Н.Баатархуяг: Кибер халдлагыг тухайн улсын төр санхүүжүүлж, зохион байгуулах болсон

Өнөө үед мэдээллийн техник, технологийн хөгжлийг дагаад аюулгүй байдлын асуудал хурцаар тавигдаж байна. Компьютерийн сүлжээ үүсэн интернет бий болсноос хойш нүдэнд харагдахгүй, чихэнд сонсогдохгүй далд дайн явагдсаар байна гэдэг. Энэ тухай Төрийн холбооны газрын дарга Н.Баатархуягтай ярилцлаа.

-    Төрийн холбооны газар гэж юу хийдэг ямар байгууллага вэ?
-    Манай байгууллага анх 1933 онд ДХГ-ын харъяанд радио холбооны нэгж байгуулагдсанаар үүссэн гэж үздэг. Ерөнхийдөө төр засгийн удирдлага болон төрийн байгууллагуудыг нууцлалтай, найдвартай харилцаа холбоо, шуудангаар хангах, төрийн мэдээлэл, харилцаа холбооны аюулгүй байдлыг хангах үүрэгтэй байгууллага. Манай үйл ажиллагааг төрийн албан хаагчид сайн мэдэж байгаа. Гэхдээ бид хууль, тогтоомж болон сүүлийн жилүүдэд олон улс, Монгол улсад үүсээд буй нөхцөл байдалтай холбогдуулан кибер аюулгүй байдлыг үндэсний хэмжээнд хангахад үйл ажиллагаагаа чиглүүлэн өөрчлөлтийг эхлүүлээд явж байгаа.
-    Мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар ярихын өмнө Мэдээллийн технологийн хөгжил Монгол Улсад өнөөдөр аль түвшинд байгаа талаар яриагаа эхлэх үү?
-    Мэдээллийн технологи өнөөдөр дэлхий дахинд өдөр хоногоор хөгжиж, бид бүхний ажил амьдралд гүнзгий нэвтэрч байна. Монгол улсад хэдхэн жилийн өмнө бид интернет кафегаас и-мэйл бичиж, зөвхөн мөнгөтэй хүмүүс л гар утас барьдаг байсан бол одоо айл өрх, албан байгууллага болгон интернетэд холбогдох боломжтой болж гар утас барьдаггүй хүн бараг алга болсон байна. Дээр нь бид гэрээсээ ч, гар утаснаасаа ч гэсэн дэлхийн нөгөө талд байгаа хүнтэй холбогдох, имайл илгээж, цахим арилжаа, цахим гүйлгээ хийж байна. Мөн төрийн зарим үйлчилгээг ч бид гэрээсээ гарахгүйгээр авдаг боломжтой болж байна. Дээр нь хөдөлгөөнт холбооны 3Ж, 4Ж үйлчилгээ, интернет протоколд суурилсан утас, телевиз Монголд хэдийн нэвтэрсэн байгааг харахад бид дэлхий нийтийн хөгжлөөс хоцроогүй, зарим үзүүлэлтээр, тухайлбал 100 хүнд ноогдох гар утасны тоогоор дэлхийн дунджаас 20 хувь дээгүүр явж байгаа.
-    Та сая кибер аюулгүй байдал гэсэн үг хэллээ. Энэ талаар дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгөөч?
-    Энэ үгийн цаана их том ойлголт бий. Ерөнхийдөө мэдээлэл, холбоо харилцааны програм, техник хангамж, түүн дээр суурилсан дотоод, гадаад сүлжээ, интернетийг кибер орон зайд хамруулж ойлгож болно.
Энэ орон зайг аюулгүй байлгана гэхээр их өргөн хүрээтэй ажил болох юм. Дээр нь энэ ертөнцөөр дамжиж байгаа юм бүхэн цахим хэлбэрт орших мэдээллүүд  байдаг учир кибер аюулгүй байдал гэдэг нь мэдээллийн аюулгүй байдалтай давхар холбогддог.
-    Кибер аюулгүй байдлыг мэдээллийн аюулгүй байдал гэж ойлгож болох уу?
