​Арваннэгэн сарын улс төр

6125

Улс төрийн хүрээнийхэн нэг асуулттай болжээ. Арваннэгэн сард юу болох вэ гэж. Сургаар хоёр таамаг явна. Эхнийх нь У.Хүрэлсүхийн Засгийн газрыг огцруулах. Хоёр дахь нь, УИХ-ын ээлжит бус сонгууль хийх.

1.

УИХ-ын ээлжит сонгууль болоход есөн сар үлдэж. 1992 оноос хойшхи Монголын улс төрийн түүхэнд сонгуулиас хамгийн багадаа жилийн өмнө засгаа сольсон түүх нэн ховор. Гэвч гуравдугаар ээлжээ хоолонд оруулах, эс бөгөөс дангаараа биш юмаа гэхэд хамтарч дахиад дөрвөн жил засаглахын төлөө улс төр хийх, үгүй нь МАН-ын л сонголт.  “Сонгуулийн Засгийн газар” байгуулаад зүтгэхэд МАН-д хугацаа үлдсэнгүй гэхээр бас үгүй. С.Баяр ээлжит сонгуулиас долоон сарын өмнө Ерөнхий сайдаар томилогдож, УИХ-ын 36 суудлаа  2008 оны сонгуулиар 45  болгож байсан түүх энэ намд бий. Одоо тийм бие даасан лидер МАН-д байхгүй нь хяслантай. Улс төрийн үзэгдлийн лидер байх ч, тэр нь Ерөнхий сайд болох хэмжээний нийгмийн хүлээлтэд тэнцэхгүй.

2.

УИХ-ын ээлжит бус сонгуулийн тухайд эрх баригч МАН-д “гал”-тай сэдэв. Намын бүлэг дотроо гэхэд, улс төрд цааш явах нэр, нүүртэй гэж буй хэсэг нь ээлжит бус сонгуулийг эргэцүүлнэ.  Биологийн нас залуу ч, “улс төрийн нас, нөөц” нь энэ парламентаар шавхагдсан гишүүд бол эсэргүүцнэ. Тэд дахиад есөн сар халдашгүй эрхтэйгээ явахыг хүснэ. Энэ дундаас зөв шийдлийг олж гаргах, PR-аа онож хийх үгүй нь МАН-ын л улс төрийн шийдвэр юм.

3.

Гэхдээ Засгийн газрыг огцруулахаас ч том улс төр арваннэгдүгээр сард үнэхээр болно. Тэр нь Үндсэн хуулийн санал асуулга. УИХ-ын ээлжит бус сонгуулиа хамт хийвэл бүр том улс төр болно. Энэ хувилбар МАН-д ашигтай бөгөөд ээлжит бус сонгуулиар үзүүлж болох амжилт нь 2020 оны ээлжит сонгуулийнхаас илүү байх боломж ихтэй. Тэр тухай энд бичихгүй.

Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн санал асуулга ч дангаараа том улс төр. Өөрчлөлтийг “дэмжинэ, дэмжихгүй” гэх хоёр сонголтын нэгийг асууна. Санал асуулга унавал буюу ард түмний олонхи Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг дэмжихгүй гэж гарвал ганц МАН-д гэхгүй, хожмоо Монголд халтай байж мэдэх их улс төр өрнөнө.

Монголчууд анх 1945 онд тусгаар тогтнолын санал асуулга явуулсныг хүн бүр мэднэ. Энэ удаагийн санал асуулга улсын тусгаар тогтнолтой дүйхгүй ч,  агуулгаараа ардчилал, эрх эрх чөлөө, тэр дундаа парламентын ардчилалтайгаа үлдэх үгүйг шийдэх том сорилго болж мэдэх. Учир юу вэ гэхээр, Ерөнхийлөгчийн санал болгосноор “Ерөнхийлөгчийн засаглалтай байх уу, парламентын засаглалтай байх уу” гэдгийг асуухгүй. Гэхдээ Ерөнхийлөгчийн энэ санаа саналын хуудаст албан ёсоор бичигдэхгүй ч албан бусаар зэрэгцэж явна. Хэрвээ парламентын засаглалыг төгөлдөржүүлэхийн төлөө парламентын өөрийнх нь санал болгосон Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг ард түмний олонхи эс дэмжвэл юу болох вэ? “Парламентын засаглалыг ард түмний олонхи дэмжсэнгүй, парламентын засаглалыг тэд хүсэхгүй байгаа” мэт агуулга харагдана. Тийм логик гарна. Тэгж мушгиж улс төр хийж ч болно. Тэр цагт парламентын засаглалыг төгөлдөржүүлэх парламентын санал бодитоор унаж, парламентынхаас татгалзаж Ерөнхийлөгчийн засаглалтай болох эсэхийг асуух Ерөнхийлөгчийн санал босоо хэвээрээ үлдэнэ. Хоржоонтой нь энэ л дээ.  Үүнээс гадна Үндсэн хуульд өөрчлөлтөөр оруулсан өнгөтэй өөдтэй хэдэн заалт санал асуулгатай хамт унана. Чуулганы ирцийг нэмэгдүүлсэн, “давхар дээл”-ийг хязгаарласан, шүүхийн ерөнхий зөвлөлд иргэний төлөөллийг нэмэгдүүлсэн гэх мэт. Асуугаад ард түмний олонхи дэмжээгүй саналыг найман жилийн турш Үндсэн хуулийн өөрчлөлт болгохыг, дахин асуухыг хориглосон хуультай. Үндсэн хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах журмын тухай хуульд ийм заалт бий. Уг заалтыг өөрчилж болох ч дахиад хамгийн багадаа дөрвөн жилийн хугацаа алдах нь хорлонтой юм даа.

