонгинохайрхан дүүргийн хөрс нь кадми, хартугалга, мөнгөн ус, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдолгүй харин хөрсөнд агуулагдах мөнгөн ус, хром, цайр, стронци нь өмнөх жилүүдээс өссөн агууламжтай гэж дүгнэжээ.
Харин Чингэлтэй дүүргийн хувьд хөрсөнд агуулагдаж буй дундаж хэмжээ кадми 0.4 мг/кг, хар тугалга 21.1 мг/кг, мөнгөн ус 0.9 мг/кг, бром 0.7 мг/кг, хром 0.6 мг/кг цайр 330.1 мг/кг, зэс 27 мг/кг, кобальт 32.4 мг/кг, стронци 703.1 мг/кг байна. Энэ нь хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Чингэлтэй дүүргийн хөрс нь кадми, хар тугалга, мөнгөн ус, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдолгүй байна. Харин цайрын агууламж зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 30.1 мг/кг-ээр давж бохирдсон байна. Тус дүүргийн Цэцэг төвийн цэгээс авсан хөрсний дээжинд цайр 655.3 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 2.2 дахин давж бохирдсон байна гэсэн дүгнэлт гарчээ. Багануур дүүргийн нутаг дэвсгэрийн хөрсөнд агуулагдаж буй дундаж агууламж нь кадми 0.2 мг/кг, хартугалга 16.8 мг/кг, мөнгөн ус 0.3 мг/кг, бром 0.4 мг/кг, хром 1.4 мг/кг цайр 139.7 мг/кг, зэс 26.8 мг/кг, кобальт 21.6 мг/кг, стронци 590.2 мг/кг байна. Хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Багануур дүүргийн хөрс нь кадми, хар тугалга, мөнгөн ус, хром, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдолгүй байна. Харин тус дүүргийн баруун цэгээс авсан хөрсний дээжинд стронцийн агууламж 981.3 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 181.3 мг/кг-аар давж бохирдсон байна. Харин Хан-Уул дүүргийн хөрсөнд агуулагдаж буй дундаж агууламж нь кадми 0.3 мг/кг, хар тугалга 16.6 мг/кг, мөнгөн ус 0.5 мг/кг, бром 1.2 мг/кг, хром 38.7 мг/кг цайр 163.7 мг/кг, зэс 27.7 мг/кг, кобальт 26.1 мг/кг, стронци 520.9 мг/кг  байна. Хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Хан-Уул дүүргийн хөрс нь кадми, хартугалга, мөнгөн ус, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдолгүй байна. Харин Харгиа (47°53’31.8”, 106°53’32.5”) орчмын хөрсөн дэх  хромын агууламж 612.4 мг/кг, зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс дөрөв дахин их буюу аюултай агууламжинд хүрч бохирдсон байна. Түүнчлэн хүн ам олноор төвлөрсөн Баянзүрх дүүргийн хөрсөнд агуулагдаж буй дундаж агууламж нь кадми 0.5 мг/кг, хартугалга 26.3 мг/кг, мөнгөн ус 0.3 мг/кг, бром 0.4 мг/кг, хром 0.9 мг/кг, цайр 253.3 мг/кг, зэс 26.3 мг/кг, кобальт 22.2 мг/кг, стронци 509.5 мг/кг байжээ. Энэ нь хөрсний чанарын MNS 5850:2008 стандарттай харьцуулахад Баянзүрх дүүргийн хөрс нь кадми, хар тугалга, мөнгөн ус, хорм, зэс, кобальт, стронци зэрэг хүнд металлын бохирдолгүй байна. Харин Сэтгэцийн эрүүл мэндийн үндэсний төв, “Нарантуул” зах, Төмөр замын засварын газар, XIII хорооллын ШТС, “Да хүрээ” захын  хөрс цайрын бохирдолтой буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 1-2.1 дахин их агууламжтай байна гэж гарчээ.

