Зээлийн хүүг хэрхэн бууруулах вэ?

10-6-8a2_700x700-550x300Зээлийн хязгаарыг тогтооход хадгаламжийн хүү болоод зээлийн хүүгийн зөрүү зохистой түвшинд хадгалагдаж байх нь нэгэн чухал хүчин зүйл болдог. Тэгвэл бодлогын хүүтэй уялдуулан тогтоосон хязгаар нь санхүүгийн мөчлөгийн хөдөлгөөнд энэ зөрүүг хадгалах, мөн хадгаламж эзэмшигчдэд ашигтай байх нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг уян хатан бөгөөд цогц шийдэл юм.

Дэлхий дээрх 180 га­руй улсаас ердөө 12 улсад банк­ны зээлийн хүү нь 20 хувиас давсан бай­даг. Мадагаскар, Малави, Уганда тэр­гүү­тэй хоцронгуй хөгжил­тэй, үргэлжийн гэмээр хям­ралд байдаг, ард ир­гэд нь өр, зээлийн дарам­тад нэрвэгдсэн энэ бүлэг улсын нэг нь Монгол юм. Манай улсын хөгж­лийн хоцрогдол, ард түм­ний ядуурал, 3-4 жилийн мөчлөгтэйгөөр тогт­молжсон эдийн зас­гийн хямралын суурь шалт­гаан нь банк, санхүүгийн гаж тогтолцоо түүнээс үүдэл­тэй хэт өндөр, дунджаар 24-36 хувьд хүрсэн зээлийн хүү юм. Энэ нь ердөө бид монополжсон банк, санхүүгийн зах зээлээ чөлөөт, өрсөлдөөнт зах зээл хэмээн эндүүрч зах зээл өөрөө зохицуулчихна хэмээн хийрхсээр буйн уршигт үр дагавар юм.

Дэлхийн улсуудын дийлэнх олонх хөгжлийнхөө түүхэнд банк, санхүүгийн зах зээл дэх хэт өндөр зээлийн хүүд Зээлийн хүүгийн мөлжлөгийн эсрэг хууль (Usury Law), Зээлийн хүүгийн хязгаар (credit rate cap) Хэрэглэгчийг хамгаалах акт (Consumer protection act) гээд ямар нэг хэлбэрийн хязгаар тогтоосоор ирсэн ба өнөөдөр Япон, Америк, Герман, Франц, Англи, Энэтхэг, Бангладеш, Солонгос, Хятад, Тайланд, Вьетнам зэрэг 76 улсад төрөөс зохицуулалттай зээлийн хүүгийн хязгаар үйлчилж байна.

Тэгвэл бид өнөөдөр Монголын хөгжлийн тушаа болсон, ААН-үүд, ард иргэдийг туйлдуулсан хэт өндөр зээлийн хүүг хэрхэн бууруулах вэ. Үнэндээ нэг их хэцүү биш л дээ, гол асуудал эдийн засгийн биш улс төрийн гарц, гаргалгааг л олоход оршино. Эрх ашгийн бүлэглэлүүд, Монголбанк болоод арилжааны банкнуудын хамтарсан лобби саадыг даван туулах л хамгийн том даваа юм. Зээлийн хүүг бууруулахад хамгийн үр дүнтэй байх хоёр арга бий. Хамгийн хялбар бөгөөд шууд хэрэгжүүлэн үр дүнг нь хүртэх арга нь банк, санхүүгийн зах зээл дэх зээлийн хүүг төрийн хууль тогтоомжоор хязгаарлах юм. Хүүгийн хязгаарыг төв банкны бодлогын хүү дээр тулгуурлан 4-8 хувиар өндөр байхаар тогтоох нь ихээхэн түгээмэл хэрэглэгддэг механизм. Тухайлбал, Франц, Энэтхэг, Хятад зэрэг улсууд энэ аргыг амжилттай хэрэгжүүлсэн. Өнөөдөр жишээ нь, Монголбанкны бодлогын хүү 11 хувь байгаа үед банкны зээлийн хүүг бодлогын хүү дээр нэмэх нь 4-5 хувь байхаар хуульчлахад зээлийн хүү 15-18 хувь, түүнээс илүүгүй байхаар тогтоно гэсэн үг. Олон улсын туршлагаас судлахад зээл олгогчийн зээлийн хүүгээс олж буй ашиг буюу бодлогын хүү, зээлийн хүү хоёрын зөрүү нь дэлхийн дунджаар таван хувь байдаг бол манайд өнөөдөр энэ зөрүү 13 хувь (24%-11%) байгаа нь хэт өндөр, мөлжлөгийн шинжтэй болж буй юм. Энэ зөрүү буюу банкнуудын олж буй ашиг Африкийн улсуудад 8-11 хувиас илүүгүй байгаа. Зээлийн хүүг хязгаарласан хууль гаргаад амжилттай хэрэгжүүлэхэд төв банкны бие даасан, хараат бус байдал чухал бөгөөд арилжааны банкнуудын лобби, бүлэглэлийн ашиг сонирхлоос ангид байх ёстой. Зээлийн хүүг тогтооход харгалзан үзэх шаардлагатай нэгэн хүчин зүйл болох инфляц өнөөдөр манай улсад харьцангуй доор 5-6 хувь байгаа нь зээлийн хүүг хязгаарласан хууль гаргах тохиромжтой цаг үе гэж үзэж байна. Нөгөө талдаа зээлийн хүүг хуулиар хязгаарласнаар инфляцыг урт хугацаандаа тогтоон барих таатай орчин бүрдэх юм. Зээлийн хязгаарыг тогтооход хадгаламжийн хүү болоод зээлийн хүүгийн зөрүү зохистой түвшинд хадгалагдаж байх нь нэгэн чухал хүчин зүйл болдог. Тэгвэл бодлогын хүүтэй уялдуулан тогтоосон хязгаар нь санхүүгийн мөчлөгийн хөдөлгөөнд энэ зөрүүг хадгалах, мөн хадгаламж эзэмшигчдэд ашигтай байх нөхцлийг бүрдүүлж өгдөг уян хатан бөгөөд цогц шийдэл юм.

