Монгол дахь Оросын бодит ашиг сонирхол

241295-14062019-1560476878-1071261991-1Screen_Shot_2019-06-14_at_9.47.02_AM_copyБОДИТ АШИГ СОНИРХОЛ НЬ ЮУ ВЭ ГЭВЭЛ ЦӨМИЙН ЭРЧИМ ХҮЧ Л БОЛЖ ТААРАХ БОЛОВ УУ

Судлаачийн хувийн бодол эргэцүүцэл гэж энэ өгүүллийг хүлээн авах биз ээ. Гэхдээ төр засагтаа санаа сэдэл өгөхийг зорилоо. Монголын төдийгүй оросын судлаачдын сонорт ч хүрээсэй билээ.

Монголчууд бид Орос оронтой харилцах гэж ардчиллын жилүүдэд хангалттай мунгиналаа. Одоо ч төөрөгдлөөсөө бүрэн гарч чадаагүй байна. Орос төдийгүй гадаад түнштэйгээ ажиллахдаа Монголын өнцгөөсөө хандах гээд, өөрсдийнхөө байр суурийг тулгах гээд, эсвэл олон дахин хувирч, бодлого нь олон солигдоод гадаад түншүүдээ залхаах талдаа. Харин хаа очиж оросууд тэвчээртэй, бас биднийгээ сайн таньдаг тулдаа биднийг дагаж хямрахгүй, бодлого үйл ажиллагаагаа бусниахгүй явж ирсэн.

Монгол-Оросын хамтын ажиллагааны ЗГХК гэж байна. Тэр комиссын шийдвэр Монголын талд хэрэгжихдээ тун адармаатай. Манайхан хэлсэндээ байхгүй, нэг ярьснаа хэрэгжүүлэхгүй, оростой харилцдаг салбарынх нь удирдлага байн байн солигдоод, Оросын талыг цөхрөөж гайхшируулах явдал олонтаа.

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин халх голын байлдааны ялалтын 75 жилийн ойг тохиолдуулан 2014 онд Монгол улсад ажлын айлчлал хийснээс хойш таван жил өнгөрчээ. Энэ жил 80 жилийнх нь ойг тэмдэглэх гэж байгаатай холбогдуулан тэрхүү айлчлалын үеэр Монгол улс, ОХУ-ын хооронд тохиролцсон ажлууд ямар явааг товчхон дүгнэх гэсэн юм. Монгол, Оросын стратегийн түншлэлийн харилцаа гүнзгийрлээ, хоёр талын харилцааны тулгамдсан асуудлуудыг шийдвэрлэхийн төлөө манай Засгийн газар ажилласаар байна гэсэн сүржин мэдэгдэл энд хийх гээгүй.

Хоёр улсын цэрэг-техникийн хамтын ажиллагааг бэхжүүлнэ гэж тэр үед хоёр улсын төрийн тэргүүнүүд үзсэн. Монгол улсын Зэвсэгт хүчний зэвсэглэл, техникийг шинэчлэх, цэргийн боловсон хүчин бэлтгэх зэрэг уламжлалт хамтын ажиллагаа үр бүтээлтэй өрнөж байгааг тэмдэглэх нь зөв. Энэ салбарт харин ахицтай яваа болов уу.

Монголын төмөр замын дамжин өнгөрүүлэх боломжийг бүрэн ашиглана, ОХУ, БНХАУ-ын хооронд дамжин өнгөрүүлэх тээвэрлэлтийн хэмжээг дорвитой нэмэгдүүлнэ гэсэн нь бас таг.

Харин хоёр орны худалдааг эрчимжүүлэх, тэнцвэртэй хөгжүүлэх нөхцөл бүрдүүлнэ гэж зорилт тавьсан нь хүссэн үр дүндээ хүрээгүй явна. Монголын хөдөө аж ахуйн бүтээгдэхүүн, үүний дотор мах, махан бүтээгдэхүүн, ноос, ноолуур, арьс шир, нэхий эдлэл, монгол гэр зэргийг ОХУ-ын зах зээлд хөнгөлөлттэй нөхцөлөөр нийлүүлэх зорилгоор хэлэлцээ хийж, эрх зүйн үндсийг боловсруулна гэсэн нь хэрэгжээгүй.

