Үндсэн хуулиа өөрчлөх гэж байгаа л бол сонгуулийн холимог тогтолцоог оруулчих ёстой юм даа

5781

УИХ-ын чуулганаар өчигдөр Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн зарчмын зөрүүтэй саналуудыг хэлэлцэв.

Гэхдээ хурлын уур амьсгалыг хараад байхад УИХ дахь МАН-ын бүлгийн гишүүд саналаа бүрэн нэгтгээгүй бололтой. “Улс төрийн нам иргэдийн хүсэл зоригийг илэрхийлж, улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулна” гэсэн төслийн заалтыг Ж.Батзандан гишүүн дэмжихгүй гэсэн утгатай үг хэлж байна лээ. Түүнийг бол ойлгож болно.

Харин МАН-ын гишүүн Д.Хаянхярваа, Ж.Мөнхбат, Б.Бат-Эрдэнэ, Л.Мөнхбаатар нарын үг бол өөрийг хэлээд байна. УИХ-ын гишүүдийн 57 нь дэмжиж байж санал цааш урагшилна. Хэдийгээр УИХ-д МАН 64 суудалтай ч 57 гэдэг их өндөр босго юм байна аа.

Хэрэв энэ мэтээр Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн саналуудаар санал хуваагдсан байдалтай байвал олон заалтад өөрчлөлт оруулж чадахгүй үлдэх шинжтэй. Үүнээс ч болсон уу өчигдөр чуулган завсарлаж МАН-ын бүлэг саналаа нэгтгэхээр хуралдаад авсан. Ингэж бүлгийн хурал шуурхай зарлах байдал цаашдаа хэд гарах бол. Ер нь тэгээд Үндсэн хуулийн олон зүйл заалт дээр өөрчлөлт оруулах гээд байх шаардлагагүй л дээ.

Бүх зүйлийг Үндсэн хуулиар засна гэж байхгүй. Энэ бол яг хууль гэхээсээ илүүтэй нийгмийн гэрээ. Тиймээс тогтолцооны шинжтэй хэдхэн өөрчлөлт хийхэд л том дэвшил болно. Ийм өнцгөөр харвал Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах чуулганы хэлэлцүүлэг эрүүл явагдаж байгаа гэсэн үг.

Гэхдээ олон нийтийн хандлагад хэт анхаараад зарим нэг өөрчлөлтийг хийхгүй үлдчихвэл хайран байна аа. Тухайлбал, УИХ-ын сонгуулийн холимог тогтолцооны асуудлыг нэрлэж болно. Ерөнхийлөгчийн оруулсан саналууд дундаас заримыг нь авахдаа МАН-ынхан чухам энэ асуудал дээр хамгийн их цаг зарцуулж хэлэлцэж, эргэлзсэн.

УИХ дахь МАН-ын бүлгийн дарга Д.Тогтохсүрэн сэтгүүлчдэд мэдээлэл өгөх үеэрээ “Сонгуулийн тогтолцооны асуудлыг Үндсэн хуульд оруулах шаардлагагүй гэж үзсэн.

Сонгуулийнхаа хуулиар зохицуулаад явах бололцоотой. Хэрвээ Үндсэн хуульд оруулчихвал амьдрал баян болохоор дараа нь дахиад өөрчлөлт хийх асуудал гарч магадгүй шүү дээ” гэж ярьж байна лээ. Үүнээс үзэхэд сонгуулийн тогтолцоог хөндсөн заалт дээр эмзэг байгаа бололтой. Ирэх жил сонгуультайг хэлэх үү эрх баригчид олон нийтийн санаа бодолд хэт анхаараад байх шиг байна.

Уг нь улсаа бодвол сонгуулийн тогтолцоо холимог байх нь зөв юм. Түүнийгээ Үндсэн хуульдаа оруулчих хэрэгтэй. Энэ асуудлыг Сонгуулийн тухай хуулиар зохицуулаад явж болно. Гэхдээ сонгууль бүрийн өмнө Сонгуулийн тухай хууль өөрчлөгдөж тоглоомын дүрэм солигддог байдал давтагдсаар байна л гэсэн үг.

