Үндсэн хуулийг өөрчлөх АИХ-ыг байгуулъя

5995

МАН-ын 62 гишүүн Үндсэн хуулийн төслийг санаачлан өргөн бариад гурван сарын хугацаа өнгөрчээ.   Чуулганаар хэлэлцэх олон чухал асуудлыг тэд хойшлуулж оруулж ирсэн.  Гэвч эрх баригчид Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг хийж чадахгүй  нь бараг л тодорхой болж байна.    Үндсэн хуулийн  хоёрдугаар хэлэлцүүлгээс эхлээд МАН-ын хагарал сэдэрч, дотооддоо нүдэлцэж эхлэв.  Ерөнхийлөгчийн зүгээс  ч Үндсэн хуулийн  төсөлд хүргүүлсэн саналаа татаж, МАН-ын төсөлд “хориг” тавих нь баараггүй болсон.  Өөрийн гэсэн улс төрийн тоглолтыг эхлүүлж,  ард түмнээс Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн тухай биш  Ерөнхийлөгчийн засаглалтай холбоотой асуултыг асуухаар зүтгүүлж эхлэв.   Сөрөг хүчин ч  Үндсэн хуулийн өөрчлөлттэй холбоотой асуудлаас нэрээ татлаа.

Ийнхүү улс төрийн хүрээнд  Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төлөө гэсэн нэгдмэл санаа үгүй болж, бүгд өөрийн замыг хөөж байна.  Тэгэхээр тархай, бутархай  МАН одоо  Үндсэн хуулийн өөрчлөлт гэж мянгантаа орилоод ч нэмэргүй боллоо.

Ер нь анхнаасаа л МАН-д  Үндсэн хуулийг өөрчлөх бэлтгэл, ёс зүй, сэтгэл байгаагүй гэдэг нь улам тодорч байна.  Үүнийг Ерөнхийлөгч Х.Баттулга, Ерөнхий сайд  У.Хүрэлсүх  нарын үгнээс харж болно.    Ерөнхийлөгчийн зүгээс  Үндсэн хууль өөрчлөх байтугай МАН давамгайлсан УИХ-ыг тарахыг албан ёсоор хоёр ч удаа санал болгосон. Тухайлбал,  2018 оны аравдугаар сарын 29-нд “УИХ бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэх боломжгүй” гэж үзэж өөрөө тарах шийдвэр гаргах бичиг хүргүүлсэн байдаг.  Тус албан бичигт “…2016 оны сонгуулийн үр дүнд бүрэлдсэн УИХ ард түмэнтэй байгуулсан гэрээгээ үл харгалзах, эсрэгээр хэрэгжүүлэх, хууль ёс, журмыг бүдүүлгээр зөрчих, төрийн эрх мэдлийг дур зорго мэт ойлгож авирлах байдалд бүрэн автаж, хэмжээ хязгаарыг давлаа…Мөн УИХ-ын гишүүд албан тушаалын эрх мэдэл, нөлөөгөө ашиглан ЖДҮХС-гаас сарын зээлийг үлэмж хэмжээгээр авсан нь нийтэд ил болсон төдийгүй 75 гишүүний 50 орчим нь уг зээлийг авсан байх ноцтой нөхцөл байдал үүсч, иргэд, олон нийтийн эсэргүүцэл, дургүйцлийг туйлд нь хүргээд байна…” гэжээ.

Түүний дараа 2019 оны тавдугаар сарын 23-нд Ерөнхийлөгч УИХ-ын чуулганы нэгдсэн хуралдаанд оролцож, “УИХ-ыг тар” гэдэг шаардлагаа дахин тавьсан юм.  Ерөнхийлөгчийн зүгээс анхнаасаа ийм л санаа, зорилготой байсан.

Мөн Ерөнхий сайд У.Хүрэлсүх ч намын гишүүддээ хандаж  “…Хулгай хийнэ, хүн амины хэрэг, хүчингийн хэрэгт холбогдоно, концессдоно, ЖДҮ-днэ ер нь та нар бүх юмыг хийж байгаа. Ийм төр байж болохгүй. Цаашдаа Монголын төрд олигархи, хулгайч нар сонгогдох ёсгүй” гэж загнасан.  Үр дүнд нь өнөөх гишүүд нь Үндсэн хуулийн хэлэлцүүлэгт бойкот хийгээд эхэлсэн байдаг.  Угаасаа л МАН-ын гишүүдийн хамгийн сайн чаддаг зүйл нь энэ юм.   Тэгэхээр яаж ч ямар ч талаас нь харсан энэ парламентад  Үндсэн хуулиа даатгаад  орхиж болохгүй юм.