Мөн худалдааг үндэсний мөнгөн тэмдэгтээр хийх, үүний тулд холбогдох баримт бичгийг байгуулах, Монголд рублийн хэрэгцээт нөөцийг бий болгох үүднээс 50-100 тэрбум рублийн хөнгөлөлттэй зээл авах асуудал хэрхэн шийдэгдэв? Дэд бүтцийн чиглэлээр “Улаанбаатар төмөр зам”-ыг далайцтай шинэчлэхээр тохиролцож, үүний тулд хос төмөр зам барих, төмөр замыг цахилгаанжуулах ажлыг яаралтай эхлүүлэн, 2020 он гэхэд дуусгана гэсэн нь бас байхгүй. Монголын төмөр замын дамжин өнгөрүүлэх боломжийг бүрэн ашиглана, ОХУ, БНХАУ-ын хооронд дамжин өнгөрүүлэх тээвэрлэлтийн хэмжээг дорвитой нэмэгдүүлнэ гэсэн нь бас таг.

Монголын төр засаг төмөр замын тал дээр баримтлах бодлогоо 2012 онд маш тодорхой тогтоосон. Гагцхүү тэр бодлогоо хэрэгжүүлэхгүй, нэг төр солигдоход А-аас Б хүртэл төмөр зам тавина гэдэг. Дараагийн төр “Үгүй. Б-ээс Д рүү төмөр зам тавина” гэсээр өнөөдөр нэг км зам ч тавьсангүй. Төрийн бодлогын залгамж чанар байхгүйн гамшгаар ийм байдалтай 10-аад жил өнгөрөх гэж байна.

ЭДИЙН ЗАСГИЙН УТГААР ОРОСООС МОНГОЛЫГ ЗОРИОД ИРСЭН ТОМХОН ХӨРӨНГӨ ОРУУЛАЛТ АЛГА

Ази-Европыг, Орос-Хятадыг холбосон хамгийн дөт зам тул бүс нутгийн сүлжээнд Монголын дамжин өнгөрөх тээврийн зам өндөр ач холбогдолтой нь мэдээж. Гэвч тэр ач холбогдлыг тэмдэглэхээс цаашгүй өнөө хүрчээ. Эхний ээлжинд Сүхбаатар-Сайншанд-Замын-Үүдээр жилд 100 сая тонн хүртэл ачаа нэвтрүүлэх чадамжтай цахилгаанжсан хос зам барьвал мөн ч сайхан байна. ТЭЗҮ нь эрхбиш хийгдсэн, эсвэл хийгдэж байгаасай.

В.Путиний айлчлалын нэг чухал үр дүн нь “Иргэд харилцан зорчих нөхцөлийн тухай Монгол улсын Засгийн газар, ОХУ-ын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр” байгуулсан явдал байв. Монгол, Орос хоёр улсын иргэд ийнхүү тодорхой хугацаанд харилцан визгүй зорчдог болсон. Тэр нь монголчуудын хувьд орост бизнес эрхлэх хэрэгцээ сонирхолд нь маш том түлхэц болох учиртай. Гэтэл төдийлэн амжилт олсон юмгүй, хүнсний бараа бүтээгдэхүүн оруулж ирэх, жуулчин илгээхээс хэтрэхгүй байгаа нь худлаа биш. Монголын бизнесийнхэнд Дорнод Сибирь, наанадаж Буриад, Эрхүү нээлттэй байна.

Монголын бизнесийнхэнд Дорнод Сибирь, наанадаж Буриад, Эрхүү нээлттэй байна.

Манайхан харилцаа, хамтын ажиллагааны асуудлаа хурдан хугацаанд, амар хялбар шийдэх хүсэлтэй. Тэр хүсэл нь тухайн үедээ биелсэн бол тэгсгээд орхидог. Уг нь Оросын байгууллага, компани, бүр томроод хил орчмын бүс нутгуудтай урт хугацааны түншлэлтэй баймааж харилцаа хөгжинө. Монголчууд энэ тал дээр анхаарах ёстой. Орос руу мах, хөдөө аж ахуйн зарим бүтээгдэхүүн экспортлох тухай таван жилийн өмнөх тэр тохиролцоо олон жилийн ярианы сэдэв боллоо. Сибирийн махны хэрэгцээг хангана, манай мах чанартай ба амттай гэж ирээд л. Орос гаднаасаа хориг тавиулаад Шинэ Зеландаас нийлүүлдэг мах нь зогсчихсон. Тэгвэл түүнийг орлуулах малын махыг Монголоос авъя гэж дээд түвшинд ярилцсан, түүнд нь манай мал аж ахуй бэлтгэх юм болсон.