Зээлийн хүүг бууруулах өөр нэг арга нь төрийн өмчийн (state owned), эсвэл нийтийн өмчийн (publicly owned) банк байгуулах замаар банкны салбарт буй монополийг задлах юм. Зээлийн хүүг бууруулах үндсэн зорилготой энэ банкны онцлог нь банкны ашиг гэхээсээ илүүтэй улсынхаа, үндэснийхээ эрх ашгийг удиртгал болгон ажиллана, ажиллах ёстой гэсэн үг. Гэхдээ энд яригдаж буй төрийн эсвэл нийтийн эзэмшилд байх банкийг одоо манай төрийн мэдэлд байдаг улс төрийн намын, хувийн банк шиг үйл ажиллагаа явуулсаар ирсэн “Төрийн банк”-тай адилтган үзэж болохгүй. Хэдийгээр төрийн мэдэлд буй гэх авч “Төрийн банк” нь энд яригдаж буй төрийн/нийтийн эзэмшлийн банкнаас огт өөр зарчмаар, хувийн банк шиг ажилладаг гэдгийг анхаарах хэрэгтэй. Өнөөдөр Итали, Франц, Герман, Голланд, Швейцарь, Солонгос, Филиппин, Тайланд гээд дэлхийн 75 улсад төрийн өмчийн банк ажиллаж, хуучин социалист блокийн зарим амжилттай яваа улсуудын “нууц”нь төр нь банк, санхүүгийн зах зээлээ хяналтандаа байлгадаг, гол гол банкууд нь төрийнх нь мэдэлд байгаа нь анхаарал татахгүй байхын аргагүй. Үүн дээр цөөн хэдэн хувь хүмүүсийн бус харин ард нийтийн өмчлөлд байдаг нийтийн эзэмшлийн банкуудын үүрэг ролийг нэмбэл бидний банк санхүүгийн талаарх ойлголт, төсөөлөлд тун их өөрчлөлт орох болно.

Манай зах зээлд ноёрхож буй дөрвөн том банк, бусад жижиг банкуудыг оролцуулаад арилжааны 14 банкны нийт актив нь 27.7 их наяд төгрөг байгаа бөгөөд үүний 24.4 хувийг буюу 6.75 их наяд төгрөгийг төрийн зээл бүрдүүлж буй юм. Мөн банкны пассив талд нь засгийн газрын хадгаламж болох 1.8 их наяд төгрөг байгаа нь банкны зээлийн эх үүсвэрийн найм орчим хувийг бүрдүүлж байна. Арилжааны банкуудын хувьд ААН-үүдэд зээл өгөх дургүй, өгөхдөө өндөр хүүтэй зээлдүүлдэг нь эрсдэлгүй зээлдэгч болох төр, засгийн газарт олгосон зээлнээс их ашиг олж өөр зээл олгох эрэлт, хэрэгцээ үүсдэггүйд байгаа юм. Дунджаар 11-18 хувийн хүүтэй Засгийн газрын үнэт цаас (ЗГҮЦ), 12 хувийн хүүтэйТөв банкны үнэт цаасны (ТБҮЦ) төлбөр, мөн засгийн газрын хадгаламжаас бий болдог өгөөжийг оруулан тооцвол төрөөс арилжааны банкуудад жилдээ 1-1.3 их наяд төгрөгийн орлого оруулдаг аж. Төртэй хийж буй бизнес нь арилжааны банкнуудын, ялангуяа монопол хэмжээнд хүрсэн дөрвөн том банкны жилдээ олдог 300-550 тэрбум төгрөгийн ашгийн үндсэн эх үүсвэр юм.Банкны секторын өндөр ашиг орлогын цаана золиос, хохирол байдаг.

