Монголын Их Хатдын түүхийг яагаад нууцлав…?

XIII зуунд, “Нууц товчоо” бичигдсэнийхээ дараахан халдлагад өртөн, нэгэн этгээд дундаас нь хэдэн хуудсыг урж тасдан хаясан гэнэ. Чухам энэ гээдсэн хэсэгт Чингис хаан охин урагтаа соёрхол өргөн, эзэмшил газруудыг хувиарласан хэсэг байсан бололтой. Өөрөөр хэлбэл Их Монгол гүрний засаг засаглалд Чингис хааны охид, хатдын эзлэх хувь, үүрэг роль маш тодорхой туссан хэсэг байж.

Чингис хаан охин Алага Бэхиэр Цагаан хэрмийн хойт хаяагаар нутаглах Онгууд аймгийг захируулжээ. Удалгүй Умард Хятадыг эзлэхэд Алага бэхи тэндхийг хавсарсан Их захирагч болсон байна. Бас нэг охин Алалтун Бэхиг Уйгурт, бас нэг охиноо (Толай) Харлагт, ууган охиноо Хонгирадад, Чэчэйхэн Бэхигээ Ойрад иргэнд бэр болгон өгсөн нь мөн чанартаа тэдгээр аймаг улсуудыг захирсан ЭЗЭН ХАТАД болон суужээ. Ийнхүү Чингис хааны охид хаан эцгийн байгуулсан гүр их улсыг харь дайснаас халхлах халх бамбай мэт зүүн өмнөдөд Хонгирадаас эхлээд өмнөдөд Онгууд, Умард Хятад, баруун талд Харлаг, Уйгур, баруун хойт талд Ойрад гэх мэтээр эзэнт гүрний эргэн тойронд агч улс орнуудад эзэн болж, эртний их Торгоны замыг эзэмшиж, эзэнт гүрний бүхий л худалдаа арилжааг зохицуулан, дотооддоо төдийгүй гадаад ертөнцөд нэр, нөлөө бүхий эрхэмсэг Их хатад болжээ. Тэд хаан эцгийгээ харийн дайнд явахад хүнс, эр цэрэг, зэр зэвсгийн найдвартай ар тал нь болон үлдэж байсан төдийгүй эх монгол орноо тал бүрээс нь довтлох аюул заналаас сэргийлж байсан байна.
Тэдгээр бүсгүйчүүд гүрэн улсыг шинээр цогцлоож, худалдаа арилжаа, өртөө улааны шинэ шинэ сүлжээг бий болгон, эрдэм мэдлэгийг ихэд тэтгэн дэлгэрүүлжээ.

Чингис хаан хөвүүдээсээ илүүгээр охиддоо итгэж, тэдэнд илүү их үүрэг хариуцлага үүрүүлж байжээ. Ингэх үндэслэл байв. Хөвгүүдээс нэг нь ч түүний сэтгэлд хүрсэнгүй. Тэдэнд Их улсыг амжилттай удирдан авч явах ухаан билэг бүү хэл ядахдаа эцэг шигээ гарамгай жанжин ч байсангүй. Цагадай цочмог, бодолгүй түргэн зантай байсан бол Өгэдэй архинд хэт орж, санхүү, эдийн засгийн харалган бодлого явуулж, улс орноо бэхжүүлж, хөгжүүлэхээсээ илүү хэт үрэлгэн загнаж байв. Толуй хэдийгээр эцэг шигээ баатар зоригт, сайн жанжин байсан ч ах Өгэдэйгээс ч илүүгээр архинд орж, сүүлдээ архиндаа түлэгдэж үхжээ. (Ахмад хүү Зүчи эцгийгээ амь ахуйд бие барсан) Нөгөөтэйгүүр Чингис хааныг гүр их улсаа байгуулахад нь хатад эмэгтэйчүүдийн хувь оролцоо үлэмж их байлаа. Өэлүн эхийн оюун билэг, ер бусын хатан тэвчээр, зүтгэлгүйгээр Чингис хааны амжилтыг төсөөлөх боломжгүйн адилаар Бөртэ үжин чухам Чингис хааны хажууд өмөг түшиг нь болж, Их гүрнийг босголцсон билээ.

Чингис хаан насан өндөр болох хэрээр хичээн байгуулсан их улсаа хэрхэн төгс төгөлдөр болгон бэхжүүлэх талаар байнга санаашран байсан. Ингээд найдвар муутай хөвүүдтэйгээ эн тэнцүү, магадгүй зарим талаар илүү их итгэл, хариуцлагыг охид, бүсгүйчүүддээ үлдээсэн байна. Энэ нь эрхт эцэг болсон тэнгэр, этүгэн эх болсон газар дэлхийн хүч энергийн харилцаа, хамаарлыг харгалзан үзсэн, арга бэлгийг тэнцүүлсэн хэрэг байж. Гэвч харамсалтай нь хөвгүүд эцгийнхээ бодлогыг үл ойшоов.

Чингис хааныг тэнгэр болсны дараахан, тэр 1227 оны сүүлээр Алалтун Бэхи ах Өгэдэйн хүмүүст алуулав. Хоёр жилийн дараа Алага бэхийн өв залгамжлагч Нэгүдэй амь үрэгдэв. Түүнээс удалгүй Чэчэйхэн бэхи гэнэтхэн амь эрсдэж, дараа жилийн зун Өгэдэйн тушаалаар Ойрад түмний охид бүсгүйчүүлийг бүгдийг нь хэрцгийлэн, хүчирхийлээд, эрхэндээ оруулжээ. Бүр бүсгүйчүүдийн эсрэг аян дайн шахуу юм болсон байна. Чингис хааныг хальснаас хойш арав хүрэхгүй жилийн дотор түүний охин ургийнхан ийнхүү хамаг эрх мэдлээ ах, дүү нартаа алдав, амь эрсдэв. Чухам энэ үеэр л “Нууц товчоо”-нд халдсан тэр бүдүүлэг хэрэг явдал гарсан юм болов уу даа.

Ийнхүү Чингис хааны охид, Их хатад, монголын төрд зүтгэж асан их эмэгтэйчүүдийн түүх “нууцлагджээ”. Жак Уэтерфорд ингэж үзэж байна. Тэр “Монголын Их Хатдын НУУЦ ТОВЧОО” номондоо энэ ээдрээтэй үйл явдлыг хайр найргүй уудлан дэлгэж, бас сэтгэл шимшрэн бичжээ.

Жак уг нь анторпологич хүн. Эрт галвын амьтдын ясыг хэлтэрхий хэлтэрхийгээр нь цуглуулан судалдаг энэ хүн манай түүхийн тун бүдэгхэн нэгэн улбааг мөшгин, энд тэндээс баримт материалыг яг нь ясны хэлтэрхий лугаа адил цуглуулан цуглуулсаар бидний алдагдсан түүхийн нэгэн зурвас үеийг та бидний өмнө дүрслэн гаргаж ирсэн байна.

Чингис хааны охид, монгол хатад хэдийгээр нэр алдар, эрх мэдэлд дуртай, өөр зуураа эв түнжингүй, эцгийн бүтээсэн их улсыг бэхжүүлэхээс илүүгээр сульдааж, Их засаг хуулийг нь уландаа гишгэсэн ах, дүү нартаа алуулах нь алуулж, шахагдан гадуурхагдах нь гадуурхагдсан ч чухам чин үнэндээ монголын охид, бүсгүйчүүд л Их Монгол улсын голомтийг бүрмөсөн тасалчихалгүй авран хамгаалж, уламжлан авч чадсаныг тэрээр барин тавим баримттайгаар өгүүлжээ.