Бүр ийм тоон харьцааг ч манайхан гаргачихсан байж билээ. Шинэ Зеланд нь 40 сая хоньтой, найман сая бод малтай юм билээ, тэгвэл 60 саяд хүрч яваа энэ их малаа эдийн засгийн, гадаад худалдааны эргэлтэд оруулна гээд л хөөрцөглөсөн. Гэтэл түүндээ хүрсэн үү? Махаа Оросын зах зээлд гаргах хүсэлтэй байлаа гэж бодоход хорио цээр, гарал үүслийн зөвшөөрөл явдаггүй. Ингээд бодоход өнгөрсөн таван жилд оростой ямар дорвитой хамтын ажиллагаа өрнүүлэв?

Дутагдлын шалтгааныг би хайж байна, зөндөө ч бичлээ. Төдөн он гэхэд тэгчихнэ, тийм тийм бүтээн байгуулалт хийхээр тохиролцов гэж айлчлалын албан бичигт бичдэг, дарга нар мэдээлдгийг Монголчууд юу гэж ойлгодог вэ гэхээр Оросууд орж ирээд хамаг ажлыг нь хийгээд өгчих юм байна, тэгэх нь байна гэсэн гэнэн итгэлээр хүлээн аваад хүлээгээд суучихна. Хүлээлтээ больмоор байна. Оросыг харах сэтгэлгээ, соёлын мэдрэмжээ бид өөрчлөх ёстой. Нөгөө л орос хүнийг социализмын үеийн “ах нар-ахан дүүс” гэсэн уламжлалт хандлагаараа амарчилж хялбарчлах гээд, асуудлыг газар дээр нь амар хялбараар шийдэх гээд байдгийг нь шүүмжилмээр байна. Өнөөгийн оросууд чинь Зөвлөлтийн үеийн оросуудаасаа өөр болсон, Орос орон зах зээлийн харилцаанд шилжсэн гэдгийг манайхан ойлгодоггүй.

Монгол-Оросын харилцаа ийн өрнөж байх явцад Оростой хийх хамтын ажиллагааг айхтар шүүмжлэлтэй харж явдаг хүн 2017 оны Ерөнхийлөгчийн сонгуульд яллаа. Ерөнхийлөгч Х.Баттулга ОХУ-тай эдийн засгийн хамтын ажиллагаагаа улам бүр идэвхжүүлж, хоёр улсын харилцааг шинэ түвшинд гаргах хүслээ илэрхийллээ. Шинэ түвшин шүү. ОХУ-тай Орос-Монгол-Хятадын эдийн засгийн коридор, төмөр зам, эрчим хүч, хөдөө аж ахуй, рублийн зээлийн асуудлаар ярилцсаар байна. Ялангуяа хөдөө аж ахуйн салбарт Оростой хамтын ажиллагаа нэмэгдүүлэхэд Ерөнхийлөгч онцгой ач холбогдол өгч байна.

ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путин ч тодорхой төсөл хөтөлбөрүүд дурдаж Монголтой хамтран ажиллахдаа хөдөө аж ахуй, монгол малыг эрүүлжүүлэх болон дэд бүтцийн салбарын хөгжилд ихээхэн анхаарал хандуулж цаашид хамтын ажиллагааг өргөжүүлэх сонирхолтой байгаагаа илэрхийлсэн. Транзит тээврийн хөнгөлөлттэй тарифын хэлэлцээр, хоёр улсын хувь нийлүүлсэн нийгэмлэг Улаанбаатар төмөр замд шинэчлэл хийх зэрэгт Орос ихээхэн анхаарал хандуулж байгаа хэмээн ярьж байна.

Монгол-Оросын хоорондын харилцааны түвшинг дээшлүүлж, улс төрийн харилцан итгэлцлийг гүнзгийрүүлж, хоёр талын эдийн засаг, зам тээвэр, дэд бүтэц, санхүү, хилийн боомт, соёл, хүмүүнлэг зэрэг салбарын хамтын ажиллагаанд бодит ахиц гаргах гэх мэт өндөр, дээд түвшинд олон чухал асуудлаар тохиролцсоныг Монголын тал, манай байгууллага, иргэд идэвхийлэн хэрэгжүүлэх тал дээр тун хойрго байна уу даа гэх хардлага надад бий. Гологдох бүү хэт чамлагдаад байгаа учраас Оросууд тэгсгээд орхидог.