Харин Үндсэн хуулийн тухайд бол ондоо. Хуулиараа нэг удаа өөрчлөлт орсон бол дахиж найман жил сөхдөггүй. Дээр нь өөрчлөлт хийх тохиромжтой үе тохиотол их хугацаа шаарддаг.

2000 оны долоон өөрчлөлтөөс хойш бараг 20 жил өнгөрсөн байна. Энэ хугацаанд Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах оролдлого зургаан удаа гарсан байдаг юм. Тэдний аль нь ч өнөөгийнх шиг УИХ дээр хоёрдугаар хэлэлцүүлэг хийх хүртэл явж чадаагүй.

МАН УИХ-д 64 суудалтай болчихсон ийм үед ч төсөл дардан замаар явахгүй байгааг бид харж байна. УИХ-ын нэр бүхий 62 гишүүний өргөн барьсан хуулийн ихэнх нь өөрчлөгдөх юм уу, багтахгүй үлдэх байдалд байгааг тооцсон ч тэр шүү дээ. Ийм болохоор Үндсэн хуульд энэ заалтыг оруулж өгөх нь өөрөө том хамгаалалт болно.

Олон нийтэд л улс төрд хөгширсөн хэдэн хүн намын жагсаалтын ард нуугдаад дахин дахин орж ирэх гэж байна гэж сурталдаад байгаа болохоос уг агуулга нь их. Тиймээс ч УИХ дахь сөрөг хүчин АН, Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нар зүтгүүлээд байгаа болов уу.

Ер нь тэгээд улс төрийн хуучин тоглогчид УИХ-д орлоо гээд муудах юм хаана байна. Аливаа улс дайн тулаангүй энх тайван цагтаа нас тогтсон хүмүүсээр удирдуулдаг жишиг бий. Шуналын дэвээсээ салчихсан, туршлага, алсын хараа нь тогтворжсон, урд хойд насныхаа талаар бодоод эхэлсэн хүмүүс улс орондоо муу зүйл хийдэггүй юм. Тэр нь одоо УИХ-ын гишүүн Д.Лүндээжанцангаас харагдаж байна.

Сайн муугаар хэлүүлдэг ч Хууль зүй, дотоод хэргийн сайд Ц.Нямдоржийг хэн улстөрч биш гэх юм бэ. Ч.Улаан зэргийн хэл аманд орооцолдоод байдаг хүмүүсийг намын жагсаалтдаа оруулах хэмжээний гэнэн гэж том намуудыг бодох нь өөрөө гэнэн явдал л даа.

Хэрэв УИХ-ын гишүүдийн тоо 99 болчих юм бол сонгуулийн тойргоо энэ хэмжээнд хуваах нь сөрөг үр дагавар ихтэй. Наанадаж мөнгөний сонгууль хийхэд улам амархан болчихно биз дээ. Жижиг мажоритар манайд тохирохгүй гэдэг нь өнгөрсөн хугацаанд харагдаагүй гэж үү. Баахан жалга довны баатруудтай байгаад улс орны урт хугацааны бодлогод ямар нэмэр байгаа юм.

Бид гишүүд гэхээр өнөөдөр байгаа хэдээрээ л төсөөлөөд байдаг. Уг нь бол сонгууль болгоноор төр удирдах төлөөллөө тайван замаар сольж болдог нь ардчиллын хамгийн том давуу тал. Сайн хүн сонговол сайн л биз. Муу хүн гаргачихсан бол дараагийн сонгуулиар тарыг нь таниад сольчихно. Бас сонгуулиар өөрсдийн төлөөллөө сонгох гэж байгаа бол хүн бүр наад зах нь сэтгэл хангалуун үлдэх ёстой.