Монгол гүрэн задран, буурахад “самуурал завхрал, ялагдал доройтлыг сөрөн боссон нэгэн эмэгтэй өөрийн байр сууриа хатуу хамгаалж, салж бутарсан Монгол овог аймгуудаа нэгтгэж, туг сүлдээ босгон мандуулж, Алтан урагт дахин сэргэх хувь тавиланг эргүүлэн авчирсан бөлгөө”. Энэ бол Элбэг хааны охин Самар гүнж байв.

Элбэг хаан Баруун Монголын тэргүүнийг хилсээр хороожээ. Тэгээд эцгийг нь хилсээр хороосныхоо цагаатгал, төлбөр болгон хүүд нь охин Самараа гэргий болгон өгч, хүргэнээ эцгийнх нь ор суурийг залгамжлуулсан байна. Самар гүнжийн хүү нь Ойрдын Тогоон тайш, ач хүү нь Эсэн тайш хаан юм. Энэ үед Монголын язгуур алтан ургийнхны хооронд байнгын атаа, жөтөө, далд явуулга, хэрүүл самуун тасарсангүй. Эцэст нь Эсэн хаан хүчээр баруун, зүүн монголыг нэгтгэн нэгэн тугийн дор захирав. Ингэхдээ тэрээр охиноо Алтан ургын нэгэн хан хүүтэй гэрлүүлжээ. Удалгүй Алтан ургийнхны найдваргүй байдалд дургүйцсэн Эсэн хаан тэднийг уг үндсээр нь таслахаар шийдэж, алтан ургийнхны эсрэг их аллага хийжээ. 1452 онд боржигон овгийн 44 язгууртан, 33 хэргэмтэн, тэдэнд үнэнч байсан 61 цэргийн жанжин амь насаа алдсан байна. Энэ үед Эсэн хааны эмэг эх Боржигон Алтан ургийн Самар хатан хэдий насан өндөр болсон ч Эсэн хааны энэ аллагыг сөрөн зогссон төдийгүй, алтан ургийн сүүлчийн судсыг тасалчихалгүй авч үлдэж чаджээ. Эсэн хааны охин, Самар хатны гуч охин болох өнөөх алтан ургийн хан хүүтэй суусан бүсгүй алуулсан нөхрөөсөө хөл хүндтэй үлджээ. Үүнийг мэдсэн Эсэн охиноо төрөнгүүт шинэ хүнийг алаад, өөрийг нь өөр хүнд өгөхөөр шийдэн байна. Гэвч Самар хатан ач хүүгээсээ өрсөв. Тэр гуч охиноо зугтаалгаад зогсохгүй, төртөл нь нууж чаджээ. Хүү төрсөнд Баянмөнх гэж нэрлэсэн байна. Эсэн хаан эрлээ зогсоосонгүй. Түүний хүмүүс “Охин төрсөн бол үсийг нь самна, хүү төрсөн бол голыг нь самна” гэсэн тушаалтайгаар эх, хүү хоёрыг хайсаар олов. Учрыг мэдсэн эх ажиггүй царайлж байгаад эрлийн багийн ахлагчийн өөдөөс харуулж хүүгээ тосон шээлгэжээ. Гэхдээ нялх хүүгийн мөөжгийг нь мэдэгдэхээргүй болтол нь арагш нь татаж байгаад шээлгэсэн байна. Юутай ч эрлийнхэн хүүг дахин нягтлах шаардлагагүй гэж үзээд буцаж, Эсэн тайшид “Та зээ охинтой болжээ” хэмээн дуулгав. Гэвч эцсийн эцэст Эсэн үнэнийг олж мэдээд дахин эрлийн бүлгийг илгээсэнд Самар хатан хамгаалав. Бас нэг удаа нялх хүүг хөмөрсөн тогоон дотор нууж авч үлдэв.

Гэвч нас хэт өндөр болсон Самар хатан цаашид хүүг аварч хамгаалах боломж шавхарч буйг мэдээд Чингис хааны урагт үнэнч хүмүүсийг олж, тэдэнд өгч нууцаар асруулахаар алс хол, Монголын нутгийн гүн рүү илгээсэн байна. Зам зуураас нь Эсэний хүмүүс хөөж, өлгийтэй хүү морины давхиад дунд нэгээс нөгөөд бөмбөг мэт шидүүлэн дамжиж, газарт ч ойчиж, харин азаар Самар хатанд үнэнч нэгэн эр цэрэг давхиан дундаа хүүгийн өлгийнөөс нумын хөвчөөр гогдон аваад зугтан гарч чадсан байна.

Эсэн хаан хорлогдож, удалгүй Мандуул хаан ор суув. Гэвч түүнд ор залгах хүү төрсөнгүй. Иймд Алтан ургийн хүү, өнөөх амь өрссөн өрсөлдөөн дундаас Самар хатны гавьяагаар амьд үлдсэн Баянмөнх хүүг олж, угсаа залгамжлах Болох Жонон цол өгч, дэргэдээ байлгажээ. Гэтэл төдий удсангүй, хаан хийгээд угсаа залгамжлагч жононгийн дундуур хар хэл орж, Самар хатны амь тавин хамгаалсан алтан ургийн сүүлийн судас Болох Жонон Баянмөнх өмнийн говьд орь ганцаар тэнэж яваад гавьяа ч үгүй, золгүйгээр амь эрсдэв. Мандуул хаан ч үхэв.

Баруун өмнөдөд уйгур, лал шашинтнууд идэвхжиж, Торгоны замыг эрхшээн, баруун талд Ойрадууд бие даасан байдлаа улам батжуулж байв. Өмнө зүгт Хятадууд энэ сиймхийг отон хүлээж, харин Хасарын удмын ноёд хаан ор одоо хүссэн, эс хүссэн ч биднийх болов хэмээн омтгойдох болов. Олон овог аймаг өөр өөрийн дураар үйлдэх болов.

Ийнхүү Монголын төр угсаа залгамжлах алтан ургийн хүнгүй, хаан суудал хоосорсон цөвүүн цагт бас нэгэн монгол бүсгүй тасарч байсан алтан ургийн судсыг халуун элгээрээ тэвэрч, хатан зориг, сэцэн ухааныхаа хүчээр Монголын төрийг дахин сэргээж чаджээ. Энэ бол Мандухай сэцэн хатан байв.

Мандуул хааны бага хатан тэрээр эр нөхрөө өнгөрсний дараа өнөөх Баянмөнх Болох Жононгийн хааны ордонд ирэхээсээ өмнө асарч байсан урианхай малчин айлынхаа охин Шихэртэй учир ургуулан нэгэн нуган үртэй болсон байсныг олжээ. Гэвч тэр даанчиг арчаагүй, өвчинд баригдсан, өрөөл татанхай, хүн болох эсэх нь тодорхойгүй нэгэн байж. Гэвч тэр бол Алтан ургийн сүүлчийн аргамж, сүүлчийн амь байсан юм. Сайтар асарч тойлсны эцэст 7 настай Батмөнх хүүг хаанд өргөмжлөв. Энэ үед Мандухай өөрөө 21 настай байж, бяцхан хүүгийн өмнөөс төр барив. Тийн Мандухай садарсан үсээ шууж, саадаг нум үүрч, бяцхан хүүг үхэг тэргэнд суулган цэрэг дайчдыг тэргүүлэн дайтаж, улс төрөө эмхлэн хураажээ. Батмөнх хүү эрийн цээнд хүртэл 10 гаруй жилийн турш Мандухай тулааны талбарт эр цэрэг, жанжин баатар, энгийн цагт сэцэн сайд, ар гэртээ асралт эх болж байв. Батмөнх Даян хаан, Мандухай Сэцэн хатан хоёроос Чингис их дээдсийнх нь ерөөл бэлгийн дагуу 7 нуган үр төрсөн нь хатаж байсан Алтан ургийн мод дахин цэцэглэн дэлбээлсэн хэрэг байлаа. Тэд хожмийн монголын бүхий л аймаг, хошууны ихэс дээдэс болжээ.