-    Шууд тэгж ойлгож болохгүй. Зарим хүн мэдээллийн аюулгүй байдлыг хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр түгээж байгаа агуулга, контенттой холбож ойлгодог. Харин олон улсын хэмжээнд хүлээн зөвшөөрөгдсөнөөр бол мэдээллийн аюулгүй байдал гэдэгт мэдээллийн агуулга бус харин түүний хэлбэрээсээ үл хамааран тухайн мэдээллийн халдашгүй, бүрэн бүтэн, хүртээмжтэй байхыг ойлгодог. Халдашгүй байдал буюу confidentiality гэдэгт мэдээлэл буюу мэдээллийн системд эрх бүхий этгээдээс бусад хүн нэвтрэх, хандахаас хамгаалагдсан байхыг, бүрэн бүтэн байдал буюу integrity гэдэгт мэдээлэл өөрчлөгдөх, устгагдахаас хамгаалагдсан байхыг, хүртээмжтэй байдал буюу availability гэдэгт мэдээлэл хэрэгтэй цагтаа хэрэгтэй хүмүүстээ хүрсэн байхыг ойлгоно.  Мэдээлэл маань энэ зуунд цаасан хэлбэрээсээ цахим хэлбэрт улам ихээр шилжиж, тэр хэлбэрээр илүү хурдан боловсруулагдаж, дамжуулагдаж байна. Тэрхүү боловсруулагдаж, дамжуулагдаж байгаа орон зай нь түрүүн миний хэлдэг кибер орон зай болж байгаа юм. Иймд кибер аюулгүй байдал гэдэг нь мэдээллийн аюулгүй байдлаас урган гарсан маш том ойлголт юм.  Нөгөөтэйгүүр мэдээллийн технологийг бид зөвхөн мэдээлэл боловсруулах, дамжуулах, үйл ажиллагааг хялбарчлах хэрэгсэл төдийхнөөр ойлгодог цаг нэгэнт өнгөрчээ. Хүний үйл ажиллагаанаас хамааралгүй кибер удирдлага буюу “хиймэл оюун ухаан”-аас хувь хүн, бизнес, төрийн үйлчилгээ, үйл ажиллагаа улам бүр хамаарч байна.
-    Кибер орон зайн аюулгүй байдлаа хангаагүйгээс ямар аюул учрах боломжтой,  түүнээс үүдэн ямар хохирол амсаж болох талаар дэлгэрэнгүй ойлголтыг манай уншигчдад өгвөл.
-    Тун энгийн жишээ хэлэхэд гар утсаараа гэр дэх халаалтын системээ удирддаг болжээ. Гэтэл энэ кибер орон зайныхаа аюулгүй байдлыг хангаагүйгээс өнөө ухаалаг систем маань халдлагад өртөж гэр орноо шатаах аюулд ч өртөх эрсдэлтэй. Мөн таны и-мэйл акаунт уруу чинь өөр хүн нэвтрээд орчихвол та дуртай байхгүй байх. Үүнтэй адил таны бүх хувийн нууц мэдээллийг гадны хүн зөвшөөрөлгүй авах, дансан дахь мөнгөнөөс  чинь хумслах, хоослох,  гэх мэт та бидний эд баялаг эрх чөлөөнд халдсан үйлдлүүдийг энэ орон зайд үйлдэж байдаг. Хүн кибер орон зайнаас хэдий их хамааралтай байна, төдий чинээ л аюулгүй байдалдаа санаа тавих ёстой юм. Дан ганц хувь хүн ч гэлтгүй байгууллага, компаниуд, төр ч гэсэн энэ тал дээр анхааран шаардлагатай арга хэмжээнүүдийг авч хэрэгжүүлэх хэрэгтэй байна. Ерөнхий утгаар нь авч үзвэл хакер ууд, кибер дайчид кибер орон зайд нэгэнт нэвтэрсэн бол нууц мэдээлэл хулгайлах, мөнгө шилжүүлэх команд өгөх, нефть, хийн хоолойг удирдах, цахилгааны эх үүсвэрүүдийг ажилгүй болгох, галт тэрэг, нисэх онгоцыг мөргөлдүүлэх, пуужинг буруу тийш залах гэх мэтийн хортой үйл ажиллагаануудыг гүйцэтгэх бүрэн боломж бий.
-    Энэ талаар манай төр засгийн зүгээс хэрхэн анхаарч ажиллаж байна вэ?
-    УИХ-аас 2010 онд батлагдсан “Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал”-д Мэдээллийн аюулгүй байдлын талаар тодорхой тусгагдсан. Мөн 2010 онд Засгийн Газраас баталсан “Мэдээллийн аюулгүй байдлын үндэсний хөтөлбөр” 2010 оноос 2015 он хүртэл хэрэгжихээр төлөвлөгдөж төрийн байгууллагууд дээр тодорхой ажлууд хийгдэж байгаа. Гэхдээ иргэн, байгууллагууд мэдээллийн аюулгүй байдал, кибер аюулгүй байдлаа төрд даатгах бус дор бүрнээ хариуцлагатай байх ба төрийн зүгээс хууль, эрх зүйн хүрээнд зохицуулалт хийгдээд явах юм. Ер нь мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах үйл ажиллагаа төр, иргэн, хувийн хэвшлийн