Гэхдээ хувийн компани ашгийн төлөө л явна, буруу зүйл үгүй. Харин манай банкны тогтолцоо, бүтцэд алдаа, гажуудал байна. Энэ алдааны золиос нь монголчууд бид өөрсдөө. Манай төрийн бодлого хөгжлийн түүчээ болсон үйлдвэрлэлийн салбараа (production sector) бус харин үйлдвэрлэлийн бус (non-production, financial sector), мөнгө зээлээр өгсөн хөлснөөс ашиг хийдэг банкны салбараа хэт дэмжсээр ирсэн нь өнөөгийн ядуурал, хөгжлийн хоцрогдлын шалтгаан.

Гэвч төрд өнөөдөр энэ алдаагаа засаж асуудлыг шийдэх бүрэн нөөц бололцоо, чадамж байгаа. Төрийн мэдлийн эсвэл хувьцаа нь нийтэд, Монгол Улсын иргэдэд арилжаалагддаг банк байгуулах бөгөөд энэ банк нь үйл ажиллагааны зардлаа нөхсөн, тодорхой хэмжээний ашигтай ажиллана. Харин хэт өндөр 18-30 хувь хүртэлх хүүтэй зээл олгохоос татгалзаж, өндөр хүүтэй зээлээс олж болох ашиг нь зээлдэгчдэд, банкны харилцагчдад бага, 8-15 хувийн хүүтэй зээл болж очих юм. Төрийн зүгээс эн тэргүүнд одоо арилжааны банкуудад хадгалуулж буй 1.8 их наяд төгрөгийг энэхүү шинээр байгуулагдах Төрийн/нийтийн мэдлийн банкинд (одоогийн эрх баригч намд харьяалагддаг “Төрийн банк” биш) шилжүүлэн үйл ажиллагааных нь эх үүсвэр болгоно. Дараалаад ТБҮЦ болоод ЗГҮЦ-ыг бүхэлд нь эсвэл хэсэгчлэн төрийн/нийтийн мэдлийн банкинд давуу эрхтэйгээр арилжаалахад л хангалттай. Өнөөдөр төрөөс арилжааны банкуудад орлого, ашиг болон очиж буй 1-1.3 их наяд орчим төгрөгийн төлбөрийн нэгээхэн хэсэг л энэ төрийн/нийтийн банкийг ашигтай ажиллаад, зээлийн хүүг олон улсын түвшинд харьцуулахуйц хэмжээнд бууруулахад хангалттай эх үүсвэр болох юм. Төр, засаг хэнээс зээл авах, хөрөнгөө хаана байршуулах, яаж зарцуулахаа өөрийн эрх ашигт нийцүүлэн шийдэх эрхтэй байх ёстой. Бизнесээ дэмжсэн зээл олгох, улсаа хөгжүүлэх үндсэн зорилготой шинэчлэн боловсруулсан дүрэм, зарчмаар ажиллах төрийн/нийтийн өмчийн энэ банк зах зээлд өрсөлдөөнийг жинхэнэ утгаар нь бий болгож монополийг задалснаар банк, санхүүгийн зах зээл дэх зээлийн хүү буурах нь дамжиггүй.

Хямд найдвартай зээл улс орны хөгжлийн гол хөшүүрэг болдог. Тиймээс дэлхийн бүх л улс орнуудад зээлийн хүүг төрөөс нь зохицуулсаар иржээ. Зээлийн хүүг хуулиар хязгаарлах, эсвэл төрийн/нийтийн банк байгуулах, аль нь ч үр дүнгээ өгөх шийдлүүд. Өнөөдөр манай УИХ-ын нэр бүхий гишүүдээс “Зээлийн Хүүг Хязгаарлах болон Мөнгө Хүүлэлттэй Тэмцэх Тухай” хууль санаачлан ажиллаж байгаа нь тун сайшаалтай хэрэг бөгөөд дэмжигдэн батлагдвал манай улсын хөгжил дэвшилд томоохон хувь нэмэр болох юм.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