Мандухай хатны Монгол Улсын төлөө, Эзэн Чингис хааны алтан ургийн төлөөх гавьяа зүтгэл үлэмж их.

Чухам ийм л түүхүүдийг Жак Уэтерфорд бичжээ. Уг нь энэ бүхэн бидний мэддэг түүх, гэвч мэддэг хэдий ч ийм ээдрээтэй нөхцөл байдлын дундаас үйл явдлын нарийн учиг, уялдаа холбоог чухам фокус нь таарсан дурангаар татан үзүүлэх мэт тийм тов тодорхой харуулж, мэдрүүлж буйд Жакийн түүх бичлэгийн давуу тал нь байна.

Түүний бичсэнээр “Монголын аугаа хатад амьдралынхаа турш гэр бүл, үндэс угсаагаа хамгаалж иржээ. Чингис хаан төр улсыг үндэслэн байгуулсан бол хатад эмэгтэйчүүд түүнийг нь амьдруулсан юм. Тэр хатад цаг хугацаа, сэтгэл оюунаа хөшөө дурсгал, хот балгад барихад бус, Хаан эцгийнхээ адилаар гүрэн улсаа байгуулахад зориулсан юм. Тэдний амьдрал тэмцлийг гэрлэх зүйлс эрт галавын амьтдын ул мөр мэт байсаар байна. Гагцхүү бид түүнийг хайж олохыг, олсныхоо дараа олж харахыг л хүсэх хэрэгтэй” болж байна.

Энэхүү “Монголын Их Хатдын Нууц Товчоо” ном бол Монголын хатад бүсгүйчүүдэд босгосон үгэн хөшөө болжээ.

Номынхоо өмнө зохиогч “Мөнх Хөх Тэнгэрийн Алтан Наран Их Монгол Үндэстний эхчүүд, охидыг Үүрд мөнхөд ивээх болтугай” гэсэн нь Жакийн монголын эхчүүд эмэгтэйчүүдэд хандаж буй сэтгэл, хүндлэл нь юм. Харин ямар ч монгол зохиогч номынхоо өмнө ийм үг бичиж чадсан бил үү, үгүй бил үү?

***

2004 онд Вашингтон хотноо Жак Уэтерфордын “Өнөөгийн Ертөнцийг үндэслэгч эзэн Чингис хаан” номын нээлт болж, төд удалгүй Нью-Йоркийн хамгийн гүйлгээтэй номоор шалгарч, дуулиан тарьж байлаа.

Тэр цагаас хойш юутай ч монголын түүхэнд хандах америкчуудын хандлагад багагүй өөрчлөлт орсон гэдэгт би итгэлтэй байна. 2004 онд Үндэсний газар зүйн нийгэмлэг (National Geographic)-ийн нэвтрүүлгээр гарсан Монголын эзэнт гүрний тухай нэвтрүүлэгт Монголчуудыг зөвхөн байлдан дагуулах, алж хядахын донтой хүмүүс, иргэншээгүй, зэрлэг омгийнхон гэсэн санаа нэвт шингэсэн байсан.

Харин Жак-ийн дээрх ном гарсны дараа 2006 оны нэг сард Үндэсний газар зүйн нийгэмлэгийн нэвтрүүлэгт хоёр жилийн өмнө монголчуудын талаар ярьж байснаасаа огт өөр зүйлийг өгүүлж байсан юм. Тухайлбал Чингис хаан бол

- Шашны эрх, эрх чөлөөг хүн төрөхтний түүхэнд хэзээ ч байгаагүйгээр хангасан
- Улс үндэстнүүдийн хооронд дипломат харилцаа системийг анх бий болгосон
- Худалдаа зах зээлийн бараг өнөөгийнх шиг үр ашигтай орчин, харилцааг бий болгосон
- Цэргийн шинжлэх ухаанд олон зүйлийг цоо шинээр хэрэгжүүлсэн
- Улс түмнүүдийн соёлын харилцааг урьд байгаагүйгээр идэвхжүүлснээр дэлхий нийтийн соёлын хөгжилд маш хүчтэй түлхэц болсон
- Эцсийн эцэст Чингис хаан өнөөгийн шинэ дэлхий ертөнцийг бий болгосон гэсэн байлаа.

Энэ бүх дүгнэлт бол Жак Уэтерфордын “Өнөөгийн Ертөнцийг үндэслэгч Эзэн Чингис хаан” номын үндсэн агуулга нь.

Үнэхээр ч Монголчуудын байлдан дагуулал бүхэл бүтэн найман зууны турш нойрмоглосон дэлхий дахиныг чоцроосон юм. Эртний их соёлт хүчирхэг Ром гүрэн Содоом, Гомоорын араас “тэнгэрийн хилэгнэл” хүртсэнээс хойш Европ дахин урьдын хөгжлийн эрчмээ алдан, XII зууныг хүртэл үндсэндээ унтаа байдалд байсан. Олигтой ахиц дэвшил гарсангүй. Ромчуудын үлдээсэн олон зүйлс, түүний дотроос эрх зүйт хууль цаазат төрийн ёсон, соёл урлаг, шинжлэх ухаан боловсролыг мартаж, Ромын цэцэглэн мандаж байх үетэй харьцуулахад хөгжил дэвшлээс хол ухарсан мэт бүхэлдээ хэдэн зууны турш харанхуйлан байлаа. Европ дахин шашны мухар сохор хүлээсэнд улам улам боомилуулсаар байв. Арабуудын оргилсон эрчимтэй довтолгоон ч тэднийг энэхүү гүн нойрноос нь гүйцэд сэрээсэнгүй. Тэнгэрийн хаяанаас цааш газаргүй хэмээн сэтгэхтэй агаар нэгэн алилаар нам гүм, ажин түжин сууж байв. Хүнд жад чирсэн төмөр дуулгат баатар эрс нь ойр зуураа хөлхөлдөж, нүсэр чулуун хана хэрмээ хөгжлийн дээд мэтээр бодож байж. Загалмайтны цөхрөхийг мартсан улайрсан номлогчид нүх сүв бүрийг нэгжиж байлаа. Загалмайтнууд удаа дараалан цэрэглэн хөдөлөн ч тэд Сириэс цааш хэтэрч байсангүй. Ираны толгодын цаанаас, Дундад Азийн элсэн цөлийн гүнээс ирдэг эртний их торгон зам хаанаас юу тээж авчирдгыг мартсан байв. Төв Азийн өндөрлөгт ямар их эрч хүчтэй хуй салхи нижигнэн хөдөлж буйг огтхон ч тааварлаж чадахгүй байв.

Үйл явдлуудыг анхааралтай харвал Чингис хааны довтолгооноос хойш Европт олон зүйл хувиран өөрчлөгдсөн. Үйл явдлын хэмжээ далайц өргөсөж, хүмүүс нууцлаг агаад хүчирхэг дорныг сонирхож эхэлсэн.

