Б.Гүнбилэг: УИХ Үндсэн хуулийн алдаа гаргасан

712-1572909931bd3efb2b-f782-4d01-abb0-9426080e05c4Хуульч, хууль зүйн ухааны доктор Б.Гүнбилэгтэй ярилцлаа.

-Үндсэн хуульд өөрчлөлт оруулах асуудлыг хэлэлцээд дөрөв орчим сар болж байна. Гэсэн ч төслийн явц  нэг л бүтэл муутай харагдаад байна. Та хуулийн төсөл боловсруулах, өргөн барих гээд анхнаасаа ажлын хэсэгт орж ажилласан.  Ер нь Үндсэн хуулийг өөрчлөх итгэл үнэмшил үлдсэн үү?
-Сүүлийн хоёр сарын ажилд бол оролцоогүй гэдгээ хэлье. Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийг болж өгвөл хийчихмээр байна. Гэхдээ бүгдийг нь дэмжээд байгаа юм алга. 70 орчим хувийг нь дэмжээд, 30 хувь дээр нь эргэлзэж, мэтгэлцээд байна. Хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт гэдэг бол аль ч талдаа ашигтай болон эрсдэлтэй сул талыг агуулж байдаг. Одоо төслийн хэмжээнд явж байхдаа эрсдэлээ сайн тооцвол, цаашид алдаа бага гарна.
-Үндсэн хуулийн төсөл анх өргөн баригдсанаараа хэр зэрэг өөрчлөгдсөн бэ. Гол амин чухал заалтуудыг өөрчилсөн хэмээн ярьж байна. Та тайлбар өгөхгүй юу?
-Ер нь бол нийгмийн хүлээлт байсан зүйл заалтуудыг анхнаасаа оруулахдаа алдсан байх магадлалтай. Судлаач, эрдэмтдийн гаргаж өгсөн судалгаа материалаас илүүтэй иргэдэд хэр таалагдаж байна вэ гэдэг үндэслэлээр зарим чухал зүйл заалт бүр анхнаасаа хасагдаж ирсэн. Жишээ нь, УИХ-ын гишүүдийн тоог нэмэхгүй бол эрх мэдлийн төвлөрөл, цөөхөн хэдэн бүлэглэлийн хүрээнд явагдсаар байх болно гэж судлаачид ярихад, иргэд 76 хулгайчийнхаа тоог нэмэх нь гэж ойлгоод байна гээд дэмжихгүй хасч байгаа юм. Энэ нь мэдээж зарим хүнд таалагдана. Угтаа гишүүд нь цөөхөн байгаад байгаа тул хулгай хийх нөхцөл бүрдээд байна гэдгийг сайн бодмоор. Хүмүүс АИХ-ыг сэргээе гэдэг. Энэ нь олуулаа гэсэн санаа учир дэмжигдээд яваад байдаг шүү дээ. Тэгвэл яагаад олуулаа гэдэг үндсэн санаагаа авч болохгүй, зүгээр УИХ гэхээр муухай, АИХ гэхээр гоё болчих гэж. Тэгэхээр нийлмэл сайн тал, сөрөг талаа иргэд маань олж хараасай. Иргэдийн санаа бодол тэгж байна гэдэг утгаар хууль зүйн асуудлаасаа ухарч болохгүй юм. Нэн ялангуяа, ийм популизм ноёрхсон үед хууль нь нийгмийнхээ урд баймаар.
-Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авсан. Түүний дараа  Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах журмын тухай хууль,  УИХ-ын Дэгийн тухай хуулийг өөрчлөн баталлаа.  Үндсэн хуулийг хэлэлцэх процесс нь хууль тогтоомжийн дагуу явж байна уу?