Төмөр зам, дэд бүтэц, хийн хоолой, газрын тосны хоолой гээд манайхан тэргүүлэх ач холбогдол өгөөд байдаг боловч тэр салбарууд нь Монгол дахь Оросын бодит ашиг сонирхол мөн үү гэсэн асуулт тулгаж тавибал биш болж л таарах гээд байдаг.

Эдийн засгийн утгаар Оросоос яг Монголыг зориод ирсэн томхон хөрөнгө оруулалт алга. Том салбар руу Оросоос орж ирэх хөрөнгө оруулалтын тухай Монголын тал томоор сэтгэх хэрэгтэй болсон байна. Манай баялгийг боловсруулаад цаашаа гурав дахь орны зах зээлд (тухайлбал Хятадын) гаргах дээр огт өөр төсөөлөл надад төрөөд байна.

Дэлхий дахин цөмийн эрчим хүчийг сонирхож байна. Учир нь ашиг өгч байна, нэг доллар зарцуулаад гурван доллар олох технологийг бүтээлээ, ерөөсөө тулхтай хөгжлийн үндэс нь цөмийн генерац болох юм байна гэдгийг би хоёр өдөр сонсож мэдэж, итгэж бишэрч яваад ирлээ. дэлхийн түвшинд чөлөөтэй ярилцдаг сэдэв, даян дэлхийгээр цөмийн түншлэл явуулах дээрээ тулчихсныг би Сочид олон улсын цөмийн үзэсгэлэн-бага хурал дээр олж харлаа. Дэлхийн 70 гаруй улсаас 3500 төлөөлөгч хоёр өдөр хуралдаж илэн далангүй ярилцлаа. Бөмбөрцөгийн гуравны нэгийн төлөөлөл нь. Уран, атомтой төдийлэн холбоогүй, өмнөх уулзалтуудад оролцдоггүй байсан олон улс төлөөлөгчөө ирүүлжээ.

Атом, уран, цөм гээд ярихтай зэрэг монголчууд эвгүйцэж, иргэний хөдөлгөөнүүд эсэргүүцээд сүйд болдог. Би ч бас тэр өнцгөөс хардах маягтай явж ирсэн. Мардай гэж тайлагдашгүй нууц, говьд ураны цацрагт хордсон хүн мал, шар нунтаг гээд манайхан түгээмэл харддаг даа. Хардлага байхыг үгүйсгэх гээгүй. Харин эл форумд оролцоход “Nuclear for better life” гэсэн сэдэвтэй байсанд нь олзуурхаад гүнзгийрүүлж судаллаа. Ерөөсөө ядуурал гуйранчлал, өлсгөлөнг арилгах, цэвэр усны хангамж, агаарын бохирлыг арилгахад цөмийн технологийг ашиглаж болох юм байна. Атом, уранаас айх хэрэггүй юм байна. Цаашлаад чанартай боловсрол, сайн эрүүл мэнд, нэр төртэй ажиллах бүх нөхцөл нь атом, уранаас эхлэх юм байна гэж тэнд ярьж байх юм.

  • Монголчууд бид орос оронтой харилцах гэж ардчиллын жилүүдэд хангалттай мунгиналаа. Одоо ч төөрөгдлөөсөө бүрэн гарч чадаагүй байна.
  • Том салбар руу Оросоос орж ирэх хөрөнгө оруулалтын тухай Монголын тал томоор сэтгэх хэрэгтэй болсон байна.
  • Манай улс ураныхаа нөөцөөр дэлхийд 10 дугаарт явдаг. Дэлхийд 5.7 сая тонн уран илэрснээс манай улсад 141.5 мянган тонн нь ногддог.

Манай улс чинь ураныхаа нөөцөөр дэлхийд 10 дугаарт явдаг, дэлхийд 5.7 сая тонн уран илэрснээс манай улсад 141.5 мянган тонн илэрсэн гэж байна. Гэхдээ бид цацраг идэвхит ашигт малтмалыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулсан ганц ч алхам хийгээгүй, айж цэрвэсээр яваа. Харин түүнийг нийгэм, эдийн засгийн хөгжилдөө ашиглаад толгой цохиж яваа Канад, австрали, АНУ, ОХУ, Казахстан гээд эхний байрт явж байна. Сонирхуулахад “AREVA” гэх Францын цөмийн эрчим хүчний компани 1997-1998 онд Монгол, Казахстан руу зэрэг явж орсон байдаг юм билээ. Гадаадын шууд хөрөнгө оруулалт шүү дээ.