Гэнэтийн довтолгоон хүмүүст айдас хүйдсийг өөрийн эрхгүй төрүүлдэг. Аливаа юм нууцлаг, үл мэдэгдэм байхийн хэрээр түүнээс үүдэх айдас түгшүүр их байдаг. Чингис хааны довтолгоон гэнэтийн байсан. Европ дахин чухам юу болсны учрыг нь ч олж чадаагүй байтал тэрхүү гэнэтийн зочид ирсэн шигээ гэнэт алга болчихсон. Энэ ялагдашгүй хүчирхэг хүмүүс гэнэт хаанаас гараад ирэв. Яах гэж ирээд яагаад алга болчихов. Энэ нь сониуч хүмүүсийн сонийг хөдөлгөж, баатар эрсийн цөсийг цалгиав. Наран мандах тэнгэрийн хаяанаас цааш газар байж, тэнд хүчирхэг, өвөрмөц сонин ард түмнүүд амьдардгийг Европ дахин анх тийнхүү мэдрэв.

Чингис хааны өрлөг жанжин Сүбээдэй, ач Батхаан нарын довтолгоон /1236-42 он/ энэхүү хариуг улам чанга нэхсэн юм. Дараа дараачийн үеийнхэн, Алтан ордны болон Ил хаадын хүчирхэг, эрхэмсэг байдал нь тэднийг олон зууны гүн нойрноос нь бүрэн сэрээсэн билээ. Дэлхий дахины улс төр, соёл, эдийн засгийн харилцаа эрс өөрчлөгдөж, тэд талынхны дайтах урлаг, төмөр мэт хатуу сахилга бат, хууль ёсноос суралцаж, өртөө улааг хэрэглэх болж, дарь хэмээх хөгжлийн ер бусын эрчим хүчийг ашиглах болов. Наад зах нь ор хөнжлийн даавуу байдгыг мэдэж, гар нүүрээ угааж, дарь хийж, ном бичиг барлах анхны ойлголттой болж, цаасан мөнгөний тухай сураг дуулж, улс хоорондын дипломат харилцааны олон зүйлсийг шинээр нээжээ. Дорныг сонирхох, тийш тэмүүлэх эрмэлзэл нь явсаар газар зүйн их нээлтүүд, улмаар сэргэн мандлыг урин дууджээ.

Эцсийн эцэст дэлхийн олон улс орнууд, үндэстэн угсаатнууд цоо шинээр бүрэлдэн, өнөөгийн ертөнцийн суурь зөвхөн үндэстний төдийгүй эдийн засаг, олон улсын харилцааны хүрээнд бүхий л талаар тавигджээ.

Жак Уэтерфордын “Өнөөгийн Ертөнцийг үндэслэгч Эзэн Чингис хаан” номонд ийм л санааг олон талаас нь нутлан өгүүлжээ.

Ганц америкчуудыг төдийгүй дэлхий дахиныг ч энэ ном дэлдийлгэж чадсан. Энэ 4-5-хан жилийн дотор уг ном дэлхийн 22 орны хэлээр орчуулагдаж, хэдэн сая хувиар хэвлэгджээ. Энэхүү хэдэн сая хувь нэг бүрийн цаана Монголын маань л сурталчилгаа байгаа. Тэр хэмжээгээр монголыг сонирхогчид, судлаачид, жуулчдын тоо ч үлэмж нэмэгдэнэ. Сайн ном гэдэг ийм л үр нөлөөтэй байдаг аж. Энэ бол манай үндэстний түүх судлалд, бидний хөгжилд, дэлхийн тавцан дахь Монгол Улсын нэр хүндэд оруулж буй хувь нэмэр ч гэж хэлж болох байх.

Сүүлийн тавхан жилийн дотор бидний өвөг дээдсийн түүхээр маш олон ном шинээр хэвлэгдэн гарлаа. Кон Иггулдний Чингис хааны амьдралыг өгүүлсэн гурамсан роман, Том Шаньлэйн “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор Чингис хааны мандал бадрал”, Жон Манний “Чингис хаан: амьдрал, үхэл ба сэхээрэл”, “Чингис хааны удирдахуйн нууц”, А.Гоүлдбергийн “13 зууны Монголчуудын дарангуйлал”, Моррис Россаби нарийн “Чингис хаан ба Монголын эзэнт гүрэн”, Томас Стрэйсгутын “Алдагдсан соёл иргэншил-Чингис хааны Монгол”, “Чингис хааны аугаа их жанжин Сүбээдэй баатар” гэх мэт маш олон номыг дурдаж болохоор байна. Хамгийн сүүлд л гэхэд “Khubilai Khans Lost Fleet Legendary” гэдэг ном гарсан байна. Мөн Япончууд “Бөртэ Чоно”, Оросууд “Монгол”, саяхан Якутууд ч бас нэг кино бүтээлээ. Өөрөөр хэлбэл дэлхий нийт Монголын түүхээр амьсгалж байна. Монголын түүхийг огт өөрөөр харж, үнэлдэг болж байна.

***
Жак Уэтерфордын монголын түүхийн сэдвээр бичсэн хоёр дахь ном “Монголын Их хатдын Нууц Товчоо” нь өмнөхөөсөө ч илүү амжилт олох болов уу гэж бодож байна. Түүний номын амжилтанд нөлөөлж буй зарим нэг “нууц” бий. Жак чухам зохиолч хүнд л байгууштай гайхалтай уран сэтгэлгээтэй, сэтгэлзүйн чадварлаг задлан шинжээч хүн. Түүхэн хүмүүсийн санамсаргүй унагасан нэг үг, хийсэн нэг үйлдлээс нь ургуулан мөшгишээр бүхэл бүтэн түүхэн явцыг зургийг босгож ирнэ. Түүхэн баримтууд, уран нийтлэл, сэтгэл зүйн анализ, задлан шинжлэлийг амжилттай хослуулсан нь түүний бүтээлийг түүхийн номнуудаас эрс ялгаруулдаг. Тиймээс түүний номыг уншиж байхад адал явдалт, уран зөгнөлт, уянгын драмт зохиол уншиж байх шиг болдогт гайхах юмгүй. Наргиа болгон түүнд “Та хэрвээ зохиолч бол мундаг зохиолч байх байж ээ” хэмээн хэлж билээ.

Жак Уэтерфорд монголын ард түмэнд, бидэнд, бидний соёл, түүхэнд үнэнхүү халуун дотно сэтгэлээр хандаж чаддаг нь түүний амжилтын бас нэг нууц юм.

Та бидний тэр бүр анзаараагүй, ухаж төнхөөгүй маш нарийн үл ялиг сэжмийг хөөсөөр бүхэл бүтэн нууц түүхийг босгож чадсан энэ ном бидэнд олон нууцийг нээж өгөх болно. Энэ ном өчигдрөөс Улаанбаатарын номын дэлгүүрүүдээр тарж эхлээд байгаа.


URL:

Нэр: best pron Огноо: 12 October 2018

Ftxlah This website was how do you say it? Relevant!! Finally I have found something which helped me. Kudos!

Нэр: suba me Огноо: 19 December 2018

MferSo There is visibly a lot to realize about this. I think you made certain good points in features also.

Нэр: huge dildo review Огноо: 27 January 2019

Thanks a lot for the article.Really looking forward to read more. Really Great.

https://www.youtube.com/watch?v=2fO4cxHezTg

Нэр: marketing DFW Огноо: 30 January 2019

A big thank you for your blog article. Really Great.

http://www.earthwired.net/

Нэр: cbd Огноо: 31 January 2019

I appreciate you sharing this blog article.Really looking forward to read more. Much obliged.

https://mmjloans.net/

Нэр: black wedding dresses Огноо: 1 February 2019

wow, awesome article post.Much thanks again. Much obliged.

https://www.linsdress.com/black-wedding-dresses

Нэр: continue reading Огноо: 7 February 2019
Нэр: small vibrator Огноо: 8 February 2019

Im thankful for the post.Really looking forward to read more. Great.

https://www.youtube.com/watch?v=O1MDwajUQB4

Нэр: cock ring Огноо: 10 February 2019

Wow, great blog. Want more.

https://www.youtube.com/watch?v=Td9gn8cm5DI

Нэр: renovation Огноо: 11 February 2019

I am continuously searching online for posts that can help me. Thx!