-Асуудлын гол нь хоёрдугаар хэлэлцүүлгээр унасан зүйлсийг гуравдугаар хэлэлцүүлэгт оруулж болох уу, шинээр зүйл нэмж болох уу гэдэгт байгаа юм. Энэ асуудлыг зохицуулах үүднээс яг 18 хоногийн өмнө УИХ маань Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах Журмын хуульд нэмэлт, өөрчлөлт хийж замаа зассан байна. Ингэхдээ процессын алдаа гаргажээ гэж үзэхээр байна. Ер нь хуулийн төслийг өргөн мэдүүлэх замаар эсхүл Үндсэн хуулийн цэцийн шийдвэрээр уг хуулийг хүчингүй болгосон бол хуульд өөрчлөлт оруулж болдог юм. Дээр нь Ерөнхийлөгчийн хоригийг хүлээж авсан бол тухайн хоригт тавьсан агуулгадаа нийцүүлэн хууль, шийдвэрээ өөрчилж, Байнгын хороон дээр боловсруулж, хэлэлцээд явж болдог.
Ерөнхийлөгч маань УИХ-ын 73 дугаар тогтоолд хориг тавьсан байдаг. Хамгийн энгийн асуудал бол тогтоолд хориг тавьсан гээд түүнээс илүү хүчин чадалтай хуульд гар хүрч болохгүй. Цаашид агуулга руу нь орвол Ерөнхийлөгчийн хоригийн агуулгаас хэтэрчихсэн. Хэрэв хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах байсан бол хуулиа өргөн мэдүүлж хэлэлцүүлэх ёстой.
Энэ нь өөрөө тусгай хуулиар зохицуулагдсан харилцаа. Тиймээс таны асуултад Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах асуудал хуулийн дагуу явж чадсангүй гэж хэлье.
 -Үндсэн хуулийн төсөл батлагдсан ч гэлээ Үндсэн хуулийн цэц дээр очоод унах магадлалтай гэж зарим хуульч  ярьж байна.  Энэ тал дээр та ямар тайлбар өгөх вэ?
-Ард нийтийн санал асуулга явуулахгүйгээр гуравдугаар хэлэлцүүлгээр батална гэж байгаа бол асуудал бүрийг зүйл заалт бүрээр нь дөрөвний гурвын санал авах ёстой. Түрүүний миний хэлсэн зүйлс ҮХЦ дээр очвол энэ нэмэлт, өөрчлөлт хууль зүйн хувьд хүчингүй болно. Цаашид УИХ энэ янзаараа, алдаагаа засахгүй явбал төрийн сүлдэндээ тангараг өргөсөн хуульчдын хувьд Цэцэд өгч, Үндсэн хуульт ёсоо сахиулахаас өөр замгүй болно.
-Ерөнхийлөгчийн зүгээс хэд хэдэн санал дэвшүүлсэн. Зөвшилцөх ажлын хэсэг байгуулаад байна. Гэсэн ч мөн л санал нэгдэж чаддаггүй. Тэгэхээр Ерөнхийлөгчийн саналд яаж хандах ёстой вэ?
-Ерөнхийлөгчийн санал гэж уг нь бие даасан зүйл байхгүй юм, ном журмаараа бол. Хоёрдугаар хэлэлцүүлгээс эхлээд Ерөнхийлөгчийн саналуудыг бие дааснаар бус, гишүүд харгалзан үзэх шинжтэйгээр санал хураалгаад явах байсан боловч УИХ-ын гишүүд Ерөнхийлөгчийг хүндэтгэж, зөвшилцөх ажлын хэсэг гэж оруулж ирсэн. Яг ямар хууль зүйн чиг үүрэгтэй ажлын хэсэг хоёрдугаар хэлэлцүүлгийн түвшинд байгуулагдчихав гэдэг хууль зүйн хувьд маш эргэлзээтэй. УИХ ажлаа дуугүй хийгээд явахгүй.