Хэрвээ парламентын засаглалын төлөөх УИХ-ын санал буюу Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөл унавал, зөрөөд Ерөнхийлөгчийн засаглалын мөрөөдөл илүү амьтай, илүү хүчтэй болж ирнэ. Харин ард түмний олонхи төслийг дэмжвэл өөр хэрэг. Эсрэгээрээ, Ерөнхийлөгчийн засаглалын мөрөөдлийг бүрэн унтрааж чаддаггүй юмаа гэхэд нэг хэсэгтээ л цурманд оруулна. Энэ агуулгаараа арваннэгдүгээр сарын улс төр нь Засгийн газрыг огцруулах, ээлжит сонгуулиа есөн сарын наана, цаана хийхээс илүү үнэ цэнэтэй. Иймд Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслөөр дамжуулж парламентын засаглалыг хадгалж үлдэх, авч гарах түүхэн үүрэг МАН-д ирэв. Тэд төслөө ард түмнээс асуух, санал асуулга явуулах болсноор Үндсэн хуулийг өөрчилсөн гэх түүхэн гавьяа бүтээх гэж яваад парламентын засаглалыг нурааж мэдэх түүхийн гэмтэн болох хайчинд өөрөө орж байна.

4.

Шууд л хэлье. Цаашдаа үйл явдал яаж өрнөхийг мэдэхгүй. Яг өнөөдрөөр харвал Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийн төсөл унаж мэдэхээр харагдана. Тэгэхдээ ард түмний олонхийн “дэмжихгүй” гэх хариултаар бус, ирц хүрэхгүйгээр унах магадлал нь илүү байна. Санал асуулга Ерөнхийлөгчийн сонгуультай ерөнхийдөө адилхан. Сонгуулийн насны нийт иргэдийн 50-иас дээш хувь оролцож байж ирц хүрнэ. Хэрэв сонгуулийн насны иргэдийн 50+1 хувь оролцоогүй бол Үндсэн хуулийн төслийг ард түмэн дэмжээгүйд тооцох хуультай. Харин саналаа өгсөн хүмүүсийн 50+1 хувийн босго давсан санал дэмжигдсэнд тооцогдоно. Хоёр хариулт хоёулаа яг тоогоороо тэнцэх бараг боломжгүй. Хэрвээ ирц хүрдэг л юм бол “дэмжинэ, дэмжихгүй” гэсэн хоёр хувилбарын аль нэг нь 50-иас илүү хувийн санал авах нь тодорхой.