Нэр: top music contest Огноо: 11 February 2019

As I website possessor I believe the content material here is rattling excellent , appreciate it for your hard work. You should keep it up forever! Best of luck.

Нэр: home shopping network Огноо: 11 February 2019

fantastic issues altogether, you just received a logo new reader. What might you recommend about your submit that you simply made a few days in the past? Any certain?

Нэр: legal advice Огноо: 11 February 2019

Nice read, I just passed this onto a friend who was doing a little research on that. And he actually bought me lunch as I found it for him smile Thus let me rephrase that: Thanks for lunch!

Нэр: click here Огноо: 13 February 2019

Im grateful for the blog article.Thanks Again. Really Cool.

https://goo.gl/maps/3WFnN9izHoz

Нэр: business opportunities Огноо: 15 February 2019

Excellent read, I just passed this onto a colleague who was doing a little research on that. And he actually bought me lunch because I found it for him smile So let me rephrase that: Thank you for lunch!

Нэр: mountain Огноо: 15 February 2019

Hello There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I’ll make sure to bookmark it and come back to read more of your useful info. Thanks for the post. I will definitely return.

Нэр: lowe's home improvement Огноо: 15 February 2019

We are a group of volunteers and starting a new scheme in our community. Your site provided us with valuable information to work on. You’ve done a formidable job and our entire community will be thankful to you.

Нэр: mountain Огноо: 15 February 2019

I just wanted to develop a quick note so as to express gratitude to you for those pleasant information you are sharing at this website. My rather long internet look up has at the end of the day been rewarded with good quality suggestions to exchange with my family members. I ‘d believe that we visitors actually are very much lucky to be in a very good website with very many wonderful individuals with valuable hints. I feel quite grateful to have encountered the site and look forward to tons of more fun times reading here. Thanks again for everything.

Нэр: tarot telefónico Огноо: 19 February 2019

Say, you got a nice blog.Really thank you! Fantastic.

https://www.tarot-telefonico.net/

Нэр: Affiliate Marketing Огноо: 20 February 2019

Whats up very cool website!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I will bookmark your blog and take the feeds additionally¡KI am happy to search out numerous useful information here in the publish, we’d like develop more techniques on this regard, thanks for sharing. . . . . .

Нэр: salute dell'uomo Огноо: 22 February 2019

“Excellent read, I just passed this onto a friend who was doing some research on that. And he just bought me lunch as I found it for him smile So let me rephrase that Thank you for lunch!”

http://viagra.prezzoinfarmacia.com

Нэр: booster Огноо: 23 February 2019

Very informative blog article.Much thanks again. Cool.

http://www.socialboosterplus.com/

Нэр: rechargeable wand Огноо: 23 February 2019
Нэр: Hotel Packages Огноо: 24 February 2019

Its like you read my mind! You appear to know a lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you can do with some pics to drive the message home a little bit, but other than that, this is fantastic blog. A great read. I’ll definitely be back.

Нэр: comprare viagra Огноо: 25 February 2019

I really liked your article.Much thanks again.

http://vidalista.con-pagamento-alla-consegna.com/

Нэр: local music Огноо: 27 February 2019

I actually wanted to write down a simple comment to say thanks to you for those amazing solutions you are giving out on this site. My extensive internet investigation has at the end been paid with reasonable facts and strategies to share with my companions. I ‘d suppose that most of us readers actually are extremely blessed to dwell in a perfect community with very many marvellous individuals with insightful points. I feel really blessed to have discovered your entire website page and look forward to really more brilliant minutes reading here. Thanks once again for a lot of things.

Нэр: Atari Breakout Огноо: 1 March 2019

Thanks again for the blog article.Really looking forward to read more. Keep writing.

https://ataribreakout.co/

Нэр: remake garage Огноо: 7 March 2019

This is very interesting, You’re a very skilled blogger. I’ve joined your rss feed and look forward to seeking more of your great post. Also, I’ve shared your website in my social networks!

Нэр: Home Decoration Огноо: 16 March 2019

I’m still learning from you, as I’m trying to achieve my goals. I absolutely liked reading everything that is posted on your site.Keep the aarticles coming. I loved it!

Нэр: Business Administration Огноо: 17 March 2019

you are really a good webmaster. The web site loading velocity is amazing. It sort of feels that you’re doing any unique trick. Moreover, The contents are masterpiece. you have done a great activity on this subject!

Нэр: Annual Flowering Plants Огноо: 23 March 2019

Hello. Great job. I did not expect this. This is a excellent story. Thanks!

Нэр: Nike Outlet Store Огноо: 26 March 2019

xkkymhy,If you are going for best contents like I do, just go to see this web page daily because it offers quality contents, thanks!
Nike Outlet Store http://www.nikeoutletstoreonlineshopping.us/

Нэр: automotive technology Огноо: 31 March 2019

excellent put up, very informative. I’m wondering why the other specialists of this sector don’t understand this. You must continue your writing. I’m sure, you’ve a great readers’ base already!

Нэр: Nike Shox Огноо: 5 April 2019

sercknuiyb,Quality blog, keep up the good work. You may check our website also!
Nike Shox http://www.nikeshoxoutlet.us/

Нэр: Business Ideas Огноо: 5 April 2019

I don’t even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you are not already ;) Cheers!

Нэр: Health Огноо: 6 April 2019

I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I don’t know who you are but certainly you’re going to a famous blogger if you are not already ;) Cheers!

Нэр: Entertainment Огноо: 9 April 2019

I have been reading out some of your posts and i must say clever stuff. I will make sure to bookmark your blog.

Нэр: Fashion Огноо: 15 April 2019

Lovely website! I am loving it!! Will be back later to read some more. I am taking your feeds also

Нэр: Auto Accessories Огноо: 16 April 2019

Hi there, I discovered your website by way of Google whilst looking for a related matter, your web site came up, it appears great. I have bookmarked it in my google bookmarks.

Нэр: Yeezy Boost 350 V2 Огноо: 19 April 2019

Other members include Ed Liddy, former CEO of Allstate, Lynn Good, CEO of Duke Energy, and Robert Bradway, CEO of Amgen.
Yeezy Boost 350 V2 http://www.yeezyboost350.us.com/

Нэр: Air Max 2019 Огноо: 24 April 2019

Boeing will cut production of its 737 MAX by one-fifth and has appointed a special board committee to review the development of its new aircraft. The airline giant said on Friday that it will cut its maximum monthly production by 10 to 42 by mid-April. Boeing plans to produce 57 737 MAXs a month this summer.
Air Max 2019 http://www.nike-airmax2019.us/

Нэр: Nike Shoes Огноо: 6 May 2019

Portland Trail Blazers guard Damian Lillard takes issue with Paul George’s opinion on Lillard’s 37-foot buzzer-beater that sent Portland to the conference semifinals. Lillard fired back at George, not only defending his shot selection, but calling out George in the process.
Nike Shoes http://www.nikeshoes.us.org/

Нэр: Sidney Pouliotte Огноо: 12 May 2019

Every weekend i used to visitgo to seepay a visitpay a quick visit this websiteweb sitesiteweb page, becauseasfor the reason that i wantwish for enjoyment, sinceasfor the reason that this this websiteweb sitesiteweb page conations reallyactuallyin facttrulygenuinely nicepleasantgoodfastidious funny stuffinformationdatamaterial too.

https://www.flickr.com/photos/141190109@N06/33457072348/

Нэр: Google Огноо: 15 May 2019

One of our visitors lately recommended the following website.