УИХ-ын онцгой бүрэн эрхийн дундуур нь гэнэт хууль тогтоогчийн эрхгүй нэг этгээдийг оруулаад ирсэн. Угтаа бол ингэж холилдохгүйгээр тус тусдаа ажлаа хийгээд, хориг тавьдаг бол хоригоо тавиад явах ёстой байлаа. Улс төрийн шийдлүүд нөлөөлсөн байж таарна, тэр нь хуулийн хувьд ойлгомжгүй.
-Одоо энэ сарын 11-нийг хүртэл гуравдугаар хэлэлцүүлэгт бэлтгэж байна.  Ард нийтийн санал асуулга явуулахгүй зүтгүүлэхээр болсон гэсэн үг үү.  Цаашид  процесс яаж үргэлжлэх вэ?
-Гуравдугаар хэлэлцүүлгээр явах нь зөв. Ард нийтээс юу асуух юм бэ.  Олон багцалсан, олон хариулттай зүйлийг ганц хариултаар, дэмжинэ, дэмжихгүй гэдгээр асууж болохгүй. Жишээлбэл, би 19 зүйлийн 15-тай нь санал нийлж байна, дөрөвтэй нь нийлэхгүй байна. Тэгэхээр 15 нь дөрвөөсөө их юм чинь олонхи нь зөв байна, дэмжье гэх үү. Тэгж огт болохгүй. Энэ бол Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлт. Үг үсэг бүр нь үнэтэй. Одоо гуравдугаар хэлэлцүүлгээ хий, хийхдээ процессын алдаагүйгээр, зүйл, заалт бүрээр нь батлах журмын хуулиа хуулийн дагуу сэргээ гэж УИХ-ын дарга, гишүүдэд уриалаад байгаа маань энэ.
-Үндсэн хуулийг өөрчлөх  цаг үеийн шаардлага тулгарсан гэдэгтэй хэн бүхэн санал нийлж байна. Гагцхүү энэ парламент ёс зүйн хувьд энэ өөрчлөлтийг хийх боломжтой юу.  Хүчээр өөрчлөлтийг эхлүүлсэн ч Ерөнхийлөгч, сөрөг хүчин гээд санал зөрөлдөх асуудал олон байна?
-Бидний байгаа байдал, тусгал энэ шүү дээ. Аль хэдийнэ тарвал тарчихаар боллоо. Гэхдээ энэ хэд маань тарахыг хүсэхгүй байна. Өөрсдийгөө гоё харагдаж байгаа гэж бодсоор байна. ЖДҮ, саарал жагсаалтаас авахуулаад олон хэрэг, ярьж болж байна. Иргэд мэдэж байна. Тэгэхээр зарим гишүүн нь Үндсэн хууль батлах байтугай, зүгээр тэр ордон руу зүглэх ч эрхгүй баймаар. Гэвч энэ хүмүүсийн дараа, ийм хүмүүс дахин гарах эрсдэл байсаар байна. Иргэд шинэчлэгдээсэй, шинэ хичээнгүй хүмүүсийг уухайлан гаргаасай гэж бодоод сууж байна. Цаг урагшлах тусам улам дордоод байх шиг. Гээд яахав одоо долоохон сар үлдлээ. Тэвч, итгэ, хүлээ гэдэг. Харин үүнийг далимдуулж, нийгмийг эмх замбараагүй байдалд уриалан дуудах хэв шинж үзэгдэж байна. Энэ болохгүй. Хүн бүр өөрийн итгэл үнэмшлээ илэрхийлэхдээ бусдад заавал тулгаж болохгүй. Өөр өөртөө үзэл бодлоо ярь, харин нийгмийг турхирч болохгүй, бусдыг өөрийгөө дагасангүй гэж өширхөж, түүндээ улайрч болохгүй гэдгийг дахин хэлье. Үндэсний эв нэгдэл гэдэг бол Монгол оршин байхын үндэс. Үүнийг далимдуулж, тусгаар тогтнолыг сулруулах оролдлогууд ихсээд байгаа тул аль болох нийгмээ тайвшруулах хандлагыг барих нь зүйтэй.
Т.Батсайхан
Эх сурвалж: “Зууны мэдээ” сонин

