Шатахууны үнэ ба Үйлдвэртэй болох нэхэл

oil-pump-fossil-fuels-550x300Д.ЦЭРЭННАДМИД

ЗАСГИЙН ГАЗРЫГ “БУЛАНД ШАХАХ” ИМПОРТЛОГЧДЫН АРГА, ЗАЛЬ

Шинэ Засгийн газар бий болсноос хойших гурван сард ер нь юм юм л боллоо. Түүний нэг нь Засгийн газраас импортын шатахууныг онцгой албан татвартай болгосон шийдвэрийн дараа өрнөсөн үйл явдал. Энэ юу байваа гэвэл шатахууны үнийн өндөр авсан маргаан л даа. Үе үеийн Засгийн газарт эрхэлж дургүйгээ хүрэхээр үнийн хөөрөгдлөөр айлгаж Засгийн газрыг дарамталж тэгснээрээ түрийвчээ зузаалж ирсэн нэр бүхий шатахуун импортлогч хэдэн компанийнхан яг л сурсан зангаа уг шийдвэр гарсны бараг маргаашаас нь давтав. Тэдний Засгийн газарт тулгасан гол шантааж нь бид сүүлийн гурван сар алдагдалтай ажиллаж байна. Тухайлбал, шатахууны литр тутмаас 250-300 төгрөг алддаг. Иймээс төрөөс 260 тэрбум төгрөг өг. Хэрэв өгдөггүй юм бол шатахууны үнийг тэр алдагдалтайгаа дүйх хэмжээгээр нэмнэ гэж сүрдүүлэв. Тэгээд ч зогссонгүй зарим компани шатахууны үнээ нэмж өргөн хэрэглээтэй шатахууны нөөц байхгүй гэж зохиомол хомсдол үүсгэсэн юм.

Гэтэл цаана нь АМГТГ-ын орлогч дарга Л.Раднаасүрэн нарын хүмүүс шатахууны нөөц хэвийн байгаа. Тиймээс алив хязгаарлалт, үнийн өсөлт байж таарахгүй гэж яаравчлан мэдэгдэж байлаа. Бас албан мэдээллээс харахад шатахууны импортлогч компаниуд өнгөрсөн жил бүгд л ашигтай ажилласан байх юм билээ. Энэ нь импортын шатахуунд онцгой албан татвартай болголоо гэх шийдвэрийг далимдуулан Засгийн газрыг буланд шахах үндэслэл байхгүйг нотлоод байгаа юм.

Ер нь шатахууны бизнес хамгийн ашгтай гэдэг нь хэнд ч илэрхий байдаг шүү дээ. “Петровис”-ийн Ж.Оюунгэрэл, “Содмонгол”-ын П.Анандбазар, “Шунхлай”-н Г.Батхүү, “Магнай трейд”-ийн Р.Ганзориг гээд л монголчууд мэднэ. Өнөө үед мөнгөтэй хөрөнгөтэй хүмүүс л нэрд гардаг цаг юм хойно. Тэр ч байтугай оффшорчдын жагсаалтад багтсан зарим нөхөд ч бий. Монголын толгой баячуудын тоонд тэд л яваа нь үнэн. Тиймдээ энэ салбарт тэд монополио аль хэдийнэ тогтоож амжаад ямар нэг өөрчлөлт, үнийн хөдөлгөөн хийхдээ үгсэн хуйвалдаж чаддаг болсон. Тэдний эсрэг зогсож чаддаг давилуун занг нь хязгаарладаг Засгийн газар сүүлийн жилүүдэд байсангүй л дээ. Харин ч төр шатахууны үнийг тогтворжуулж байгаа нь энэ гээд буруу шийдвэр гаргаж хэзээ ч ашигтай байдаг шатахуун импортлогчдод тэрбум, тэрбумаар мөнгө төгрөг өгч муу зан сургасан юм. Үүний цаана бас учир бий. Үе үеий улстөрчид, шатахууны эздийн хоорондын одоо ч байгаа холбоо сүлбээ хэн хэндээ ашигтай байдаг байх л даа. Байх л даа ч гэх яахав. Сонгууль болохоор л улстөрчдөд гайгүй мөнгө сарвайдаг нь шатахуун импортлогчид гэдэг нь нууц биш. Хамгийн ил юм. Нөгөө талаар шатахуун импортлогчид зөвхөн өөрсдийн л ашиг орлогыг нэмэхийн төлөө ажилладаг нь үнэн шүү дээ. Бензин шатахууны өнөөдөр мөрдөж байгаа жишиг үнэ бол дэлхийн зах зээл дээр нэг баррель нефтийн үнэ 110 ам.доллар байсан үеийнх. Гэтэл тэр нь үнэ буурч 20-30 ам.долларт унасан байхад ч шатахууны үнэ хэвээр байсан. Тэгвэл одоо нэг баррель түүхий нефть дэлхийн зах зээл дээр 69 ам.доллар байна. Бас үнийн өөрчлөлт гараагүй л. Гэтэл шатахууны бизнес эрхэлдэг компанийнхан бууралтыг огт хардаггүй өсөлт гарвал аа тэгсэн үү гэх жишээтэй ажилладаг байх юм.