Жирийн иргэн хүний хувьд дөрвөн жилд нэг удаа сонгуульд санал өгөх замаар төрийн байгууллаа шийдэх эрх эдэлдэг. Гэтэл өдгөө УИХ-д нэг намын 64 гишүүн сууж байна. Харин 2016 оны сонгуулиар нийт иргэдийн 37 хувь нь бил үү дээ АН-д саналаа өгсөн байдаг юм. Тиймээс жижиг тойргоос олонхын санал авч сонгогддог зарчим нь сонгуулийн насны хүмүүсийнхээ 40 орчим хувийн саналыг үгүйсгэчихсэн хэрэг. Ийм байдаг болохоор сонгуулийн холимог тогтолцоог олон орон хэрэглэдэг.

Ухаандаа, АН-д саналаа өгсөн тэр хэдэн зуун мянган хүн өнөөдөр төлөөлөлгүй явж байгаа болж таараад байна. Угтаа бол иргэн нэг бүрийн санал гээгдэх ёсгүй. Нэгдүгээрт, ийм болохоор пропорциональ хэрэгтэй.

Хоёрдугаарт, УИХ-ын гишүүн нь нийт ард түмнийг төлөөлөхөөр тангараг өргөдөг боловч өөрийнхөө тойрогт юм зөөх гээд байдаг талтай. Үр дүнд нь төсөв тэлэх, ашиггүй зүйлд зарцуулагдах байдал хавтгайрдаг. Аль аймгийн депутат нь Сангийн сайд, Ерөнхий сайд ерөөсөө сайд дарга байна. Тэр газар луу л бүтээн байгуулалт, улсын төсвийн өчнөөн ажил цутгадаг жишгээр явж ирлээ.

Үүнийг ч буруутгах аргагүй. Дахиж сонгогдохыг хүсэж байвал өөр яах юм. УИХ-ын гишүүн хууль баталдаг болохоос худаг гаргах үүрэггүйг өнгөрсөн хугацаанд улстөрчид олон нийтээс нуучихсан л даа.

Тэгэхээр “Манай тойргоос сонгогдсон тэр нөхөр зурагтаар хууль энэ тэр гээд том юм яриад байдаг болохоос тойрогтоо ганц ч цэцэрлэг барьсангүй” гэсэн шүүмжлэл гардаг. Тэргүүний эдийн засагч, хуульчид сонгогдохоос илүүтэй ченж, бөх хүмүүс олон нийтээс санал түлхүү аваад байгаа нь ч жижиг тойргийн зовлон шүү дээ. Ухаан мэдлэгээс илүү олон нийтэд танигдсан хүнийг намууд сонгож тойрогт илгээнэ.

Ерөөсөө төрийн эрх барихаар уралдаж байгаа намуудад ялах нь гол байдаг. Холимог тогтолцоог хуульчлаад өгчихвөл эдгээр асуудал шийдэгдэхэд дөхөм болно гэсэн санаагаар л ингэж нуршаад байна л даа.

Намын жагсаалтаас гарч ирсэн хүмүүс тойргийнхон гэхээс илүүтэй, намын мөрийн хөтөлбөртөө илүү анхаарна. Муугаар бодоход УИХ-д сонгуулийн үр дүнгээр баахан бие даагчид гараад ирлээ гэж бодъё. Тэд тэгвэл сонгуулийн хуулийг хэрхэн өөрчлөх бол. Намын нэгдсэн бодлого, төлөвшил гэдэг их чухал шүү. Яах вэ, өнгөрсөн хугацаанд хоёр нам ээлжлэн эрх барихдаа нэг нэгнээ харлуулахаар чармайсаар өнөөдрийнхөө нэр хүндийг өөрсдөө бүтээсэн юм.

Цаг үе, технологийн дэвшил өөрчлөгдөх хэрээр харлуулах ажил улам ч хөнгөвчлөгдөж байна. Сонгуулиар тэдний өөрсдөө бүтээгээд ашиглаад орхисон “хараалын машин” нь өнөөдөр ч эргэсээр, сошиал орчинд төр засгийн нэр хүндийг унагаах хар үгээ цацсаар байгаа.