URL:

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

z1I6tN Looking forward to reading more. Great article post. Really Great.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

AsKEOO to stay updated with approaching post. Thanks a million and please continue the enjoyable work.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

7Ral4k my family would It?s difficult to acquire knowledgeable folks during this topic, nevertheless, you be understood as do you know what you?re referring to! Thanks

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

iHKrzb Woah! I am really enjoying the template/theme of this blog. It as simple, yet effective.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

DE3yaB pretty helpful stuff, overall I think this is really worth a bookmark, thanks

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

UA4Q7v Some truly choice blog posts on this site, saved to fav.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

nXAVh2 If you happen to be interested feel free to shoot me an email.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

IBW8jw This particular blog is without a doubt awesome as well as amusing. I have discovered a bunch of useful advices out of this source. I ad love to visit it every once in a while. Cheers!

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

UZqSbn This is my first time pay a quick visit at here and i am in fact pleassant to read everthing at alone place.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

Kymr3M Im obliged for the post.Really thank you! Really Great.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

V3xizI I truly enjoy examining on this internet site, it has got wonderful blog posts. Never fight an inanimate object. by P. J. O aRourke.

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

yMBOqs in the evening as the sun sets. The study was undertaken by

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

lMJzPZ Its hard to find good help I am forever saying that its difficult to procure good help, but here is

Нэр: suba suba Огноо: 7 November 2019

nC3AGt Some genuinely good information, Gladiolus I noticed this.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

oYJuY3 Just imagined I might remark and say fantastic concept, did you help it become on your individual? Seems to be really fantastic!

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

thL5ak It is the best time to make a few plans for the future and it as

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

MvKHT7 I really liked your article post.Really thank you! Cool.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

1ur3Pa Some truly great content on this internet site , thanks for contribution.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

Z3x9gx It as in reality a great and helpful piece of info. I am happy that you just shared this useful tidbit with us. Please keep us up to date like this. Thanks for sharing.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

GWmkIS Very good article post.Really thank you! Will read on

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

ljcxIr It as nearly impossible to find educated people for this topic, but you sound like you know what you are talking about! Thanks

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

3dD3v4 Thanks a lot for the article.Thanks Again.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

PWBBWN I regard something really special in this internet site.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

CkgoPY Thanks for the blog post.Really thank you! Will read on

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

Qg2y24 Keep up the excellent piece of work, I read few blog posts on this website and I think that your site is really interesting and has bands of good info.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

kXJPsx Very informative blog.Thanks Again. Really Cool.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

viAZcy It as going to be finish of mine day, but before ending I am reading this enormous post to improve my knowledge.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

PDxjz2 you make blogging glance What host are you using? Can I am getting your associate link on your host? I want site loaded up as fast as yours lol

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

YY1hWg Remarkable! Its actually remarkable article, I have got much clear idea regarding

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

PZMpb7 I truly appreciate this post. I have been looking everywhere for this! Thank God I found it on Google. You ave made my day! Thank you again.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

fA7Uoa I truly appreciate this post. I ave been looking all over for this! Thank goodness I found it on Bing. You have made my day! Thank you again!

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

3c31cl Merely a smiling visitor here to share the love (:, btw outstanding style and design.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

gZcFmo This is a topic that is near to my heart Many thanks! Exactly where are your contact details though?

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

lVxaDD Major thankies for the article.Thanks Again. Will read on click here

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

zdg01j wonderfully neat, it seemed very useful.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

DUdjJ6 This site was how do you say it? Relevant!!

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

xSqBey sites on the net. I will recommend this web site!

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

GBVeA6 It as genuinely very complicated in this active life to listen news on TV, thus I only use the web for that purpose, and obtain the hottest information.

Нэр: suba suba Огноо: 8 November 2019

vcDV5Z You ave made some decent points there. I checked on the web to learn more about the issue and found most people will go along with your views on this site.

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.