Бас нэг сонирхол татаж байгаа юм юу вэ гэвэл зарим компани шатахууныхаа үнийг нэмснээр ард түмний өргөн хэрэглээний бараа, бүтээгдэхүүүний үнэ нэмэгдэж амьдралд нь хүчтэй нөлөөлж байна шүү дээ гэхтэй зэрэгцээд Засгийн газар ямар арга хэмжээ авав гэвэл А-80, АИ-92 шатахууны импортын онцгой албан татварыг тэглэлээ гэв. Энэ бол зөвхөн гал унтраах төдий шийдвэр болохоор нөгөө шатахуун импортлогчид бараг л тоосон шинжгүй түгээлтээ хязгаарласан нь ч хэвээр үнэ юугаа ч буулгаагүй л байгаа. Хэрэв Засгийн газар шатахуун импортлогчдынхоо эрхэнд бас цаагуураа холбоо сүлбээтэй байдаггүйсэн бол эрсхэн зогсож болох л байсан. Яах ёстой байсан бэ гэвэл Засгийн газар гаргасан шийдвэрээ хамгаалахын тулд шатахуун импортлогчдынхоо эздийг цуглуулж байгаад:

-За Засгийн газар шийдвэрийнхээ ард бат зогсоно оо. Та бүхний шахалт шаардлагаар 260 тэрбум төгрөг өгөх боломж алга гэдгийг мэдэх биз. Иймээс импортын онцгой татварын нөхцөлд ажиллаж чадахгүй гэсэн аж ахуйн нэгж байвал өнөөдрөөс шатахуун импортлох эрхээ цуцлуулж болно. Хэрэв тэгээгүй байж шатахууны хязгаарлалт хийгээд үнийг нь нэмээд байх юм бол Засгийн газар санаачлагаараа эрхийг нь олгодгийн хувьд цуцлах болно шүү гэчихэд л чадах нь үлдээд, чадахгүй нь “явах” байсан юм биш үү. Гэтэл Засгийн газарт маань ийм бяр, тэнхээ алга л даа.