хамтын ажиллагаанд тулгуурлана.
-    Энэ талын харилцааг зохицуулсан хууль эрх зүйн орчин  манайд байгаа юу?
-    Одоогоор эрх зүйн орчин хууль байхгүй. Олон улсын хувьд харин маш нарийн зохицуулсан хуулиудтай байдаг. Жишээ нь АНУ-ын мэдээллийн аюулгүй байдлыг хангах эрх зүйн орчин 30 гаруй хуулийн цогцоос бүрдэнэ. Англи 20 гаруй хууль мөрдөгдөж байдаг. Монгол улсын хувьд одооноос нарийн зохицуулсан хуулиуд боловсруулагдаж байгаа.
-    Олон улсад кибер аюулгүй байдлын талаарх асуудал хэр хүчтэй тавигдаж байна вэ?
-    Өдрөөс өдөрт л  энэ талын асуудал хурцадмал болсоор байна. Угаасаа кибер орон зай маань хил хязгаар, хараа хяналт тавих боломжгүй учир дэлхий ертөнцийн хаанаас л бол хаанаас энэ орон зайд дурын этгээд холбогдон хууль бус үйлдэл хийж гүйцэтгээд ул мөргүй алга болох боломжтой болсон нь хамгийн том аюул юм. Иймээс кибер гэмт хэрэг өдөр ирэх тусам өссөөр энэ талын хохирол тэрбум доллароор хэмжигдэж байна. Кибер гэмт хэрэг одоо бүр илүү зохион байгуулалтанд орж кибер терроризм, кибер халдлага гарах болсоноос даваад кибер дайн, кибер зэвсэг, кибер цэрэг гэдэг ойлголтууд ч бий болсон. Эндээс үүдээд өнгөрсөн оны 6 сард АНУ кибер командлалаа хүртэл байгууллаа. 3 сарын 9 нд BBC-ээр Кибер дайн нэртэй нэвтрүүлэг гарсныг зарим хүн үзсэн байх. Энэ нэвтрүүлгээр аюулгүй байдлын шинжээчид кибер аюул заналын бодит байдлыг дүгнэж сүүлийн үед кибер халдлагыг төр санхүүжүүлж, зохион байгуулж байгаа нь аюулыг улам ихэсгэж байгааг онцолж байсан. Мөн энэ нэвтрүүлгээр кибер хуульч Стюарт Рүүм жил бүр Хятадад дэлхийн хэмжээний 25 мянган хакер бэлтгэгдэж байхад Англи улсад дөнгөж 300 байгаа талаар гомдоллож байсан нь бидний хувьд ч бас бодох л асуудал.
-    Энэ нүүрлэж буй аюул хир бодитой вэ?
-    Бодитойгоор барахгүй болж байгаа үйл явдлууд. Өнөөдөр улс төрийн ямарваа нэгэн маргаантай цэгүүд, аливаа улс хоорондын мөргөлдөөн болохоос өмнө кибер дайн, кибер дайралт далд хэлбэрээр явагдаж байна. Энд тоочиж барамгүй олон үйл явдлууд болж байна. Сүүлийн үед бүр ихэссэн. Сонирхолтой байж болох 3 жишээ хэлье. 1982 онд ЗХУ-ын технологийн тагнуулчид Канадын нэгэн компаниас алсын зайнд хий, нефт дамжуулах хоолойн технологи хулгайлсан байна. Гэвч энэ нь АНУ-ын тусгай албадын тавьсан занга байсан ба компьютерийн системээр удирдагддаг уг технологит байрлуулсан логик бөмбөг хоолойн нэг үзүүрийг бөглөж эсрэг талаас нь маш хүчтэй даралт өгснөөр дэлхийн хамгийн том цөмийн бус дэлбэрэлт үүсгэсэн гашуун туршлага бий. Мөн Өмнөд Осет, Абхазийн газар нутгийн маргаанаас үүдэлтэй Орос Гүржийн дайныг Оросууд кибер дайнаар эхлүүлсэн. Үүнийг дэлхийн хоёрдугаар кибер дайн гэж үздэг. Эхнийх нь Эстони руу чиглэсэн кибер дайн. Гүржийн мэдээллийн дэд бүтэц болон засгийн газрын гол гол веб сайтуудын эсрэг халдаж ажиллагаагүй болгосон. Гүрж нь Орос, Туркээр дамжин интернетэд холбогддог байсан ба эдгээр улсуудад байрлах ихэнх раутерүүд Гүрж рүү чиглэсэн трафикт хэт ачаалагдаж Гүржээс гадагшаа чиглэсэн урсгал байх боломжгүй болсон. Ингэснээр тэд гадаад ертөнцөөс тусгаарлагдаж BBC, CNN зэрэг мэдээллийн цахим хуудсууд руу хандах боломжгүй болж байв. Мөн банк, санхүүгийн систем бүхэлдээ унаж үүний араас үүрэн холбооны систем ажилгүй болсон. Өнгөрсөн оны 6 сард Ираны цөмийн хөтөлбөрт хэрэглэгдэж байсан Сименс компаний автоматжуулалтын систем болох SCADA-д Stuxnet хэмээх вирус илэрлээ. Энэ вирус нь Ираны эрчим хүчний SCADA систем рүү довтолж түүний удирдлага, хяналтыг өөрийн болгох зорилгоор бичигдсэн. Stuxnet вирусийн бай нь Иран улсын цөмийн энергийн байгууламжууд байсан бөгөөд Натанз дахь уран баяжуулахад зориулагдсан моторыг алсын зайнаас маш хурдан эргэлтээр удаа дараа удирдан ажилгүй болгосон байна. Ираны цөмийн хөтөлбөрт хэрэглэгдэж байсан 4700 уран баяжуулах центрфүгийн 800 нь учир битүүлэг шалтгаанаар ажилгүй болсныг уг вирусийн үр дагавартай шууд холбон тайлбарладаг.