Нэр: Google Огноо: 15 May 2019

Every as soon as inside a when we opt for blogs that we study. Listed beneath would be the most up-to-date web pages that we opt for.

Нэр: Google Огноо: 15 May 2019

Here are some links to web sites that we link to due to the fact we consider they may be worth visiting.

Нэр: Google Огноо: 16 May 2019

Usually posts some very exciting stuff like this. If you

Нэр: Ivy Beitel Огноо: 18 May 2019

Your style is sois reallyis veryis unique compared toin comparison to other peopleother folks I haveI’ve read stuff from. Thank you forThanks forMany thanks forI appreciate you for posting when you havewhen you’ve got the opportunity, Guess I willI’ll just bookmarkbook mark this pagethis sitethis web sitethis blog.

https://500px.com/engsum011

Нэр: ретикулоспинальный путь Огноо: 19 May 2019

that could be the finish of this write-up. Right here you

Нэр: acer aspire 4820tg treiber Огноо: 19 May 2019

usually posts some very intriguing stuff like this. If you

Нэр: penis enlargement pumps Огноо: 19 May 2019

we came across a cool web site that you might appreciate. Take a search when you want

Нэр: how to use ben wa balls Огноо: 21 May 2019

The details talked about in the article are a number of the most effective accessible

Нэр: vibrating underwear with remote Огноо: 21 May 2019

we came across a cool web-site that you simply may possibly take pleasure in. Take a look in the event you want

Нэр: satta king Огноо: 24 May 2019

very few internet sites that occur to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly very well worth checking out

Нэр: bullet egg Огноо: 24 May 2019

here are some links to web pages that we link to mainly because we believe they’re worth visiting

Нэр: Dion Boddie Огноо: 24 May 2019

I think this is one of theamong the most importantsignificantvital informationinfo for me. And i’mi am glad reading your article. But wannawant toshould remark on fewsome general things, The websitesiteweb site style is perfectidealgreatwonderful, the articles is really excellentnicegreat : D. Good job, cheers

https://trello.com/noon010150

Нэр: double dong Огноо: 26 May 2019

one of our visitors a short while ago encouraged the following website

Нэр: digital marketing west palm beach Огноо: 26 May 2019

Here are a few of the web pages we advocate for our visitors

Нэр: how to use a dildo Огноо: 26 May 2019

usually posts some really intriguing stuff like this. If you

Нэр: g spot rabbit massager Огноо: 26 May 2019

the time to read or check out the subject material or internet sites we have linked to below the

Нэр: best male masturbator Огноо: 27 May 2019

Wonderful story, reckoned we could combine several unrelated information, nevertheless really really worth taking a search, whoa did 1 learn about Mid East has got a lot more problerms as well

Нэр: porn land Огноо: 27 May 2019

Here are a few of the internet sites we recommend for our visitors

Нэр: Minoxidil plus retinoic acid Огноо: 29 May 2019

although internet websites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we feel they may be in fact worth a go by means of, so have a look

Нэр: vansu Огноо: 1 June 2019

What i do not understood is actually how you’re not actually a lot more neatly-appreciated than you might be right now. You’re so intelligent. You realize therefore considerably in relation to this topic, made me for my part consider it from a lot of numerous angles. Its like men and women don’t seem to be involved unless it’s one thing to do with Woman gaga! Your individual stuffs nice. At all times deal with it up!|

http://vansu.net/

Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated information, nonetheless genuinely really worth taking a appear, whoa did one learn about Mid East has got additional problerms also

Нэр: Travis Scott Air Jordan 1 Огноо: 4 June 2019

“Everything’s always on the table,Jordan” Kerr said. “Every playoff game,Jordan everything is always on the table. We consider everything. We go over every possibility. We hash it out. We ask the players their opinions on stuff and we make adjustments.
Travis Scott Air Jordan 1 http://www.travisscottjordan1.us.com/

Нэр: Tommy Akoni Огноо: 6 June 2019

alwaysall the timeconstantlycontinuouslyeach time i used to read smaller articlespostsarticles or reviewscontent whichthat alsoas well clear their motive, and that is also happening with this articlepostpiece of writingparagraph which I am reading hereat this placeat this timenow.

https://disqus.com/by/sopha00054/

Нэр: most realistic dildo Огноо: 6 June 2019

although web sites we backlink to below are considerably not related to ours, we really feel they may be actually really worth a go by means of, so have a look

Нэр: small vibrator Огноо: 7 June 2019

Every when inside a even though we pick out blogs that we read. Listed beneath are the newest web sites that we choose

Нэр: Cialis Огноо: 11 June 2019

very couple of internet websites that occur to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly nicely worth checking out

Нэр: anione hundeseng Огноо: 11 June 2019

Here are several of the sites we recommend for our visitors

Нэр: Bea Elsayed Огноо: 12 June 2019

If some one needswantsdesireswishes expert view regardingconcerningabouton the topic of bloggingblogging and site-buildingrunning a blog thenafter thatafterward i suggestproposeadviserecommend him/her to visitgo to seepay a visitpay a quick visit this blogweblogwebpagewebsiteweb site, Keep up the nicepleasantgoodfastidious jobwork.

https://www.intensedebate.com/people/noon0284

Нэр: Tanner Bonney Огноо: 14 June 2019

HelloHiHello thereHi thereHowdyGood day! I could have sworn I’ve been tovisited this blogthis web sitethis websitethis siteyour blog before but after browsing throughgoing throughlooking at some of thea few of themany of the postsarticles I realized it’s new to me. AnywaysAnyhowNonethelessRegardless, I’m definitelycertainly happypleaseddelighted I foundI discoveredI came acrossI stumbled upon it and I’ll be bookmarkingbook-marking it and checking back frequentlyregularlyoften!

http://ttlink.com/engsom1269

Нэр: Austfrumma Огноо: 15 June 2019

Clomid Doctissimo Chez antabuse for sale Buy Antabuse Disulfiram Online

Нэр: Shala Skillan Огноо: 16 June 2019

HelloHi there, simplyjust turned intobecamewasbecomechanged into aware ofalert to your blogweblog thruthroughvia Google, and foundand located that it isit’s reallytruly informative. I’mI am gonnagoing to watch outbe careful for brussels. I willI’ll appreciatebe grateful if youshould youwhen youin the event youin case youfor those whoif you happen to continueproceed this in future. A lot ofLots ofManyNumerous other folksfolksother peoplepeople will beshall bemight bewill probably becan bewill likely be benefited from yourout of your writing. Cheers!

https://issuu.com/best-kid-bed

Нэр: sexboer Огноо: 17 June 2019

Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated information, nevertheless really really worth taking a search, whoa did 1 find out about Mid East has got a lot more problerms too

Нэр: Rosaline Geib Огноо: 17 June 2019

HowdyHi thereHey thereHelloHey just wanted to give you a quick heads up. The textwords in your contentpostarticle seem to be running off the screen in IeInternet explorerChromeFirefoxSafariOpera. I’m not sure if this is a formatformatting issue or something to do with web browserinternet browserbrowser compatibility but I thoughtfigured I’d post to let you know. The style and designdesign and stylelayoutdesign look great though! Hope you get the problemissue solvedresolvedfixed soon. KudosCheersMany thanksThanks

http://bookmarkstars.com/story.php?title=buy-4-person-dining-table-set#discuss

Нэр: porno files Огноо: 17 June 2019

below you will come across the link to some websites that we believe you must visit