Тэр ч байтугай Шударга өрсөлдөөн хэрэглэгчийн төлөө газраас шалгалт хийгээд “Магнай трейд” гэдэг компанийн эрхийг цуцлах саналаа яаманд нь хүргэлээ гэсэн. Таг чиг л байна. Тэдний эрхийг цуцалж харагдаа ч гэж хүмүүсийн ярихын цаанаа их юм нуугдаж байх шиг байсан. Нээрээ ч тийм дээ гэхээр. Энд нэг санаа хэлэхэд Монгол Улс зах зээлийн харилцаанд шилжээд 30-аад жил болж байхад эдийн засгийн зарим харилцаа, шийдэл нь социализмын үеийнхээрээ яваад байгаагийн нэг нь шатахуунаар хангах салбар юм шиг. Уг нь зах зээл чинь маргааш идэх хоолоо тавьж хонодоггүй өнөөдрөөр амьдардаг нийгэм шүү дээ. Иймээс энэ салбарын ажилтай Засгийн газар зууралдаж үнэ тогтворжуулах гэж оролдож шатахууны үнийг хаа ч адилхан байлгах гэдгээ больмоор ч юм шиг. Ер нь бол аль эртээ шатахууны үнийг цаг үед нь тааруулаад чөлөөлчихсөн бол өдийд компаниудын хооронд өрсөлдөөн бий болчихсон байх байсан ч юм билүү. Дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнуудад шатахууны үнэ төвдөө өндөр, хөдөөдөө хямд байдаг гэдэг. Энэ нь зах зээлийн зарчим үйлчилсний үр дүн байдаг байх.

ҮЙЛДВЭРТЭЙ БОЛОХ ТУХАЙ “ҮЛГЭР” ҮРГЭЛЖИЛСЭЭР Л…

Дээрх шатахууны гачлан, үнийн тухай хэрүүл маргаан юу хэлээд байна вэ гэвэл Монгол Улс өөртөө нефть боловсруулах үйлдвэртэй болох нэхэл юм. Уг нь үүнийг эрт ойлгосон ч үйлдвэр барья гэж идэвхтэй ярьж эхэлснээс хойш хийе гэвэл арга нь олдоно, хийхгүй гэвэл шалтаг мундахгүйн гэдгийн үлгэрээр бараг 30-аад жил өнгөрлөө. Их ярьсаан. Төлөвлөсөн шав оноо тавьсан нь олон. Долоогоос найман үйлдвэрийн тухай яриа бий. Тэр бүхэн биелээгүйн учир дахиад л бичихээс аргагүй боллоо. “Үлгэр хэзээ дуусах бол” гэж бичснээ санаж байна. Дорнод, Дархан, Дорноговь, Налайхад тавьсан шав одоо ч тэр үлгэрийн үнэнг өгүүлж байгаа. Тэдгээрээс хамгийн боломжтой нь Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газрын үед Хэнтий аймгийн Бэрх тосгон буюу Бор-Өндөрт нефть боловсруулах үйлдвэр барихаар хийсэн төсөл байв. Уг төслийн онцлог нь төр, хувийн хэвшлийн түншлэлээр барихаар хийж техник  технологийг нь Германы хөнгөлөлттэй зээлээр авахаар төлөвлөсөнд байсан. Цаашлаад үйлдвэрээс гарах бүтээгдэхүүнийхээ борлуулалтыг шатахуун импортлогч аж ахуйн нэгжүүдийн хамтарсан компани байгуулж хариуцахаар гэрээг бэлэн болгосон гэдэг. Энэ бүхэн яг зөв төсөл байсан гэж мэргэжлийн хүмүүс хэлдэг юм билээ.

Гэтэл Ж.Эрдэнэбатын Засгийн газар гарч ирээд уг төслийг хав дараад өнгөрсөн. Манай улс төрд бодлогын залгамж чанар гэж байдаггүйн харгайгаар энэ мэт зөв чигтэй ажил үйл мөн ч олон орхигдох юм даа. Тухайн Засгийн газрынхан хувийн ашиг сонирхолдоо хөтлөгдөөд бас бус шалтаг шалтгаан ч нөлөөлсөн биз. Тэр төсөлд зарцуулах ёстой мөнгө нь АСЕМ-д залгиулсан гэж зарим албаны хүний хэлсэн үг байдаг. Магадгүй л байх. Ер нь яагаад тийм олон жил удаа дараагийн Засгийн газруудын бодлогод нефть боловсруулах үйлдвэрийн асуудал яригддаг нь боломжгүй гэсэн үг юм уу. Үгүй шүү дээ Монгол Улс газрын тосны гайгүй баялагтай болохоор бусдаас гуйхгүй байж бараг чадахаар даа. Судлаачдын тооцоогоор 332 сая тонн газрын тосны нөөцтэй. Үүнээс хэмжигдсэн нь 43 сая гэдэг юм билээ. Тэгэхээр үйлдвэрээ барьчихаад жилдээ хоёр сая тонныг боловсруулна гэвэл лав 20 жилийн нөөц байна гэсэн үг. Зөвхөн Тамсгаас жилдээ олборлож байгаа нь 1.2 сая тонн. Үүгээр шатахуун хийх юм бол Монгол Улс хэрэгцээгээ бараг бүрэн дүүрэн хангачихна гэж мэргэжлийн хүмүүс хэлдэг юм.