Энэ бүхний цаана зүгээр нэг хакер юмуу бүлэг хүмүүс байгаа бус тухайн улсын төрийн дэмжлэгтэй болох нь илэрхий харагддаг. Гэхдээ нотлоход хүндрэлтэй. Ийм учраас дэлхийн өндөр хөгжилтэй орнууд хүйтэн дайны үеийнх шиг кибер зэвсэглэлээр хөөцөлдөж, улс орноо батлан хамгаалах нэг талбар нь кибер орон зай гэдгийг хүлээн зөвшөөрч, өөрийн орны онц чухал дэд бүтцээ кибер халдлагаас хамгаалах тал дээр хөрөнгө, хүч хайрлахгүй хаяж байна.

-    Монгол улс кибер халдлага, дайнд өртөхгүй гэсэн баталгаа байна уу?

-    Нэгэнт кибер ертөнц маань хил хязгааргүй болохоор энэ дэлхийн хаанаас ч Монгол улс руу халдаж болно. Дээр нь бид мэдэхгүй өнгөрөөгөөд байгаа болохоос өдөрт хэдэн мянган удаа халдаж байгааг үгүйсгэхгүй. Мөн Монгол Улс кибер аюулгүй байдлаа үндэсний аюулгүй байдлын хэмжээнд тавьсан, кибер дайн, кибер тагнуул идэвхтэй явуулдаг хоёр том кибер гүрний дунд оршиж, энэ 2 улсаар дайруулан интернетийн урсгалаа авж байна. Тэгэхээр бид аливаа халдлага, дайралтанд өртөхгүй гэх баталгаа байхгүй.  Гүржид болсон үйл явдал бидэнд сургамж болох ёстой.