Одоо бид яах  ёстой вэ.  1992  онд батлагдаж, 27 жилийн хугацаанд үүргээ гүйцэтгэж ирсэн Үндсэн хуулийг өөрчлөх нь цаг хугацааны асуудал болчихоод байгаа.  Уул уурхай, улс төр, нийгэм, эдийн засаг гээд цааш хөгжихөд зайлшгүй эрх зүйн орчноо сайжруулах ёстой гэдэг дээр олонхи эрдэмтэн судлаач санал нэгдсэн.  Ёс зүйгээр маруухан, дотооддоо хямралтай, гадаадаас гар хөлтэй байж болох улстөрчдөөр  Үндсэн хуулиа өөрчлүүлбэл бараг л “амиа хорлосонтой” ялгаагүй асуудал болчих гээд байдаг. Ерөнхийлөгч,  МАН, АН  бүгдэд нь  Үндсэн хууль өөрчлөх түүхэн ажлыг хийх бэлтгэл алга.  Тэд тэгтлээ томроогүй, томоожоогүй, түүхийгээрээ байна.

Харин нэгэнт бид энэ цаг үед ирсэн учраас Ардын Их Хурлыг байгуулж, Үндсэн хуулиа өөрчлөх гарц байгаа. 1992 онд нийслэл,дүүрэг, аймаг, сум бүрийн төлөөллөөс бүрдсэн АИХ-ын 430 депутат 70 гаруй хоног хэлэлцэж Үндсэн хуулиа баталсан байдаг.   430 төлөөлөгчийн 270 нь гэхэд аймаг, сумдаас ирж, Үндсэн хуулиа батлалцаж байлаа.  Тэд өдөр шөнөгүй хуралдаж, олон саналыг авч хэлэлцсэн байдаг.   “Монгол Улс нийслэлтэй байна” гэж Үндсэн хуульд оруулж байсан ч тухайн үед Бага хурлын гишүүдийг Улаанбаатар гэдэг үгийг авч хаялаа гээд “Монгол Улс нийслэлтэй байна. Нийслэл нь Улаанбаатар байна” гэж эх хуульд оруулж өгсөн. Төлөөлөгчид иргэдийн саналыг нь авч яг л өөрсдөдөө тулгардаг бэршээлтэй асуудлыг  Үндсэн хуульдаа оруулж байсан гэдэг.  Үүгээрээ ардчилал зарчмыг хангаж байсан юм.  АИХ-ын төлөөлөгчид Үндсэн хуулийн заалт бүрийг хэлэлцэн 70 гаруй хоног хуралдаж түүхэн Үндсэн хуулийг баталсан.  Тэр хууль нь 27 жил оршин тогтнож  чадсан байдаг.

Тэгэхээр одоо бид өөрсдийн өмч   болсон Үндсэн хуулиа дан ганц МАН-д даатгаж суухаар Ардын Их Хурлыг байгуулж,  өөрчлөх  боломжтой.  Тухайн үеийг  бодвол мэдээлэл технологийн салбар  харьцангуй хөгжсөн.  Хэн,  хаанаас ч холбогдох боломжтой.  Нийслэл, дүүрэг, аймаг сум бүрээс төлөөлөл бий болгож, зөвхөн  Үндсэн хуулийг өөрчлөхөөс гадна намуудын хувьд өөрсдөдөө  ашигтай хувилбараар баталдаг  Сонгуулийн хуулийг ч  энэ хэлбэрээр өөрчилье. Залуучууд, эмэгтэйчүүд, ахмад үеийнхэн гээд бүгдийнх саналыг оруулъя.  Иргэд  АИХ-ын төлөөлөгчөө сонгож, түүгээрээ дамжуулан саналаа хүргэж, эргээд “миний санал хэрхэн тусгагдсан гэдгийг” хэвлэл мэдээлэл , олон нийтийн сүлжээгээр ч хянаад явах боломжтой. Ингэвэл  нөгөө яриад байдаг ардчилсан  зарчим нь хангагдах гээд байна.    Тэгэхгүй бол энэ удаагийн өөрчлөлт  анхнаасаа ард түмнийхээр биш нам, улстөрчдийн хүсэл сонирхлоор явж ирлээ.  Тиймдээ ч олон ашиг сонирхол огтлолцоод  Үндсэн хууль дээрдэх  битгий хэл дордох   тийшээгээ л явчихлаа.   Ер нь дан ганц нам өөрчлөөд хэзээ ч дээрдээгүй гэдгийг  2000 онд хийсэн дордохын долоон өөрчлөлт харуулдаг.   УИХ-д 72 гишүүний суудалтай одоогийн МАН дангаараа өөрчлөлт оруулсан нь түүхэнд “дордуулсан долоон өөрчлөлт” нэрээр үлдсэн билээ.  Тэгэхээр дахин намаар Үндсэн хуулийн өөрчлүүлэхээ больё. Үндсэн хуулийн өөрчлөх  АИХ-ыг ард түмэн байгуулъя.