Нэр: Shemeka Schnebly Огноо: 19 June 2019

HurrahWow! FinallyAt lastAfter allIn the end I got a blogweblogwebpagewebsiteweb site from where I canbe able toknow how tobe capable of reallyactuallyin facttrulygenuinely takegetobtain usefulhelpfulvaluable datainformationfacts regardingconcerning my study and knowledge.

https://sketchfab.com/sopha0060

Нэр: 7 Inches Realistic Dildo Огноо: 19 June 2019

usually posts some quite interesting stuff like this. If you

Нэр: прекарист Огноо: 20 June 2019

please stop by the web-sites we stick to, such as this one particular, as it represents our picks through the web

Нэр: seriel.ws Огноо: 20 June 2019

the time to read or stop by the content or web-sites we’ve linked to below the

Нэр: beach Огноо: 20 June 2019

check beneath, are some entirely unrelated internet sites to ours, however, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: russian translation thank you Огноо: 20 June 2019

Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated information, nevertheless definitely worth taking a appear, whoa did 1 study about Mid East has got much more problerms as well

Нэр: Milan Buonadonna Огноо: 21 June 2019

Its like you read my mind! You seemappear to know so mucha lot about this, like you wrote the book in it or something. I think that you couldcan do with somea few pics to drive the message home a bita little bit, but other thaninstead of that, this is greatwonderfulfantasticmagnificentexcellent blog. A greatAn excellentA fantastic read. I’llI will definitelycertainly be back.

https://ello.co/sopha0057

Нэр: Ty Bemiss Огноо: 22 June 2019

I visitgo to seepay a visitpay a quick visit everydaydailyeach dayday-to-dayevery day somea few websitessitesweb sitesweb pagesblogs and blogswebsitesinformation sitessites to read articlespostsarticles or reviewscontent, butexcepthowever this blogweblogwebpagewebsiteweb site providesoffersgivespresents qualityfeature based articlespostscontentwriting.

https://www.openstreetmap.org/user/engsom00048

Нэр: Cheap Sports Jerseys Огноо: 22 June 2019

njrmyx,This website truly has alll of the information and facts I wanted about this subject and didn?t know who to ask.
Cheap Sports Jerseys http://www.cheapsportsnfljerseys.us/

Нэр: Ladonna Giumarro Огноо: 23 June 2019

HiWhat’s upHi thereHello to allevery oneevery , becausesinceasfor the reason that I am reallyactuallyin facttrulygenuinely keeneager of reading this blogweblogwebpagewebsiteweb site’s post to be updated regularlydailyon a regular basis. It containsconsists ofincludescarries nicepleasantgoodfastidious stuffinformationdatamaterial.

https://issuu.com/jenhoo16

Нэр: Catherin Stadther Огноо: 23 June 2019

Thank youThanks for any otheranothersome otherevery other greatwonderfulfantasticmagnificentexcellent articlepost. WhereThe place else may justmaycould anyoneanybody get that kind oftype of informationinfo in such a perfectan ideal waymethodmeansapproachmanner of writing? I haveI’ve a presentation nextsubsequent week, and I amI’m at theon the look forsearch for such informationinfo.

https://wanelo.co/noon883

Нэр: https://duckduckgo.com/?q=pornland.xxx&t=hj&ia=web Огноо: 23 June 2019

The info mentioned inside the article are a number of the most beneficial out there

Нэр: Boyce Trimnell Огноо: 25 June 2019

When I originallyinitially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get fourthreeseveral emailse-mails with the same comment. Is there any way you can remove mepeople from that service? ThanksBless youThanks a lotAppreciate itCheersThank youMany thanks!

https://trello.com/sreypich0062

Нэр: Don Karl Juravin Огноо: 26 June 2019

usually posts some pretty interesting stuff like this. If you

Нэр: Kenneth Cheroki Огноо: 30 June 2019

HeyHowdyHi thereHeyaHey thereHiHello! I knowI realizeI understand this is kind ofsomewhatsort of off-topic buthowever I hadI needed to ask. Does running aoperating abuilding amanaging a well-established blogwebsite likesuch as yours take arequire a lot ofmassive amountlarge amount of work? I’mI am completely newbrand new to bloggingoperating a blogwriting a blogrunning a blog buthowever I do write in my diaryjournal dailyon a daily basiseverydayevery day. I’d like to start a blog so I canwill be able tocan easily share mymy ownmy personal experience and thoughtsviewsfeelings online. Please let me know if you have anyany kind of suggestionsideasrecommendations or tips for newbrand new aspiring bloggersblog owners. Appreciate itThankyou!

https://www.goodreads.com/user/show/98357616-sreypich0030

Нэр: Glenn Gerundo Огноо: 1 July 2019

I’mI am not sure where you areyou’re getting your infoinformation, but goodgreat topic. I needs to spend some time learning moremuch more or understanding more. Thanks for greatwonderfulfantasticmagnificentexcellent informationinfo I was looking for this informationinfo for my mission.

https://profiles.wordpress.org/sopha006/

Нэр: Brant Yamamoto Огноо: 8 July 2019

HiWhat’s upHi thereHello to allevery oneevery , becausesinceasfor the reason that I am reallyactuallyin facttrulygenuinely keeneager of reading this blogweblogwebpagewebsiteweb site’s post to be updated regularlydailyon a regular basis. It containsconsists ofincludescarries nicepleasantgoodfastidious stuffinformationdatamaterial.

https://profiles.wordpress.org/engsum00175/

Нэр: Darin Kinkelaar Огноо: 14 July 2019

With havin so much content and articleswritten contentcontent do you ever run into any problemsissues of plagorism or copyright violationinfringement? My websitesiteblog has a lot of completely uniqueexclusiveunique content I’ve either authoredcreatedwritten myself or outsourced but it looks likeappearsseems a lot of it is popping it up all over the webinternet without my agreementauthorizationpermission. Do you know any solutionstechniquesmethodsways to help protect againstreducestopprevent content from being ripped offstolen? I’d certainlydefinitelygenuinelytrulyreally appreciate it.

https://www.flickr.com/photos/141190109@N06/48270371716/

Нэр: Kyle Mikolajczak Огноо: 15 July 2019

It isIt’s appropriateperfectthe best time to make some plans for the future and it isit’s time to be happy. I haveI’ve read this post and if I could I want towish todesire to suggest you fewsome interesting things or advicesuggestionstips. PerhapsMaybe you couldcan write next articles referring to this article. I want towish todesire to read moreeven more things about it!

https://cheezburger.com/98008577

Нэр: Clayton Rucci Огноо: 19 July 2019

PrettyVery nice post. I just stumbled upon your blogweblog and wantedwished to say that I haveI’ve reallytruly enjoyed browsingsurfing around your blog posts. In any caseAfter all I’llI will be subscribing to your feedrss feed and I hope you write again soonvery soon!

http://www.doctorspicks.com/members/clffrdmccnvlle

Нэр: Zachery Skalski Огноо: 20 July 2019

First offFirst of all I want toI would like to say greatawesometerrificsuperbwonderfulfantasticexcellent blog! I had a quick question thatin whichwhich I’d like to ask if you don’tif you do not mind. I was curiousinterested to knowto find out how you center yourself and clear your mindyour thoughtsyour head beforeprior to writing. I haveI’ve had a hard timea tough timea difficult timetroubledifficulty clearing my mindthoughts in getting my thoughtsideas outout there. I doI truly do enjoytake pleasure in writing but ithowever it just seems like the first 10 to 15 minutes areare generallyare usuallytend to be wastedlost justsimply just trying to figure out how to begin. Any suggestionsideasrecommendations or tipshints? ThanksKudosAppreciate itCheersThank youMany thanks!