Эдийн засагч Х.БАТСУУРЬ


URL:

Нэр: Earn Money On Autopilot Огноо: 3 February 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we’ve a link to…

Нэр: Istanbul escorts Огноо: 10 February 2019

Just check this …

Just take a second to pay a visit to the internet sites we have linked to …

Нэр: کادو تولد Огноо: 17 February 2019

Hi, i think that i saw you visited my weblog thus i came to “return the favor”.I am attempting to find things to enhance my website!I suppose its ok to use some of your ideas!!
کادو تولد https://www.instagram.com/p/BsVPsvAHcp6/

Нэр: specsavers home eye test Огноо: 25 April 2019

Recent Blogroll …

You may take a second to stop by the subject material from this sites we’ve linked to on this post…

Нэр: Google Огноо: 13 June 2019

Sites of interest we’ve a link to.

Нэр: waterbury ct plumbers Огноо: 17 June 2019

check beneath, are some entirely unrelated web sites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: liteblue Огноо: 18 June 2019

The information mentioned in the write-up are a few of the most beneficial offered

Нэр: porn Огноо: 18 June 2019

one of our visitors just lately suggested the following website

Нэр: one walmart Огноо: 24 June 2019

The information mentioned in the write-up are some of the ideal readily available

Нэр: Bluechew reviews Огноо: 24 June 2019

The information talked about in the report are a number of the ideal readily available

Нэр: indian sex video Огноо: 24 June 2019

check below, are some completely unrelated web sites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: bdsm toy Огноо: 27 June 2019

Here is an excellent Weblog You may Obtain Intriguing that we Encourage You

Нэр: best gay lube Огноо: 3 July 2019

Here are a few of the internet sites we suggest for our visitors

Нэр: hot gay blowjob Огноо: 5 July 2019

Here are a few of the websites we recommend for our visitors

Нэр: tax free Огноо: 6 July 2019

one of our guests just lately recommended the following website

Нэр: home decor lighting Огноо: 6 July 2019

always a huge fan of linking to bloggers that I enjoy but don

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: couple bondage toys Огноо: 14 July 2019

very couple of web-sites that come about to become in depth below, from our point of view are undoubtedly well really worth checking out

Нэр: gay male sex toys Огноо: 16 July 2019

check beneath, are some absolutely unrelated internet websites to ours, having said that, they may be most trustworthy sources that we use

Нэр: Baccarat Strategy Огноо: 16 July 2019

that is the finish of this write-up. Here you will uncover some web sites that we consider you

Нэр: SSNI-546 Огноо: 20 July 2019

Here are some of the web sites we advocate for our visitors

Нэр: sex toy shopping Огноо: 21 July 2019

Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated information, nevertheless seriously really worth taking a appear, whoa did a single learn about Mid East has got far more problerms at the same time

Нэр: سكس حوامل 2019 Огноо: 22 July 2019

always a huge fan of linking to bloggers that I really like but don

Нэр: Sarkodie Music Огноо: 23 July 2019

we like to honor many other world-wide-web web-sites on the net, even if they aren

Нэр: video ama Огноо: 24 July 2019

Here is a great Blog You may Obtain Fascinating that we Encourage You

Нэр: mynordstrom portal Огноо: 28 July 2019

usually posts some really fascinating stuff like this. If you are new to this site

Нэр: siofok siofok siofok siofok Огноо: 31 July 2019

usually posts some quite fascinating stuff like this. If you

Нэр: apps download for windows 7 Огноо: 2 August 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nevertheless actually really worth taking a appear, whoa did one particular understand about Mid East has got far more problerms at the same time

Нэр: pc games for windows 7 Огноо: 2 August 2019

here are some links to internet sites that we link to because we believe they’re worth visiting

Нэр: pc games download Огноо: 3 August 2019

that would be the end of this write-up. Here you

Нэр: فیلم های سکسی Огноо: 3 August 2019

we like to honor a lot of other online web-sites on the web, even though they aren

Нэр: Google Огноо: 9 August 2019

Always a major fan of linking to bloggers that I love but do not get a good deal of link really like from.

we prefer to honor several other online websites on the internet, even when they aren

Нэр: mygiftcardsite.com login Огноо: 14 August 2019

usually posts some incredibly intriguing stuff like this. If you

Нэр: Startups Огноо: 16 August 2019

here are some hyperlinks to web sites that we link to since we feel they are really worth visiting

Нэр: properties Europe Огноо: 17 August 2019

Here are several of the web sites we recommend for our visitors

Нэр: jockstrap underwear Огноо: 17 August 2019

below you

Нэр: indian wedding photography Огноо: 18 August 2019

very few websites that come about to become comprehensive beneath, from our point of view are undoubtedly well really worth checking out