“Өнөөдөр” сонин, Г.Цолмон


URL:

Tags:

Нэр: video marketing Огноо: 23 March 2019

I think that is an enchanting element, it made me assume a bit. Thank you for sparking my thinking cap. Once in a while I get so much in a rut that I simply really feel like a record.

https://twitter.com/goviraltiktok

Нэр: Google Огноо: 2 June 2019

Here are some hyperlinks to sites that we link to for the reason that we believe they are really worth visiting.

Нэр: vibrating panty Огноо: 7 June 2019

Every as soon as inside a when we choose blogs that we read. Listed below would be the most up-to-date internet sites that we select

Нэр: akun pkv games Огноо: 12 June 2019

we came across a cool web site that you just might delight in. Take a appear should you want

Нэр: 色情影片 Огноо: 17 June 2019

one of our guests not long ago suggested the following website

Нэр: water heater repair ct Огноо: 17 June 2019

the time to read or check out the content or web pages we’ve linked to beneath the

Нэр: russian translation google Огноо: 20 June 2019

Here are a few of the websites we suggest for our visitors

Нэр: onewalmartwire.com Огноо: 24 June 2019

the time to study or go to the material or internet sites we’ve linked to below the

Нэр: 8 weeks Pregnant Огноо: 26 June 2019

although internet websites we backlink to below are considerably not associated to ours, we really feel they’re in fact really worth a go by means of, so have a look

Нэр: compte outlook Огноо: 27 June 2019

The info mentioned inside the report are some of the most beneficial available

Нэр: bondage kit experience Огноо: 27 June 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated information, nevertheless truly really worth taking a appear, whoa did one discover about Mid East has got more problerms too

Нэр: moving companies vancouver to toronto Огноо: 2 July 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I love but don

Нэр: Executive transportation Огноо: 4 July 2019

very handful of internet websites that transpire to become detailed below, from our point of view are undoubtedly effectively worth checking out

Нэр: g spot vibrator Огноо: 4 July 2019

we came across a cool web page which you may possibly appreciate. Take a appear in the event you want

Нэр: Make massive income Огноо: 6 July 2019

one of our guests lately proposed the following website

Нэр: sbobet online Огноо: 7 July 2019

Here is a superb Weblog You may Locate Fascinating that we Encourage You

Every the moment inside a although we opt for blogs that we study. Listed beneath would be the latest web-sites that we pick

Нэр: hasta yatağı Огноо: 9 July 2019

just beneath, are various totally not associated web pages to ours, having said that, they’re certainly worth going over

Нэр: pocket masturbator Огноо: 13 July 2019

The information and facts talked about in the write-up are a few of the most beneficial accessible

Нэр: what sex toys the gay man prefers Огноо: 14 July 2019

we came across a cool web site that you simply could appreciate. Take a appear if you want

Нэр: 47xclusive Огноо: 18 July 2019

Every when in a even though we pick blogs that we read. Listed below would be the most current web sites that we pick

Нэр: rechargeable rabbit vibrator Огноо: 21 July 2019

the time to study or pay a visit to the subject material or sites we’ve linked to below the

Нэр: افلام نيك محجبات Огноо: 22 July 2019

here are some links to web sites that we link to mainly because we assume they are worth visiting

Нэр: get more follower Огноо: 23 July 2019

Here is a good Blog You might Locate Exciting that we Encourage You

Нэр: prepaidgiftbalance.com register Огноо: 25 July 2019

below you will find the link to some web pages that we feel you must visit

Нэр: hollow strap on Огноо: 27 July 2019

just beneath, are numerous entirely not connected websites to ours, nonetheless, they are certainly worth going over

Нэр: Virtual Card buy Огноо: 28 July 2019

Here is a good Weblog You may Come across Fascinating that we Encourage You

Нэр: siofok siofok siofok siofok Огноо: 31 July 2019

that will be the end of this write-up. Here you

Нэр: male masturbator stroker Огноо: 1 August 2019

Sites of interest we have a link to

Нэр: free download for windows pc Огноо: 3 August 2019

please go to the web-sites we comply with, including this 1, because it represents our picks from the web

Нэр: Google Огноо: 5 August 2019

Every as soon as in a although we pick out blogs that we read. Listed beneath are the most up-to-date internet sites that we decide on.