https://www.codecademy.com/profiles/engsum00046

Нэр: Hulda Tagaca Огноо: 28 July 2019

Very niceExcellentGoodVery good postarticlewrite-upblog post. I certainlydefinitelyabsolutely loveappreciate this websitethis site. Keep it upContinue the good workStick with itKeep writingThanks!

https://disqus.com/by/engsum0188/

Нэр: Donette Klimek Огноо: 29 July 2019

GreatWonderfulFantasticMagnificentExcellent beat ! I wish towould like to apprentice while you amend your siteweb sitewebsite, how cancould i subscribe for a blog siteweb sitewebsite? The account aidedhelped me a acceptable deal. I had been tinya little bit acquainted of this your broadcast providedoffered bright clear conceptidea

https://cheezburger.com/98588417

Нэр: Hilario Denogean Огноо: 2 August 2019

BecauseSinceAsFor the reason that the admin of this websiteweb sitesiteweb page is working, no doubthesitationuncertaintyquestion very soonrapidlyquicklyshortly it will be famouswell-knownrenowned, due to its qualityfeature contents.

https://profiles.wordpress.org/engsum00222/

Нэр: Sung Judge Огноо: 3 August 2019

I got this websiteweb sitesiteweb page from my friendpalbuddy who toldinformedshared with me regardingconcerningabouton the topic of this websiteweb sitesiteweb page and nowat the moment this time I am visitingbrowsing this websiteweb sitesiteweb page and reading very informative articlespostsarticles or reviewscontent hereat this placeat this time.

https://www.smashwords.com/profile/view/engsum00025

Нэр: Ronald Whitey Огноо: 8 August 2019

I think this is one of theamong the most importantsignificantvital informationinfo for me. And i’mi am glad reading your article. But wannawant toshould remark on fewsome general things, The websitesiteweb site style is perfectidealgreatwonderful, the articles is really excellentnicegreat : D. Good job, cheers

https://www.smashwords.com/profile/view/engsum00072

Нэр: Bronwyn Iglesias Огноо: 13 August 2019

AwesomeVery goodSuperbWonderfulFantasticExcellentGreat sitewebsiteblog you have here but I was curiouswanting to knowcurious aboutwondering if you knew of any user discussion forumsmessage boardscommunity forumsdiscussion boardsforums that cover the same topics talked aboutdiscussed in this articlehere? I’d really lovereally like to be a part of grouponline communitycommunity where I can get advicefeed-backresponsesopinionscommentssuggestionsfeedback from other knowledgeableexperienced individualspeople that share the same interest. If you have any recommendationssuggestions, please let me know. Bless youThanks a lotKudosCheersMany thanksThank youAppreciate itThanks!

https://amara.org/en/videos/LqtflRpOCNHx/info/top-10-best-travel-alarm-clocks-in-2019/

Нэр: read here Огноо: 21 August 2019

very good post, i certainly love this web site, keep on it

Нэр: Curtis Labombar Огноо: 24 August 2019

PrettyVery greatnice post. I simplyjust stumbled upon your blogweblog and wantedwished to mentionto say that I haveI’ve reallytruly enjoyedloved browsingsurfing around your blogweblog posts. In any caseAfter all I’llI will be subscribing for youron yourin yourto your feedrss feed and I am hopingI hopeI’m hoping you write againonce more soonvery soon!

https://www.trover.com/u/outdoorfinder1

Нэр: Dean Keen Огноо: 25 August 2019

WowHurrah, that’s what I was lookingsearchingseekingexploring for, what a stuffinformationdatamaterial! presentexisting here at this blogweblogwebpagewebsiteweb site, thanks admin of this websiteweb sitesiteweb page.

https://www.yellowbot.com/user/16dztv2

Нэр: Majorie Witchard Огноо: 26 August 2019

GreatExcellentWonderfulGoodVery good articlepost! We will beWe are linking to thisto this particularly great articlepostcontent on our siteour website. Keep up the goodthe great writing.

http://www.gamesfort.net/profile/29273/sopha0032.html

Нэр: Russel Fazzinga Огноо: 29 August 2019

I’veI have readlearn someseverala few just rightgoodexcellent stuff here. DefinitelyCertainly worthvalueprice bookmarking for revisiting. I wondersurprise how so muchmucha lot attempteffort you putyou setyou place to createmake this type ofthis kind ofthis sort ofsuch aone of theseany suchthe sort of greatwonderfulfantasticmagnificentexcellent informative siteweb sitewebsite.

https://www.tripadvisor.in/Profile/Maps44173824604

Нэр: Bethann Mccalman Огноо: 30 August 2019

I don’tdo not even know how I ended up here, but I thought this post was goodgreat. I don’tdo not know who you are but definitelycertainly you areyou’re going to a famous blogger if you are notaren’t already ;) Cheers!

https://cheezburger.com/95293185

Нэр: Alina Salvia Огноо: 1 September 2019

ArticlePostPiece of writingParagraph writing is also a funexcitement, if you knowbe acquainted withbe familiar with thenafter thatafterward you can write otherwiseor elseif not it is complexdifficultcomplicated to write.

https://www.crunchyroll.com/user/sopha0033

Нэр: Sherwood Partmann Огноо: 1 September 2019

HelloGreetingsHey thereHeyGood dayHowdyHi thereHello thereHi! This is my first visit to your blog! We are a groupcollectionteam of volunteers and starting a new initiativeproject in a community in the same niche. Your blog provided us valuableusefulbeneficial information to work on. You have done a marvellousoutstandingextraordinarywonderful job!

https://weheartit.com/pi_c_h47_06_2

Нэр: Phillip Dragoo Огноо: 4 September 2019

Oh my goodness! AmazingIncredibleAwesomeImpressive article dude! Thank youThanksMany thanksThank you so much, However I am experiencingencounteringgoing throughhaving issues withdifficulties withproblems withtroubles with your RSS. I don’t knowunderstand whythe reason why I am unable toI can’tI cannot subscribe tojoin it. Is there anyone elseanybody elseanybody gettinghaving identicalthe samesimilar RSS problemsissues? Anyone whoAnybody whoAnyone that knows the solutionthe answer will youcan you kindly respond? ThanxThanks!!

https://www.codecademy.com/profiles/engsum000239

Нэр: Bok Finklestein Огноо: 6 September 2019

Heya i’mi am for the primarythe first time here. I came acrossfound this board and I in findingfindto find It trulyreally usefulhelpful & it helped me out a lotmuch. I am hopingI hopeI’m hoping to giveto offerto provideto present somethingone thing backagain and helpaid others like yousuch as you helpedaided me.

https://profiles.wordpress.org/engsum00309/

Нэр: Stanton Black Огноо: 11 September 2019

HeyThanks very interestingnice blog!

https://www.openstreetmap.org/user/nakhin068

Нэр: Salvador Coatley Огноо: 13 September 2019

HelloHi there, just became aware ofalert to your blog through Google, and found that it isit’s reallytruly informative. I’mI am gonnagoing to watch out for brussels. I willI’ll appreciatebe grateful if you continue this in future. A lot ofLots ofManyNumerous people will be benefited from your writing. Cheers!

https://amara.org/en/videos/sQFbNC6cdpBg/info/top-10-best-roasting-pans-in-2020/

Нэр: Providencia Stoesser Огноо: 15 September 2019

These are reallyactuallyin facttrulygenuinely greatenormousimpressivewonderfulfantastic ideas in regardingconcerningabouton the topic of blogging. You have touched some nicepleasantgoodfastidious pointsfactorsthings here. Any way keep up wrinting.

https://weheartit.com/p_ic_h_47_0_6_2

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.