Орон нутагт ч хөрсний бохирдол асуудал дагуулж эхэллээ
Эдгээрээс гадна орон нутгийн хэмжээнд хийсэн хөрсний бохирдлын үнэлгээг хүргэе. Байгаль орчны төлөв байдлын үнэлгээний нэг хэсэг болох хөрсний бохирдлыг шинжлэн тогтоох судалгаа, шинжилгээний хүрээнд орон нутагт 298 цэгт хөрсний чанарын хяналт шинжилгээ хийсэн байна. Хөрсөнд агуулагдах хүнд металлын шинжилгээгээр нэг кг хөрсөнд агуулагдах кадми, хартугалга, мөнгөн ус, бром, хром, цайр, зэс, кобальт, стронци зэрэг  хүнд металлыг  рентгенфлоурсценцийн спектрофотометр ашиглан Байгаль орчин хэмжил зүйн төв лабораторид шинжилгээ хийжээ. Шинжилгээний дүнгээс харахад, Архангай аймгийн хувьд зарим газар жишээ нь, Цагаан давааны цэгээс авсан хөрсний дээжинд стронцийн агууламж зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 185.2 мг/кг-аар давж бохирдсон байна. Мөн Баянхонгор аймгийн “Магнай трейд” цэгийн хөрсний дээжинд цайр 359.2 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 59.2 мг/кг-аар, стронци 931.3 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 131.3 мг/кг–аар давж бохирдсон байна. Баянхонгор станцын хөрсөн дэх цайрын агууламж 318.1 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 18.1 мг/кг-аар, I сургуулийн хашаанаас авсан хөрсний дээжинд стронцийн агууламж 971.8 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 171.8 мг/кг-аар давж бохирдсон гэсэн дүн гарчээ. Түүнчлэн Булган аймгийн Дээд дөрвөн замын цэг дэх хөрсний дээжинд кадмийн агууламж 3.3 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 0.3 мг/кг-аар давж бохирдсон байна. Бүх цэгийн дээжинд стронцийн агууламж 59.3-аас 943.2 мг/кг-аар давж бохирджээ. Харин Говь-Алтай аймгийн хөрсөнд кобальт зөвшөөрөгдөх хэмжээнээс өссөн үзүүлэлттэй байгаа бөгөөд цэгчилсэн байдлаар харахад, “Шинэ-Алтай” зах, I сургууль, хангамж, дулааны цахилгаан станц орчмын цэгийн хөрсний дээжинд хромын агууламж зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 20.9-86.7 мг/кг-аар, Говийн нурууны цэгт стронцийн агууламж зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 366.6 мг/кг-аар давж бохирдсон нь тогтоогджээ. Түүнчлэн Говьсүмбэр аймгийн Баян нексус цэгийн хөрсний дээжинд кадмийн агууламж 4.6 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 1.6 мг/кг-аар, хар тугалганы агууламж 680.5 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 580.5 мг/кг-аар давсан ба хортой агууламжийн түвшинд хүрч бохирдсон байна. Дээрх цэгт цайрын агууламж 2356 мг/кг буюу зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс 7.8 дахин давж аюултай агууламжийн түвшинд хүрч бохирдсон байна. Харин Дархан хотын Кремцийн үйлдвэр, Төрөхөөс зүүн түүш 300-т гэр хороолол, ТЭЦ, Эрэл цементийн цэгүүдэд стронцийн агууламж 2.3 мг/кг-аас 206.3 мг/кг-аар зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс давж бохирдсон байна. Бусад аймгийн хувьд Баян-Өлгий, Дорноговь, Дорнод, Дундговь, Өвөрхангай, Өмнөговь, Сүхбаатар, Хэнтий аймагт хийгдсэн хөрсний чанарын хүнд металлын хяналт шинжилгээний дүнгээс харахад MNS 5850:2008 стандартаас давсан агууламжгүй хэвийн үзүүлэлттэй байна гэсэн дүгнэлт гарчээ.