Төмөр зам, дэд бүтэц, хийн хоолой, газрын тосны хоолой гээд манайхан тэргүүлэх ач холбогдол өгөөд байдаг боловч тэр салбарууд нь Монгол дахь Оросын бодит ашиг сонирхол мөн үү гэсэн асуулт тулгаж тавибал биш болж л таарах гээд байдаг.

Манайхан “AREVA”-г юу болгож тавьчихаад, хөөж гаргачихаад байж байгааг уншигчид мэдэх тул би ярихгүй. Харин өнөөх Казахстан нь эдүгээ цөмийн эрчим хүч ба ураны дэлхийн том тоглогч болчихсон, топ 5 дотор яваа нь энэ юм. Хорин жилийн дараа Монгол нь нойл, нөгөөх нь дэлхийн топ 5-ын нэг болчихсон. Иймд бид дэлхийд 10-т ордог нөөцөө эдийн засгийн эргэлтэд нэн яаралтай оруулах ёстой. Дэлхий дахины хандлагыг ч тусгаж авах хэрэгтэй. Хүн төрөлхтөний мөнхийн хэрэглээ нь эрчим хүч, бид тийм их эрчим хүчний нөөцтэй, том тоглогч байх бүрэн бололцоотой.

Шинээр цөмийн эрчим хүчний станцаа барьж байгуулж байгаа улсууд бидэнд бодит жишээ сургамж болно. ОАЭ, Беларусь, Литва, Турк, Вьетнам, Йордан, Польш, Бангладеш, Малайз, Индонез гээд жагсаалт бий юм билээ. Тэдний төлөөлөгчид Сочид уригдаж Оросын цөмийн технологийг их сонирхож байна. Оросыг түшсэн буюу түших сонирхолтой гэж ойлгогдлоо. Цөмийн эрчим хүчний салбарт орос хошуучилж яваа гэж Сочид бидэнд ойлгуулсан. ОХУ-д 35 цөмийн эрчим хүчний реактор ажиллаж, улсынхаа нийт эрчим хүчний 18.59 хувийг үйлдвэрлэж, шинээр найман реактор барьж байгаа юм билээ.

Цаашид 25 реактор барихаар төлөвлөж, дахиад 23 реактор нэмж барихаар зорьж, цөмийн эрчим хүчний үйлдвэрлэлийг 2020 онд 23 хувь, 2030 онд 25 хувьд хүргэхээр бодлого, төлөвлөгөөндөө тусгажээ. Үүнээс гадна Хятадад байгуулж өгсөн, Энэтхэгт байгуулж байгаа гээд гадаадын том улс гүрнүүд оросыг түшиж түншилж байна.

Тиймээс би ингэж үзлээ. Юу гэвэл Монгол-Оросын хамтын ажиллагаанд цөмийн эрчим хүч шинэ хуудас болж орж болно хэмээн би үзэж байна. Оросын Монгол дахь бодит сонирхол юу вэ гэхэд л цөм-атомын эрчим хүчний салбар болон тунаж үлдэнэ дээ. Орос хэрэв хүссэн бол манай уул уурхайн бүх салбар үнэндээ нээлттэй байна шүү дээ. Зэс, нүүрс, алт, бусад байгалийн түүхий эд рүү гадаадын бусад хөрөнгө оруулагчтай өрсөлдөөд ороод ирэхэд манайхан орос руу илүү хандах нь ойлгомжтой.

Гэтэл орос өөрөө тэгээгүй. Оюутолгой, Тавантолгойд Орос хувь эзэмшинэ, ашиг орлого хүртэнэ гэж хөндлөнгөөс дайрсангүй, тэр ч бүү хэл Эрдэнэтээсээ ч татгалзаад байх шиг. Төмөр зам, дэд бүтэц, хийн хоолой, газрын тосны хоолой гээд манайхан тэргүүлэх ач холбогдол өгөөд байдаг боловч тэр салбарууд нь Монгол дахь Оросын бодит ашиг сонирхол мөн үү гэсэн асуулт тулгаж тавибал биш болж л таарах гээд байдаг. Тэгвэл яг бодит ашиг сонирхол нь юу вэ гэвэл цөмийн эрчим хүч л болж таарах болов уу.

Бид энэ талаар сэтгэж бодож, бодлого боловсруулж, хамтран ажиллахыг нэн даруй зорих хэрэгтэй.

Судлаач проф. Олхонуд Баярхүү

“Засгийн газрын мэдээ” сонин


URL:

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.