Дорнодод “Петро Чайна Дачин Тамсаг”, Дорноговийн Зүүнбаянд “Дошен газрын тос-Монгол” компаниуд олборлолт явуулж олборлосноо өдөр шөнөгүй Хятад руу зөөж байна. Энэ хоёр компани хоёулаа Хятадын хөрөнгө оруулалттайг бодохоор бид өөртөө байгаа баялагтаа эзэн биш зангаар өөр бусдад “бэлэглэж” байгаа юм шиг л сууна шүү дээ. Одоо мөрдөж буй бүтээгдэхүүн хуваах гэрээгээр Монголын тал олборлосон тосныхоо ердөө 26.7 хувийг өөрсдөө захиран зарцуулах эрхтэй. Гэвч үйлдвэрээ барьж чадахгүй мунгинасаар тосоо бүгдийг ачуулдаг. Уг гэрээг өөрчлөх талаар үе үеийн Засгийн газар, улстөрчид огт санаачилга гаргадаггүй нь бас сонин л санагддаг. Цаанаа нэг ашиг сонирхол үйлчилдэг гэдэг нь ч нууц биш л дээ. Иймээс үйлдвэр барих ажил ч бүтэмжгүйд хүрдэг байх.

Одоо У.Хүрэлсүхийн Засгийн газар Энэтхэгийн “Эксим” банкнаас зээлэх нэг тэрбум ам.доллараар жилдээ 1.5 сая тонн газрын тос нэрж 90.4 сая ам.долларын ашигтай ажиллах үйлдвэр барина гэсэн тооцоо ярьж эхэллээ. Барих газраа ч шийдлээ гэх юм. Дорноговийн Алтанширээ сумын нутагт гэж товлоод үйлдвэр барих хүн хүчний тухайд ч ярьж үйлдвэрийг 2021 он гэхэд ашиглалтад оруулна гэсэн зорилт ч дуулдлаа. Биелдэг бол сайхан л хэрэг. Бас л үлгэр болохвий гэсэн болгоомж бас төрөх юм. Шалтаг тоочих зарим хүмүүс уг нь уг үйлдвэрийг барих зохистой газар нь Зүүнбаян. Тэнд түүхий эдийн орд нь байна. Дэд бүтэц, зам харилцаа сайтай гэцгээж л байна. Гэтэл тэнд усны нөөцгүй гэсэн шалтгаан зааж болиулсан юм уу даа. Хэрэв усандаа бас зарим орддоо бүр ойртуулъя гэсэн юм бол Бор-Өндөрт ч юм уу бүр Тамсаг руу дөхүүлж яагаад болсонгүй юм бол гэх хүн ч байх л юм. Магадгүй ээ. Тамсаг орчмыг эзэгнэчих шахаад байгаа хятадуудын далд санаанаас айсан байж мэднэ. Нөгөө талаар үйлдвэр барьлаа гэхэд бэрхшээл юу гарч ирэх вэ гэвэл түүхий тосныхоо 70-75 хувийг бусдаас авах асуудал тулгарах юм. Тамсгаас бас Зүүнбаянгаас олборлож буй тосыг одоогоор манай юм гэхэд хэцүү. Учир нь бүтээгдэхүүн хуваах тэнэгдүү гэрээгээр эндээс олборлож байгаа газрын тосыг дотоодын үйлдвэрт нийлүүлэхгүй гэх санаа орчихсон байдаг гэдэг. Тэгэхээр экспортолж байгаа тосоо буцааж авах эрх зүйн чадамж алга л байна шүү дээ. Одоо барих үйлдвэрийг төрийн өмч байна гэж төлөвлөсөн нь шатахуун импортлогчдын таалалд тийм амар нийцэхгүй тал бас бий. Үүнийг сая шатахууны үнийн асуудал дэгдснээр л дохио дуугарлаа гэж хэлж болно. Эцэстээ энэ бүхнийг даван туулж болохгүй бүтэхгүйг хойш нь тавьж үйлдвэрээ л яаравчлах нь зөв юм. Үйлдвэрээ босгохтой зэрэгцүүлж шийдэх нэг гол зүйл нь ердөө түүхий эдийн хангамж. Үйлдвэр ашигтай ажиллах боломж ч үүнээс л шалтгаална. Бас мэргэжилтнүүдийн хэлээд байгаа нэг зүйл нь жилд хоёр сая тонноос бага үйлдвэрлэл ашиггүй гэх. Уг нь энэ хэмжээний биш технологитой үйлдвэр хаа ч байхгүй л гэдэг. Тийм бол өөрийн баялагтаа тохирсон шинэ техник, технолгийг бий болгож болох л юм гэдгийг инженерүүд ярьж байналээ. Ямартай ч боломж бүхнээ дайчлаад газрын тос боловсруулах үйлдвэрээ барьчих. Тэгвэл энэ Засгийн газар түүхэнд том юм бүтээлээ гэж хэлэх үгтэй болно. Манай улсын жилийн хэрэгцээний шатахууны хэмжээ 800 гаруй сая тонн. Үүнийг 100 хувь гадаадаас авахад нэг тэрбум ам.доллар зарцуулдаг. Үүнийг 70-80 хувь бууруулж чадахад үйлдвэртэй болсны ашиг харагдана. Үйлдвэр барих “үлгэр” мөдхөн төгсөөсэй дөө.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин


URL:

Нэр: best pron Огноо: 20 December 2018

6zRVtL Your style is unique in comparison to other people I ave read stuff from. Thank you for posting when you ave got the opportunity, Guess I will just book mark this web site.

Нэр: young Огноо: 25 January 2019

The facts talked about within the write-up are some of the top accessible

Нэр: Chaturbate Огноо: 26 January 2019

always a huge fan of linking to bloggers that I really like but do not get a lot of link enjoy from

Нэр: Microblading best reviews Огноо: 26 January 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I like but really don’t get a great deal of link like from

Нэр: desigirl Огноо: 27 January 2019

very few internet sites that take place to be comprehensive below, from our point of view are undoubtedly effectively really worth checking out

Нэр: افلام سكس عرب Огноо: 27 January 2019

very couple of web sites that come about to be detailed beneath, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out

Нэр: clit pump Огноо: 28 January 2019

the time to read or check out the subject material or web sites we have linked to below the

Нэр: prostate massager Огноо: 28 January 2019

Every as soon as inside a even though we pick out blogs that we study. Listed below would be the latest websites that we pick

Нэр: curved vibrator Огноо: 28 January 2019

we came across a cool website that you just may get pleasure from. Take a appear in the event you want

Нэр: 토토사이트 Огноо: 31 January 2019

we like to honor numerous other online websites on the internet, even though they aren

Нэр: 토토사이트 Огноо: 1 February 2019

we came across a cool web site which you might appreciate. Take a appear in case you want

Нэр: 토토사이트 Огноо: 1 February 2019

although sites we backlink to beneath are considerably not connected to ours, we feel they are really really worth a go via, so have a look

Нэр: 안전공원 Огноо: 1 February 2019

usually posts some extremely fascinating stuff like this. If you

Нэр: #Section808 Огноо: 2 February 2019

please go to the websites we comply with, which includes this one particular, as it represents our picks from the web

Нэр: #NewMusic Огноо: 2 February 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I really like but really don’t get lots of link really like from