Хөрсний нян шинжлэх лабораторийн хүчин чадал хүрэлцэхгүй байна
Эндээс тус судалгаа, шинжилгээг хийсэн албаныхан “Улаанбаатар хот болон аймгийн төвүүдийн хөрсний бохирдол ихсэх хандлагатай байна. Улсын хэмжээнд нийт хүн амын 60 хувь буюу 1.8 гаруй сая хүн энгийн, доторлогоогүй нүхэн жорлон ашигладаг. Үүний улмаас хүний ялгадас хөрсөнд шууд шингэж, хөрс, усны бохирдол үүсэх гол шалтгаан болж байгаа бөгөөд гэр хорооллын зарим бүсэд гэдэсний халдварт өвчин нэмэгдэх хандлагатай байна. Улаанбаатар хотын хөрсөн дэх хүнд металлын бохирдол жилээс жилд өсч, зарим газруудад зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс давсан агууламжтай байгаа учир бохирдлыг бууруулах, саармагжуулах арга хэмжээг цаг алдалгүй төлөвлөн хэрэгжүүлэх зайлшгүй шаардлагатайг нотолж байна.  Улаанбаатар хотын хэмжээнд жилд нэг удаа 102 цэгт хүнд металл болон агрохимийн хяналт шинжилгээ хийж байна.  Энэ нь тухайн орчны хөрсний бохирдлыг бүрэн илэрхийлж чаддаггүй. Тиймээс жилд хоёр удаа хяналт шинжилгээ хийх, хөрсний хяналтын цэгийн тоог нэмэх, хөрсний нянгийн шинжилгээ хийх, лабораторийн хүчин чадлыг сайжруулах чухал шаардлагатай байна. Орон нутагт хоёр жилд нэг удаа 296 цэгт хүнд металл болон агрохимийн хяналт шинжилгээ хийж байна. Энэ нь тухайн орчны хөрсний бохирдлыг бүрэн илэрхийлж чаддаггүй. Тиймээс жилд нэг удаа хяналт шинжилгээ хийх, хөрсний хяналтын цэгийн тоог нэмэх, хөрсний нянгийн шинжилгээ хийх, лабораторийн хүчин чадлыг сайжруулах чухал шаардлагатай байна.
Шат шатны байгууллагынхан арга хэмжээ авч, хөрсний бохирдлыг бууруулах, арилгахаар ажиллаж буй ч агаарын бохирдлын нэгэн адил улирлын чанартай SOS зарлаж, газар гэсэж, халдварт өвчин дэгдэх үеэр холбогдох албаныхан хийж буй ажлаа тайлагнадаг ч дорвитой үр дүн хараахан гараагүй л байна. Үүний хамгийн том жишээ бол гэр хорооллын айл өрхүүдийн нүхэн жорлонг байгальд ээлтэй ариун цэврийн байгууламжаар солих ажиллагааны хайнгадуухан бөгөөд урагшилж өгдөггүй байдал юм.

Үндэсний шуудан сонин


URL:

Нэр: go to my blog Огноо: 27 February 2018

I just want to say I am beginner to blogging and site-building and really loved this web page. Most likely I’m planning to bookmark your site . You amazingly have outstanding article content. Thanks for sharing your website page.

Нэр: John Deere Diagnostic and Test Manuals Огноо: 2 March 2018

fantastic post. Ne’er knew this, appreciate it for letting me know.

http://www.repairloader.net/

Нэр: http://brandsfavor.com Огноо: 2 March 2018

Hiya, I’m really glad I have found this info. Today bloggers publish only about gossips and web and this is really frustrating. A good site with exciting content, this is what I need. Thank you for keeping this site, I’ll be visiting it. Do you do newsletters? Cant find it.

Нэр: www.cupe403.com Огноо: 2 March 2018

I simply wished to say thanks again. I’m not certain the things that I might have gone through in the absence of those recommendations provided by you over that question. It was before a traumatic difficulty in my circumstances, but considering a professional technique you treated that made me to weep over happiness. I’m just happier for this work and hope you find out what a great job that you are undertaking teaching the mediocre ones thru your blog. I’m certain you have never got to know any of us.

Нэр: http://chicagoseoservice.org Огноо: 2 March 2018

Wow! This could be one particular of the most useful blogs We’ve ever arrive across on this subject. Actually Great. I’m also an expert in this topic so I can understand your effort.

Нэр: http://blackfloortiles.com Огноо: 2 March 2018

Hello, you used to write fantastic, but the last several posts have been kinda boring¡K I miss your great writings. Past several posts are just a little out of track! come on!

Нэр: http://effortlessrun.com Огноо: 3 March 2018

I would like to express some appreciation to this writer just for bailing me out of this type of difficulty. Because of looking out throughout the world-wide-web and getting ideas which were not powerful, I assumed my entire life was over. Living minus the answers to the issues you’ve fixed by way of your main article is a serious case, and the kind that could have adversely damaged my entire career if I had not discovered the blog. That understanding and kindness in playing with all the details was helpful. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t come upon such a stuff like this. I’m able to at this point relish my future. Thanks for your time so much for your specialized and effective guide. I will not hesitate to endorse your web site to any person who would need support about this topic.