Нэр: bullet personal massager Огноо: 7 August 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated information, nonetheless really worth taking a appear, whoa did one particular study about Mid East has got far more problerms as well

Нэр: dank vapes Огноо: 7 August 2019

one of our visitors a short while ago advised the following website

Нэр: buy stiiizy pods online Огноо: 7 August 2019

we came across a cool web-site that you might appreciate. Take a search in case you want

Нэр: THC vape oil discreet shipping UK Огноо: 8 August 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nevertheless really worth taking a search, whoa did a single understand about Mid East has got additional problerms too

Нэр: THC vape juice discreet shipping USA Огноо: 8 August 2019

below you will find the link to some internet sites that we assume you need to visit

Нэр: Modafinil Buy Online Огноо: 9 August 2019

please stop by the internet sites we follow, like this 1, as it represents our picks in the web

Every once inside a when we select blogs that we study. Listed beneath would be the latest web sites that we decide on

Нэр: Modafinil Online USA Free Огноо: 10 August 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a handful of unrelated data, nonetheless truly really worth taking a search, whoa did one understand about Mid East has got far more problerms also

Нэр: Cool t shirts Огноо: 14 August 2019

one of our visitors recently proposed the following website

Нэр: click to investigate Огноо: 15 August 2019

I just want to mention I’m new to blogging and really savored you’re web site. Most likely I’m planning to bookmark your blog . You really come with amazing stories. Appreciate it for sharing with us your web site.

Нэр: Lawn and Garden maintenance Огноо: 15 August 2019

Here is a great Weblog You might Locate Exciting that we Encourage You

Нэр: adam and eve masturbator Огноо: 15 August 2019

very handful of internet websites that come about to be comprehensive below, from our point of view are undoubtedly well worth checking out

Нэр: WEBCAMMax Crack Огноо: 16 August 2019

please go to the web pages we adhere to, such as this one particular, as it represents our picks in the web

Нэр: exotic carts official Огноо: 17 August 2019

check below, are some completely unrelated internet sites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: dank vapes Огноо: 17 August 2019

Here is a superb Weblog You may Locate Exciting that we Encourage You

Нэр: briefs Огноо: 17 August 2019

please stop by the websites we comply with, like this one particular, as it represents our picks from the web

Нэр: gay bondage set Огноо: 17 August 2019

just beneath, are several completely not connected web sites to ours, nevertheless, they’re surely really worth going over

Нэр: nipple clamps Огноо: 17 August 2019

although internet websites we backlink to below are considerably not related to ours, we really feel they are in fact worth a go through, so have a look

Нэр: web design Огноо: 18 August 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: whatsapp verify number buy Огноо: 19 August 2019

the time to study or check out the material or internet sites we have linked to below the

Нэр: HUNTA 651 Огноо: 21 August 2019

that will be the end of this article. Here you will find some websites that we think you will value, just click the links over

Нэр: find more Огноо: 21 August 2019

Sweet blog! I found it while browsing on Yahoo News. Do you have any tips on how to get listed in Yahoo News? I’ve been trying for a while but I never seem to get there! Thank you

Нэр: usb charged vibrating bullet Огноо: 22 August 2019

please visit the web-sites we adhere to, which includes this 1, as it represents our picks from the web

Нэр: play free pc games Огноо: 22 August 2019

Here are several of the web pages we recommend for our visitors

Нэр: full version pc games download Огноо: 22 August 2019

although websites we backlink to below are considerably not associated to ours, we feel they’re actually really worth a go through, so have a look

Нэр: butt plug trainer Огноо: 23 August 2019

The information mentioned in the report are a few of the top out there

Нэр: Web Forms Огноо: 23 August 2019

please go to the websites we stick to, such as this a single, because it represents our picks in the web

Нэр: GDHH 168 Огноо: 24 August 2019

very few web sites that come about to be comprehensive beneath, from our point of view are undoubtedly well worth checking out

Нэр: king James Огноо: 24 August 2019

check below, are some entirely unrelated websites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: video game key Огноо: 26 August 2019

that could be the end of this article. Right here you will come across some web pages that we think you

Нэр: penis ring with vibrating anal pleaser Огноо: 26 August 2019

usually posts some quite exciting stuff like this. If you are new to this site

Нэр: silicone rabbit thrusting vibrator Огноо: 26 August 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: mywegmansconnect Огноо: 27 August 2019

although internet sites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they may be in fact worth a go as a result of, so have a look