Нэр: Lefkosa Eleman Огноо: 2 February 2019

that would be the end of this article. Right here you will come across some web-sites that we assume you

Нэр: Haustüren Огноо: 2 February 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nonetheless seriously really worth taking a appear, whoa did one particular find out about Mid East has got a lot more problerms as well

Нэр: Oposiciones guardia civil Огноо: 3 February 2019

although internet sites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they are really really worth a go by way of, so have a look

Нэр: 메이저사이트 Огноо: 4 February 2019

that may be the finish of this write-up. Right here you

Нэр: https://trendstwitter.com/ Огноо: 5 February 2019

The details talked about in the post are a few of the top readily available

Нэр: nidhi company registration fees india Огноо: 5 February 2019

very handful of websites that transpire to be detailed beneath, from our point of view are undoubtedly effectively worth checking out

Нэр: 토토사이트 Огноо: 6 February 2019

please take a look at the web sites we comply with, including this a single, because it represents our picks in the web

Нэр: 토토사이트 Огноо: 6 February 2019

that would be the end of this article. Right here you will find some web-sites that we assume you will value, just click the links over

Нэр: 안전공원 Огноо: 7 February 2019

we like to honor a lot of other web sites around the internet, even if they aren

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 7 February 2019

Every after in a although we pick out blogs that we read. Listed beneath are the most up-to-date web pages that we pick

Нэр: male masturbator Огноо: 7 February 2019

usually posts some quite intriguing stuff like this. If you are new to this site

Нэр: 안전공원 Огноо: 9 February 2019

Every after in a whilst we select blogs that we study. Listed beneath would be the most current internet sites that we opt for

Нэр: realtek hm_tuf v6.0.1.7848 Огноо: 10 February 2019

we prefer to honor several other internet web-sites around the internet, even if they aren

Нэр: metal nipple clamps Огноо: 10 February 2019

that would be the finish of this report. Right here you

Нэр: penis extender sleeve Огноо: 10 February 2019

please pay a visit to the web sites we comply with, like this one, as it represents our picks in the web

Нэр: how to use anal beads Огноо: 11 February 2019

The information talked about inside the post are several of the most effective available

Нэр: windows vps Огноо: 12 February 2019

usually posts some very fascinating stuff like this. If you

Нэр: prostate massager reviews Огноо: 13 February 2019

below you

Нэр: best anal toys Огноо: 13 February 2019

very handful of sites that transpire to become comprehensive below, from our point of view are undoubtedly properly really worth checking out

Нэр: deichlounge Огноо: 14 February 2019

The details talked about within the report are a few of the top available

Нэр: 토토사이트 Огноо: 15 February 2019

always a big fan of linking to bloggers that I like but do not get a great deal of link really like from

Нэр: LolyCam 18+ Огноо: 16 February 2019

The information and facts talked about within the article are some of the most beneficial available

Нэр: 토토사이트 Огноо: 16 February 2019

The data mentioned within the write-up are a number of the top available

Нэр: 메이저사이트 Огноо: 17 February 2019

we came across a cool site that you simply could enjoy. Take a look if you want

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 17 February 2019

one of our visitors a short while ago encouraged the following website

Нэр: 토토사이트 Огноо: 17 February 2019

just beneath, are various completely not related web sites to ours, nonetheless, they may be certainly worth going over

Нэр: قمبل Огноо: 18 February 2019

we came across a cool web-site that you just might appreciate. Take a appear for those who want

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 18 February 2019

Every once inside a while we choose blogs that we study. Listed beneath are the most current websites that we pick out

Нэр: Kneipp Douche 2 In 1 Cool Freshness Man Voordeelverpakking Огноо: 18 February 2019

please check out the websites we adhere to, such as this one particular, as it represents our picks in the web

Нэр: ジュエリー道具 Огноо: 19 February 2019

although web sites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they may be actually really worth a go through, so possess a look

Нэр: Taenia Solium (Verme solitario) Огноо: 20 February 2019

always a massive fan of linking to bloggers that I love but don

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.