Нэр: blast cube Огноо: 3 March 2018

Thank you for the sensible critique. Me and my neighbor were just preparing to do some research on this. We got a grab a book from our local library but I think I learned more from this post. I am very glad to see such magnificent information being shared freely out there.

Нэр: viagra Огноо: 4 March 2018

May I just say what a relief to uncover someone that genuinely knows what they’re talking about on the net. You certainly know how to bring an issue to light and make it important. More and more people must check this out and understand this side of the story. I was surprised you are not more popular since you most certainly have the gift.

Нэр: iberostar bavaro Огноо: 5 March 2018

What i do not realize is actually how you are not actually much more well-liked than you may be now. You’re very intelligent. You realize therefore significantly relating to this subject, produced me personally consider it from a lot of varied angles. Its like men and women aren’t fascinated unless it is one thing to accomplish with Lady gaga! Your own stuffs great. Always maintain it up!

https://daisyblakelor.wixsite.com/puntacana/single-post/2017/02/24/D09AD0B0D0BAD0B8D0B5-D0B1D18BD0B2D0B0D18ED182-D0B3D0BED181D182D0B8D0BDD0B8D187D0BDD18BD0B5-D0BDD0BED0BCD0B5D180D0B0

Нэр: http://guardianassetadvisor.com Огноо: 5 March 2018

I’ve been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. In my view, if all site owners and bloggers made good content as you did, the internet will be a lot more useful than ever before.

Нэр: www.leimariadapenha.info Огноо: 6 March 2018

Helpful information. Lucky me I discovered your web site accidentally, and I am shocked why this accident didn’t happened earlier! I bookmarked it.

Нэр: punta cana casinos Огноо: 6 March 2018

Good – I should certainly pronounce, impressed with your site. I had no trouble navigating through all tabs as well as related info ended up being truly easy to do to access. I recently found what I hoped for before you know it in the least. Reasonably unusual. Is likely to appreciate it for those who add forums or something, web site theme . a tones way for your client to communicate. Nice task..

http://andrey-skripka.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=267252

Нэр: http://minneapolisseoservice.org Огноо: 6 March 2018

Great paintings! This is the kind of information that should be shared around the net. Shame on the search engines for not positioning this put up higher! Come on over and seek advice from my website . Thanks =)

Нэр: http://www.ministry-health.info Огноо: 6 March 2018

I think this is one of the most significant information for me. And i am glad reading your article. But want to remark on some general things, The web site style is perfect, the articles is really excellent : D. Good job, cheers

Нэр: http://www.rim1.org Огноо: 7 March 2018

Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I will be sure to bookmark it and come back to read more of your useful info. Thanks for the post. I will certainly comeback.

Нэр: blast cube Огноо: 7 March 2018

I gotta bookmark this site it seems very helpful very helpful

Нэр: Nova Flam Огноо: 8 March 2018

Apple at present consists of Rhapsody as an app, which is a superb start, nevertheless it is at this time hampered by way of the incapability in direction of shop domestically upon your iPod, and incorporates a dismal 64kbps bit value. If this changes, then it will considerably negate this usefulness for the Zune, nonetheless the 10 audio per month will still be a significant moreover within Zune Pass’ favor.

http://www.searchengineoptimizationads.org

Нэр: Clash Royale Cheats Огноо: 8 March 2018

Thanks for writing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great post!

https://sway.com/5HzwDEag0JHraZtW

Нэр: Clash Royale Free Gems Огноо: 11 March 2018

Thank you for publishing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great post!

https://www.npmjs.com/package/cr-resources

Нэр: FIFA Mobile 18 Soccer Hack Огноо: 14 March 2018

Thanks for publishing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great article!

https://www.npmjs.com/package/fifa-mobile-18

Нэр: Danny Instasi Огноо: 21 March 2018

Hullo there, just turned aware about your post through yahoo, and found that it is quite good. I’ll be grateful in the event you continue this.

http://www.awesomecapacitivetouchscreen.xyz/category/capacitive-touch-screen-monitor-in-us/

Нэр: Janey Sperrey Огноо: 22 March 2018

I simply hope to tell you that I am new to putting up a blog and very much loved your page. Quite possibly I am likely to remember your blog post . You really have excellent article material. Get Pleasure From it for giving out with us your own blog page

http://www.touchscreenkiosk.info

Нэр: Clash Royale Freebies Огноо: 22 March 2018

Thanks for posting this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great post!

http://clashroyalecheatsguide.weebly.com/

Нэр: top viagra pills Огноо: 22 March 2018

I wanted to compose you that bit of remark in order to thank you so much again for those stunning thoughts you’ve documented on this website. This is so generous with people like you to deliver without restraint precisely what most of us could have advertised as an e book to help with making some dough for their own end, especially given that you might well have done it in the event you decided. These things additionally worked to provide a good way to realize that other people have the identical zeal really like my very own to see somewhat more on the topic of this issue. Certainly there are some more pleasant instances in the future for those who browse through your blog.