Эргээд бодоод байхад 2012 оны сонгуулийг холимог байдлаар явуулсан нь үр дүнтэй байсан санагддаг. Улс оронд хийсэн зам, барилгын томоохон бүтээн байгуулалтууд түүний нэг баталгаа болно. Дээр нь иргэдийн санал дэмий гээгдээгүй юм. Тэр “Шударга ёс” эвсэл байгуулагдсан ч гэсэн иргэдийн хүсэл байсан шүү дээ. Гишүүдийн тал нь тойргоос бусад нь намын жагсаалтаар сонгогдох нь ийм үр дүнтэй.

Холимог тогтолцоог улс төрд явж, хал үзсэн улстөрчид гол төлөв дэмжээд байгаа нь, нэгийг хэлээд байгаа юм. Өнөөдөр чуулганаар Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийн хэлэлцүүлэг үргэлжилнэ.

Сонгуулийн тогтолцоотой холбоотой заалтыг ч ярих болов уу. Ардчилсан нам, Ерөнхийлөгч Х.Баттулга нарын зүтгүүлээд байгаа санал болохоор гадна талдаа бол холимог болгоод өөрчилье гэхэд эсэргүүцэлгүй гэсэн үг. АН-ынхны кноп бүр түлхэц болно. Харин эрх баригчид ямар шийдвэр гаргахыг харах л үлдэж байна.

ЭХ СУРВАЛЖ: П.ПҮРЭВ, ҮНДЭСНИЙ ШУУДАН


URL:

Нэр: louboutin Огноо: 7 November 2019

I am commenting to make you be aware of what a remarkable encounter my friend’s princess went through viewing your webblog. She figured out numerous things, which included what it is like to have an amazing helping style to have many more with no trouble master specific tortuous issues. You undoubtedly surpassed readers’ desires. Thanks for churning out these helpful, dependable, edifying and also fun thoughts on your topic to Gloria.
louboutin http://www.louboutins.us.com

Нэр: golden goose Огноо: 8 November 2019

I have to convey my passion for your kind-heartedness supporting women who should have help on that issue. Your very own dedication to getting the message all over had become quite interesting and has without exception empowered some individuals just like me to achieve their pursuits. Your new informative useful information denotes a lot to me and much more to my peers. Regards; from all of us.
golden goose http://www.goldengoosesonline.com

Нэр: supreme new york Огноо: 9 November 2019

I simply had to say thanks once again. I’m not certain the things I could possibly have sorted out in the absence of these ideas shown by you over my theme. Previously it was a real traumatic setting in my position, but observing the expert mode you treated it forced me to cry over fulfillment. I will be happy for this help as well as hope you are aware of a powerful job you were accomplishing training people today thru your web site. I’m certain you’ve never got to know any of us.
supreme new york http://www.supremenewyork.us.com

Нэр: louboutin shoes Огноо: 10 November 2019

I have to show thanks to the writer just for bailing me out of this type of crisis. As a result of checking through the online world and obtaining views that were not beneficial, I figured my entire life was well over. Existing without the answers to the problems you have resolved by means of your post is a crucial case, and the kind that could have badly damaged my entire career if I hadn’t come across your web page. Your personal understanding and kindness in taking care of all the pieces was precious. I am not sure what I would’ve done if I hadn’t encountered such a step like this. I’m able to at this time relish my future. Thanks for your time very much for your reliable and sensible guide. I won’t think twice to suggest your web page to any individual who requires support on this subject.
louboutin shoes http://www.louboutin-outlet.us.com

Нэр: adidas superstar shoes Огноо: 11 November 2019

I just wanted to jot down a comment in order to thank you for all of the amazing instructions you are posting on this website. My incredibly long internet look up has now been compensated with extremely good ideas to share with my good friends. I ‘d declare that most of us site visitors are rather endowed to dwell in a really good website with so many brilliant professionals with very beneficial plans. I feel very fortunate to have seen the website and look forward to really more amazing minutes reading here. Thank you once more for everything.
adidas superstar shoes http://www.adidassuperstar.us.com