Одоо улс төрийн хүрээнд Ерөнхийлөгчийн зүгээс засаглалын хэлбэр, МАН-ын зүгээс өнгөрсөн гурван сарын хугацаанд өөрчлөхөөр ярьсан төслөө өөрчлөх үү үгүй юу гэдгийг асууна гэж байгаа. Ард нийтийн санал асуулга явуулах хугацааг ирэх сарын 30, 31-нд, гадаадад оршин суугаа иргэдийн дунд 19, 20-нд товлоод байна. Санал асуулгад Ерөнхийлөгчийн сонгуульд зарцуулах хэмжээний төсөв гарна гэсэн. Ингэж байхаар АИХ-ыг байгуулж, нийслэл, дүүрэг, аймаг сум бүрээс төлөөллөө авчираад , залуучууд эмэгтэйчүүдээ суулгаад, эрдэмтэн судлаачидтайгаа нэгдээд асуудлыг шууд яриад шийдчихсэн нь арай л шударга, ардчилсан зарчимд нийцнэ дээ уг нь.

Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин 2019.9.11  ЛХАГВА  №180  (6147)

Т.БАТСАЙХАН


URL:

Нэр: jordan shoes Огноо: 9 November 2019

I would like to show some appreciation to you for rescuing me from such a dilemma. As a result of looking out through the online world and obtaining methods which were not pleasant, I assumed my life was over. Existing devoid of the solutions to the difficulties you’ve solved as a result of this guide is a serious case, and ones that might have badly affected my career if I hadn’t come across your web site. Your own training and kindness in controlling the whole thing was excellent. I don’t know what I would have done if I hadn’t come upon such a solution like this. It’s possible to at this point look ahead to my future. Thanks for your time so much for your reliable and amazing help. I won’t think twice to refer your site to anybody who will need tips about this area.
jordan shoes http://www.jordan11retro.us.com

Нэр: golden goose outlet Огноо: 10 November 2019

Thanks for your whole efforts on this web page. My mum take interest in carrying out investigation and it’s really easy to see why. All of us know all concerning the compelling way you produce effective tips and hints on this web site and as well boost contribution from other people about this topic plus our own girl is now studying a lot of things. Have fun with the remaining portion of the year. You’re conducting a useful job.
golden goose outlet http://www.goldengoosesneakers.org

Нэр: Myrtice Ivancich Огноо: 10 November 2019
Нэр: yeezy boost 350 Огноо: 11 November 2019

I in addition to my buddies have been reading the good tips and tricks on your web blog and then quickly got a terrible suspicion I never thanked the website owner for them. Most of the young boys came stimulated to see all of them and now have simply been making the most of them. We appreciate you simply being quite helpful as well as for finding this form of beneficial subject areas millions of individuals are really desirous to understand about. My personal sincere regret for not expressing appreciation to you earlier.
yeezy boost 350 http://www.yeezyboost-350v2.us.com

Нэр: golden goose sneakers Огноо: 11 November 2019

My wife and i have been lucky when Jordan could complete his reports while using the precious recommendations he came across while using the site. It is now and again perplexing just to always be making a gift of instructions that people might have been selling. Therefore we consider we have got the writer to appreciate for this. The main explanations you have made, the simple blog navigation, the friendships you will give support to create – it’s got many excellent, and it is facilitating our son in addition to the family believe that this theme is entertaining, and that is very essential. Thank you for all the pieces!
golden goose sneakers http://www.goldengoose.us.com