Нэр: PARCLE TO USA Огноо: 28 August 2019

Every as soon as in a when we pick blogs that we read. Listed below would be the most current internet sites that we decide on

Нэр: cat crap anti fog Огноо: 29 August 2019

Here is a great Weblog You may Locate Fascinating that we Encourage You

Нэр: pc games for windows 7 Огноо: 29 August 2019

always a massive fan of linking to bloggers that I really like but don

Нэр: free download for windows Огноо: 29 August 2019

Every when inside a though we decide on blogs that we study. Listed below would be the most up-to-date web-sites that we pick out

Нэр: rotating g spot vibrators Огноо: 30 August 2019

that may be the finish of this write-up. Right here you

Нэр: tolle Artikel Огноо: 30 August 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nonetheless definitely worth taking a appear, whoa did one particular find out about Mid East has got additional problerms at the same time

Нэр: business cards for photographers Огноо: 31 August 2019

one of our visitors lately recommended the following website

Нэр: Vape shop near me Огноо: 2 September 2019

that is the end of this article. Right here you will come across some web pages that we think you

Нэр: using a rabbit vibrator Огноо: 3 September 2019

Every when inside a although we pick out blogs that we read. Listed below would be the most up-to-date internet sites that we decide on

Нэр: download free apps apk for pc Огноо: 3 September 2019

very few internet sites that take place to become in depth beneath, from our point of view are undoubtedly nicely worth checking out

Нэр: pc games download Огноо: 4 September 2019

Here are a number of the sites we advise for our visitors

Нэр: thc vape oil Огноо: 4 September 2019

we came across a cool web site that you could possibly delight in. Take a search when you want

Нэр: free download for windows 7 Огноо: 4 September 2019

Here are a number of the web-sites we recommend for our visitors

Нэр: free download for windows pc Огноо: 5 September 2019

although sites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we feel they may be basically worth a go through, so possess a look

Нэр: THC vape juice Огноо: 5 September 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated data, nevertheless genuinely really worth taking a look, whoa did one find out about Mid East has got much more problerms too

Нэр: coin mining Огноо: 5 September 2019

CLOUD-MINING 94TB/s BITCOIN SHA256, Instant payment mining reward – no fee, 24 hours mining contract 0.0015 BTC, 7 days mining contract 0.0096 BTC, 30 days mining contract 0.0339 BTC.

Нэр: Markus Guinan Огноо: 6 September 2019

please pay a visit to the websites we adhere to, which includes this one particular, because it represents our picks from the web

Нэр: flexispy erfahrungen Огноо: 6 September 2019

below you will uncover the link to some websites that we consider you should visit

Нэр: double dong Огноо: 8 September 2019

Here are several of the sites we advocate for our visitors

Нэр: best bullet vibe Огноо: 8 September 2019

usually posts some extremely intriguing stuff like this. If you are new to this site

Нэр: how to use penis ring Огноо: 8 September 2019

usually posts some pretty fascinating stuff like this. If you are new to this site

Нэр: Buy Counterfeit Money Огноо: 9 September 2019

please take a look at the internet sites we stick to, including this 1, because it represents our picks in the web

Нэр: oxycontin for sale Огноо: 11 September 2019

the time to read or go to the content material or internet sites we have linked to beneath the

Нэр: order steroids online Огноо: 12 September 2019

we came across a cool site that you simply could possibly take pleasure in. Take a appear if you want

Нэр: Best smm panel Огноо: 12 September 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I adore but really don’t get a good deal of link love from

Нэр: dual vibrators Огноо: 12 September 2019

just beneath, are various absolutely not associated websites to ours, nevertheless, they’re certainly worth going over

Нэр: pc apps for windows 10 Огноо: 13 September 2019

below you will obtain the link to some websites that we assume you must visit

Нэр: THC vape oil For sale Огноо: 13 September 2019

here are some links to web pages that we link to for the reason that we assume they’re really worth visiting

Нэр: rent a car Огноо: 13 September 2019

below you will obtain the link to some web-sites that we think you need to visit

Нэр: anal plug Огноо: 15 September 2019

Here is a superb Blog You may Find Fascinating that we Encourage You

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.