Нэр: vapormax Огноо: 11 November 2019

I wish to show my appreciation to you for rescuing me from this type of matter. After exploring throughout the online world and finding concepts which are not beneficial, I thought my entire life was well over. Existing without the answers to the issues you have fixed by means of your post is a critical case, as well as the kind which could have in a negative way damaged my career if I hadn’t come across your website. That expertise and kindness in controlling all areas was tremendous. I don’t know what I would have done if I hadn’t encountered such a thing like this. It’s possible to at this point look ahead to my future. Thanks for your time so much for this specialized and result oriented guide. I will not hesitate to endorse your web sites to any person who ought to have guidelines about this area.
vapormax http://www.air-vapormax.com

Нэр: converse outlet store Огноо: 11 November 2019

I truly wanted to post a small word to appreciate you for all the lovely suggestions you are placing at this website. My extensive internet search has now been recognized with excellent points to share with my co-workers. I ‘d point out that most of us website visitors are extremely fortunate to live in a really good website with very many perfect people with good tricks. I feel somewhat lucky to have discovered your website page and look forward to some more enjoyable times reading here. Thank you again for all the details.
converse outlet store http://www.converseoutlet.us.com

Нэр: cheap jordans Огноо: 12 November 2019

I wish to express thanks to the writer just for rescuing me from this type of challenge. As a result of surfing throughout the the web and finding tips that were not beneficial, I figured my entire life was over. Existing without the solutions to the issues you have solved by means of your entire post is a critical case, and ones that could have negatively affected my career if I hadn’t noticed your site. The expertise and kindness in handling all things was very useful. I’m not sure what I would have done if I had not come across such a subject like this. I can at this moment look ahead to my future. Thank you very much for this expert and results-oriented guide. I won’t think twice to refer the sites to anybody who would need guidelines about this issue.
cheap jordans http://www.jordans.net.co

Нэр: yeezy boost 350 Огноо: 21 November 2019

That is the right weblog for anyone who wants to find out about this topic. You understand so much its virtually onerous to argue with you (not that I actually would need匟aHa). You definitely put a new spin on a subject thats been written about for years. Nice stuff, simply great!
yeezy boost 350 http://www.yeezy-boost350.us.com

Нэр: canada goose jacket Огноо: 24 November 2019

You made some first rate points there. I appeared on the web for the issue and found most people will go along with together with your website.
canada goose jacket http://www.canada-goose.in.net

Нэр: kate spade outlet Огноо: 29 November 2019

I discovered your weblog web site on google and check a number of of your early posts. Proceed to keep up the superb operate. I just extra up your RSS feed to my MSN News Reader. Searching for ahead to studying more from you later on!?
kate spade outlet http://www.katespadehandbags-outlet.us.com

Нэр: cheap jordans Огноо: 7 January 2020

Thanks for your entire hard work on this blog. My mum loves making time for internet research and it is easy to see why. Many of us learn all regarding the dynamic medium you create functional tricks on your web blog and as well strongly encourage participation from visitors on this concept then my girl has been discovering a whole lot. Take advantage of the remaining portion of the new year. Your doing a stunning job.
cheap jordans http://www.retro-jordans.us.com

Нэр: air force 1 Огноо: 25 January 2020

I truly wanted to write a brief note to be able to say thanks to you for some of the magnificent tactics you are giving out at this site. My long internet research has at the end been compensated with reasonable points to talk about with my friends. I would say that many of us website visitors are unquestionably lucky to live in a superb network with very many perfect people with very helpful secrets. I feel pretty grateful to have seen your website and look forward to some more thrilling moments reading here. Thanks once again for everything.
air force 1 http://www.nikeairforce1.us.com

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.