Нэр: 100% real jordans for cheap Огноо: 12 November 2019

My husband and i were now peaceful Edward managed to carry out his survey through the entire ideas he made from your own web page. It’s not at all simplistic to simply choose to be releasing guidelines a number of people could have been selling. And now we do understand we need the website owner to be grateful to because of that. The explanations you’ve made, the straightforward web site navigation, the friendships you can help engender – it’s got mostly unbelievable, and it’s letting our son and us know that this content is fun, which is certainly wonderfully vital. Many thanks for everything!
100% real jordans for cheap http://www.jordansforcheap.us.com

Нэр: yeezy 500 blush Огноо: 13 November 2019

I actually wanted to compose a small message so as to appreciate you for some of the stunning hints you are sharing at this site. My particularly long internet look up has now been paid with really good information to write about with my classmates and friends. I ‘d declare that most of us visitors are rather blessed to live in a fantastic site with many perfect individuals with insightful points. I feel really happy to have encountered your web pages and look forward to plenty of more thrilling minutes reading here. Thanks once again for all the details.
yeezy 500 blush http://www.yeezy-500.us.com

Нэр: jordan 6 Огноо: 14 November 2019

I precisely wished to say thanks again. I’m not certain what I would have sorted out without the entire strategies documented by you regarding this industry. It was actually an absolute frightening setting for me, nevertheless discovering the very well-written style you managed the issue forced me to cry over fulfillment. I’m just grateful for this assistance and then expect you recognize what a great job your are providing educating the mediocre ones via your blog post. I’m certain you have never met all of us.
jordan 6 http://www.jordan6.us.com

Нэр: vans shoes Огноо: 26 November 2019

This is the right blog for anyone who desires to find out about this topic. You notice so much its almost arduous to argue with you (not that I really would need匟aHa). You undoubtedly put a new spin on a subject thats been written about for years. Great stuff, simply great!
vans shoes http://www.vans-outlet.us.com

Нэр: jordan shoes Огноо: 27 November 2019

The next time I read a weblog, I hope that it doesnt disappoint me as a lot as this one. I mean, I do know it was my choice to read, but I truly thought youd have something fascinating to say. All I hear is a bunch of whining about something that you could fix if you happen to werent too busy on the lookout for attention.
jordan shoes http://www.jordan4.us.com

Нэр: coach outlet Огноо: 30 November 2019

I抦 impressed, I must say. Actually not often do I encounter a weblog that抯 each educative and entertaining, and let me tell you, you will have hit the nail on the head. Your concept is outstanding; the issue is one thing that not sufficient people are talking intelligently about. I am very glad that I stumbled throughout this in my seek for one thing regarding this.
coach outlet http://www.coachoutletsfactory.com

Нэр: goyard handbags Огноо: 20 December 2019

Thanks so much for giving everyone such a memorable chance to read critical reviews from this blog. It is usually so kind and jam-packed with a great time for me personally and my office acquaintances to visit the blog at the very least 3 times in one week to read the latest guidance you will have. Of course, we’re usually pleased considering the tremendous advice served by you. Selected 3 points on this page are rather the most efficient I have ever had.
goyard handbags http://www.goyards.us.org

Нэр: chrome hearts store Огноо: 24 January 2020

I wanted to construct a quick note in order to say thanks to you for all of the precious advice you are giving out here. My incredibly long internet search has now been compensated with extremely good concept to share with my friends. I ‘d tell you that most of us visitors actually are unquestionably fortunate to dwell in a magnificent community with so many lovely professionals with useful advice. I feel rather grateful to have seen your entire web site and look forward to so many more thrilling moments reading here. Thanks a lot again for all the details.
chrome hearts store http://www.chromeheartstoreonline.com

Нэр: supreme Огноо: 2 February 2020

I want to point out my respect for your generosity giving support to individuals who really want assistance with that field. Your very own dedication to passing the message all over had been rather effective and have continuously helped individuals like me to reach their pursuits. Your amazing useful recommendations indicates this much to me and a whole lot more to my colleagues. With thanks; from all of us.
supreme http://www.supremes.us.org

Сэтгэгдэл бичих