Нэр: how far is punta cana from santo domingo Огноо: 23 March 2018

Many thanks to you for sharing these wonderful content. In addition, an excellent travel plus medical insurance plan can often ease those considerations that come with visiting abroad. A medical crisis can in the near future become very costly and that’s certain to quickly put a financial problem on the family’s finances. Having in place the suitable travel insurance program prior to setting off is worth the time and effort. Thank you

https://puntacanatours.tumblr.com/

Нэр: News Огноо: 25 March 2018

I’ll right away grab your rss as I can’t find your email subscription hyperlink or e-newsletter service. Do you have any? Please permit me recognise in order that I may just subscribe. Thanks.

Нэр: Casey Frankovich Огноо: 27 March 2018

I really intend to inform you that I am new to having a blog and absolutely valued your information. More than likely I am probably to store your blog post . You truly have outstanding article material. Truly Appreciate it for swapping with us all of your web information

http://www.touchscreenkiosk4.info/new-york-touch-screen-kiosk/

Нэр: Christiane Mccabe Огноо: 27 March 2018

Hey there, just became conscious of your blogging site through The Big G, and realized that it is truly educational. I’ll appreciate if you persist this approach.

http://www.cheapphotoboothhire.info/category/rent-a-photo-booth-in-new-york-city/

Нэр: Fortnite cheats Огноо: 28 March 2018

Thanks for publishing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great article!

http://haydayreview.cabanova.com/

Нэр: Travel Огноо: 2 April 2018

A person necessarily assist to make seriously posts I might state. This is the very first time I frequented your website page and so far? I amazed with the analysis you made to make this particular put up amazing. Wonderful process!

Нэр: Synthia Myslim Огноо: 3 April 2018

I really need to show you that I am new to writing a blog and extremely adored your site. Very possible I am prone to save your blog post . You definitely have extraordinary article content. Love it for sharing with us the best web information

http://www.offsetprinting6.info/new-york/

Нэр: FIFA 18 Coin Generator Огноо: 4 April 2018

Thank you for publishing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Twitter. Thanks again for a great post!

http://feyfa.cabanova.com/

Нэр: Web Design Огноо: 5 April 2018

I’ve recently started a site, the information you offer on this site has helped me greatly. Thanks for all of your time & work.

Нэр: Health Огноо: 6 April 2018

I have been browsing online more than 3 hours today, yet I never found any interesting article like yours. It’s pretty worth enough for me. Personally, if all webmasters and bloggers made good content as you did, the web will be a lot more useful than ever before.

Нэр: The Sims Mobile Hack Огноо: 11 April 2018

Thanks for posting this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Facebook. Thanks again for a great article!

http://thesimpsonstappedoutreview.weebly.com/

Нэр: Google Огноо: 12 April 2018

The info talked about in the post are a number of the most effective offered.

Нэр: Autos Огноо: 14 April 2018

I am extremely impressed with your writing skills and also with the layout on your blog. Is this a paid theme or did you modify it yourself? Anyway keep up the excellent quality writing, it’s rare to see a great blog like this one nowadays..

Нэр: FIFA Mobile 18 Cheats Огноо: 15 April 2018

Thanks for writing this awesome article. I’m a long time reader but I’ve never been compelled to leave a comment. I subscribed to your blog and shared this on my Facebook. Thanks again for a great post!

http://www.jeuxvideo.com/forums/42-15135-55809394-1-0-1-0-fifa-mobile-18-hack-how-to-get-unlimited-coins-points.htm

Нэр: Business Ideas Огноо: 16 April 2018

I am not sure the place you’re getting your info, however good topic. I must spend some time studying much more or figuring out more. Thank you for fantastic information I used to be on the lookout for this info for my mission.