Нэр: free mobile number for whatsapp verify Огноо: 19 August 2019

Sites of interest we have a link to

Нэр: gay sex toys Огноо: 19 August 2019

please pay a visit to the web pages we comply with, such as this one, as it represents our picks through the web

Нэр: text messages to send to your ex girlfriend Огноо: 20 August 2019

Every when in a whilst we decide on blogs that we study. Listed beneath would be the newest sites that we select

Нэр: SEO Vancouver Огноо: 20 August 2019

Here are several of the web pages we advise for our visitors

Нэр: PPPD-792 Огноо: 20 August 2019

please stop by the sites we comply with, including this a single, because it represents our picks from the web

Нэр: HUNTA 651 Огноо: 21 August 2019

The data mentioned within the report are several of the most beneficial obtainable

Нэр: rabbit toy for women Огноо: 21 August 2019

Here is a good Blog You may Obtain Intriguing that we Encourage You

Нэр: games for pc download Огноо: 22 August 2019

that may be the finish of this article. Here you

Нэр: The Goat debate Огноо: 24 August 2019

Sites of interest we have a link to

Нэр: dildo review Огноо: 25 August 2019

that would be the end of this report. Right here you will locate some web pages that we assume you will appreciate, just click the hyperlinks over

Нэр: nipple sucker set Огноо: 25 August 2019

usually posts some really fascinating stuff like this. If you

Нэр: sneaker Огноо: 26 August 2019

Here is a great Weblog You may Come across Intriguing that we Encourage You

Нэр: outlook sign in Огноо: 26 August 2019

the time to read or pay a visit to the subject material or web pages we have linked to beneath the

Нэр: Courier Food to USA Огноо: 28 August 2019

Here are a number of the internet sites we suggest for our visitors

Нэр: hair transplant in jaipur address Огноо: 28 August 2019

that would be the finish of this write-up. Here you will uncover some web pages that we assume you

Нэр: Vape shop online USA Огноо: 28 August 2019

check beneath, are some absolutely unrelated internet sites to ours, even so, they’re most trustworthy sources that we use

Нэр: Vape shop online USA Огноо: 28 August 2019

Every after in a even though we pick blogs that we study. Listed beneath are the most up-to-date web-sites that we pick

Нэр: free download for pc windows Огноо: 30 August 2019

Every when in a whilst we opt for blogs that we study. Listed beneath are the newest web pages that we pick out

Нэр: logo design services Огноо: 31 August 2019

check beneath, are some entirely unrelated web-sites to ours, nonetheless, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: EKDV-600 Огноо: 1 September 2019

one of our visitors recently recommended the following website

Нэр: women using vibrator Огноо: 3 September 2019

The details talked about inside the post are some of the most effective out there

Нэр: free download for laptop pc Огноо: 4 September 2019

Wonderful story, reckoned we could combine several unrelated data, nonetheless actually really worth taking a look, whoa did a single discover about Mid East has got extra problerms also

Нэр: games for pc download Огноо: 4 September 2019

we came across a cool site that you just could possibly appreciate. Take a look in case you want

Нэр: free download for windows 10 Огноо: 4 September 2019

Here is a great Blog You might Come across Interesting that we Encourage You

Нэр: Stephaine Chalfant Огноо: 6 September 2019

although websites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we feel they’re basically worth a go as a result of, so possess a look

Нэр: erfahrungen mspy Огноо: 6 September 2019

just beneath, are many completely not related web sites to ours, nevertheless, they are certainly worth going over

Нэр: Counterfeit Money For Sale Огноо: 8 September 2019

one of our visitors lately recommended the following website

Нэр: Counterfeit Money For Sale Огноо: 9 September 2019

one of our visitors not long ago suggested the following website

Нэр: buy lorazepam online Огноо: 9 September 2019

one of our visitors not too long ago advised the following website

Нэр: Buy xanax online Огноо: 9 September 2019

we came across a cool web site that you could delight in. Take a appear in the event you want

Нэр: order adipex online Огноо: 11 September 2019

we prefer to honor numerous other web web-sites on the internet, even if they aren

Нэр: anal sex toys Огноо: 12 September 2019

just beneath, are several completely not connected web pages to ours, nevertheless, they may be certainly really worth going over

Нэр: dual stimulation vibrator Огноо: 12 September 2019

below you

Нэр: strapon review Огноо: 15 September 2019

very handful of sites that transpire to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly effectively worth checking out

Нэр: 1950g Огноо: 16 September 2019

one of our visitors a short while ago advised the following website

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.