Нэр: Trying Ménage à Trois Огноо: 16 April 2018

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nevertheless actually really worth taking a look, whoa did one particular study about Mid East has got additional problerms as well

Нэр: BAGUETTES TRILLION Огноо: 17 April 2018

Here is a good Weblog You might Come across Fascinating that we Encourage You

Нэр: tworzenie stron www gorzĂłw Огноо: 17 April 2018

Hello, you used to write great, but the last several posts have been kinda boring… I miss your great writings. Past several posts are just a little bit out of track! come on!

http://www.inaton.pl/

Нэр: used electrical test equipment for sale Огноо: 17 April 2018

we came across a cool web-site that you may possibly love. Take a appear in case you want

Нэр: phones Огноо: 17 April 2018

below you

Нэр: pravoslavnie prazdniki 2057 Огноо: 17 April 2018

Here are a number of the websites we suggest for our visitors

Нэр: best hollow strap on dildo Огноо: 18 April 2018

The data talked about within the article are some of the very best offered

Нэр: segodnya prazdniki Огноо: 18 April 2018

although websites we backlink to beneath are considerably not related to ours, we really feel they’re truly really worth a go as a result of, so possess a look

Нэр: trah_net_621 Огноо: 18 April 2018

check below, are some completely unrelated sites to ours, nonetheless, they may be most trustworthy sources that we use

Нэр: pegging sex Огноо: 18 April 2018

just beneath, are a lot of totally not related internet sites to ours, on the other hand, they’re certainly really worth going over

Нэр: anal training toys Огноо: 18 April 2018

very handful of internet websites that occur to be in depth beneath, from our point of view are undoubtedly effectively really worth checking out

Нэр: Home Improvement Огноо: 18 April 2018

Very interesting topic , thanks for putting up. “Not by age but by capacity is wisdom acquired.” by Titus Maccius Plautus.

Нэр: pozycjonowanie gorzĂłw Огноо: 19 April 2018

I gotta bookmark this website it seems extremely helpful handy

http://www.inaton.pl/

Нэр: make money online Огноо: 19 April 2018

please pay a visit to the web-sites we stick to, such as this a single, because it represents our picks in the web

Нэр: realistic squirting dildo Огноо: 19 April 2018

below you

Нэр: install america murfreesboro tn Огноо: 19 April 2018

check below, are some completely unrelated sites to ours, however, they’re most trustworthy sources that we use

Нэр: Fashion Огноо: 19 April 2018

I like this web site so much, saved to fav. “I don’t care what is written about me so long as it isn’t true.” by Dorothy Parker.

Нэр: https://www.plurk.com/gloriaphilips Огноо: 19 April 2018

Thanks a lot for the blog post.Thanks Again. Fantastic.

https://www.plurk.com/gloriaphilips

Нэр: suction cup dildo Огноо: 19 April 2018

check below, are some absolutely unrelated websites to ours, nevertheless, they’re most trustworthy sources that we use

Нэр: Fight With Deny Огноо: 20 April 2018

we came across a cool site that you could possibly enjoy. Take a search in the event you want

Нэр: kegel exercises for women Огноо: 20 April 2018

that may be the finish of this article. Right here you

Нэр: Ashley Elizabeth Огноо: 20 April 2018

Here are a few of the web-sites we advise for our visitors

Нэр: cock pump Огноо: 20 April 2018

although web-sites we backlink to beneath are considerably not connected to ours, we really feel they’re basically worth a go by way of, so have a look

Нэр: lovehoney Огноо: 20 April 2018

the time to read or stop by the material or web-sites we’ve linked to below the

Нэр: double ended dildo Огноо: 21 April 2018

we like to honor quite a few other world-wide-web websites around the web, even when they aren

Нэр: internet business for sale Огноо: 21 April 2018

Im obliged for the blog post.Much thanks again. Will read on…

http://buysellempire.blogspot.in/2018/01/things-to-consider-if-you-plan-to-sell.html

Нэр: sex toys for women Огноо: 21 April 2018

here are some hyperlinks to websites that we link to since we feel they are really worth visiting

Нэр: g spot stimulator Огноо: 21 April 2018

check beneath, are some absolutely unrelated internet websites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: Glass Dildo Огноо: 21 April 2018

always a large fan of linking to bloggers that I love but really don’t get quite a bit of link love from

Нэр: Subscription Box Огноо: 21 April 2018

Here is a good Weblog You may Discover Interesting that we Encourage You

Нэр: l'arque prostate massager Огноо: 21 April 2018

we came across a cool website that you could love. Take a search in the event you want

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.