Харамсалтай нь, санал асуулгын ирц хүрэхгүй байх гурвын зэрэг шалтгаан бодитой байна. Нэгд, сүүлийн жилүүдэд сонгуулиас сонгуульд ирц багасч байгаа.  Нотолгоо, 2017 оны Ерөнхийлөгчийн дахин санал хураалт. Хоёрт, Үндсэн хуулийн өөрчлөлтийг Ерөнхийлөгч, АН хоёр дэмжихгүй гэдгээ ил зарласан. Үүн дээр парламентад суудалгүй зарим намын улс төр нэмэрлэнэ.  Тэдний аль аль нь улс төр хийж байгаа ч, нийлбэрээрээ санал асуулгын ирц бүрдэхэд сөргөөр нөлөөлнө. Ерөнхийлөгч, АН хоёрыг дэмжигсэд заавал өөрийн биеэр очиж саналын хуудаст “дэмжихгүй”-г дугуйлах албагүй. Очихгүй байх, ирцээр бойкотлоход л хангалттай. Хүссэндээ хамгийн амраар хүрнэ. Үнэндээ бол Үндсэн хуулийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төсөл дээр МАН-ын бүлэг ч нэгдмэл байхгүй, нэг бодлого дор жагссан харагдахгүй л байгаа. Гуравт, энэ УИХ-ын чадамж хийгээд Үндсэн хуулийг өөрчлөх хэмжээний  хүлээн зөвшөөрөгдөх нэр хүнд нийгэмд тааруу нь үнэн билээ. “ЖДҮ-чдийн УИХ Үндсэн хуульд гар хүрэх эрхгүй” гэх эсэргүүцэл нь санал асуулгын ирцэнд  сөргөөр нөлөөлөхгүй гэх газаргүй. Ерөнхийдөө л “МАН ба бусад нь” гэх талцлын дунд Үндсэн хуулийн санал асуулга явагдах бололтой. Нийгмийн өөрчлөлт, нэр хүндийн уналт, ЖДҮ-чдийн УИХ гэх нэр хоч зэрэг олон хүчин зүйлийн улмаас “МАН задравч АН-ын дайтай” гэх  сайн цаг аль хэдийнэ дууссаныг МАН-ынхан мэдэж л байгаа. Хэдий тийм ч Үндсэн хуулийн өөрчлөлтөө унагахгүй авч гарах нь МАН-ын үүрэг болов. Гэтэл санал асуулгын ирцийг хүргэх хамгийн найдвартай ганц арга нь УИХ-ын сонгуультай хамт явуулах. Одоо МАН-д гурван хувилбар байна.  Эхнийх нь, сонгуулиа нааш татаж санал асуулгыг УИХ-ын ээлжит бустай хамт ирэх арваннэгдүгээр сард хийх. Хоёрт, Үндсэн хуулийн санал асуулгаа хойш сунгаж, 2020 оны УИХ-ын ээлжит сонгуультай хамт явуулах. Гуравт, Үндсэн хуулийнхаа бүтэн автор болж, эхэлсэн ажлаа дуусгахын тулд санал асуулгаа арваннэгэн сардаа, УИХ-ын сонгуулиа 2020 ондоо хийх. Гэтэл санал асуулга унавал яах вэ, 2020 оны ээлжит сонгуульд улс төрийн амжилт, эрсдэлийн аль нь илүү байх вэ. Үүнийг МАН-ынхан л тооцож гаргана. Өөрөөр хэлбэл, “Сонгуулийн морин цаг” нь 2019 оны 11 дүгээр сард уу, эсвэл 2020 оны зургадугаар сард тохиох уу гэдгийг шийдэх, сонгох хүндхэн шийдвэрийн өмнө  МАН иржээ. Уг нь улстөрчдийн шийдвэр бүрийн цаана Монгол л хожиж байвал МАН, АН, Ерөнхийлөгч, бүгд хамт ялах юм ш дээ уг нь.

Гомбожав ОТГОНБАЯР

ЭХ СУРВАЛЖ: ITOIM.MN


URL:

Нэр: curry 4 Огноо: 10 October 2019

I precisely desired to say thanks all over again. I do not know the things that I could possibly have made to happen in the absence of the type of creative concepts shown by you about this theme. It was a scary condition in my circumstances, nevertheless finding out a new expert approach you managed the issue forced me to weep over happiness. Now i’m happier for the guidance and then hope that you recognize what a powerful job you are always getting into teaching many people all through your blog post. Most probably you have never met all of us.
curry 4 http://www.curry4.net

Нэр: vapormax Огноо: 13 October 2019

I just wanted to write down a small comment so as to appreciate you for all the amazing tricks you are placing on this website. My extensive internet research has now been paid with wonderful suggestions to exchange with my family. I would suppose that most of us visitors actually are very much endowed to be in a fabulous network with very many lovely professionals with good strategies. I feel somewhat lucky to have come across your entire web page and look forward to many more fun moments reading here. Thanks once more for everything.
vapormax http://www.vapormaxshoes.us

Нэр: louboutin shoes Огноо: 15 October 2019

Thank you so much for giving everyone an extraordinarily remarkable possiblity to read from here. It’s always very pleasant and full of a good time for me personally and my office acquaintances to visit your web site at minimum thrice every week to read through the newest guides you will have. Of course, we’re actually amazed for the incredible principles you serve. Selected 1 points in this post are really the simplest we’ve ever had.
louboutin shoes http://www.louboutinshoes.co.uk

Нэр: adidas stan smith Огноо: 16 October 2019

Needed to draft you this tiny note to thank you over again on your precious advice you’ve contributed above. It was so open-handed with you in giving publicly precisely what a lot of people might have offered as an e-book in order to make some dough on their own, principally now that you could have done it if you wanted. These guidelines as well worked to provide a good way to know that the rest have the same fervor similar to my very own to find out a lot more when considering this issue. I think there are many more pleasurable moments in the future for individuals who read your site.
adidas stan smith http://www.adidasstansmith.us.com

Нэр: balenciaga shoes Огноо: 17 October 2019

Needed to create you a tiny observation in order to say thanks the moment again for your spectacular tips you’ve shown on this website. It was simply strangely open-handed with you in giving extensively all a lot of people could possibly have advertised for an e-book to help make some dough on their own, notably seeing that you could possibly have tried it in case you considered necessary. Those concepts additionally worked to be the great way to fully grasp that some people have a similar dream much like my own to find out a great deal more with regard to this problem. I know there are numerous more enjoyable situations in the future for those who look over your blog post.
balenciaga shoes http://www.balenciaga.us.com

Нэр: off white nike Огноо: 18 October 2019

I not to mention my pals have been reading through the nice information from your web blog while quickly got a terrible feeling I never thanked the blog owner for them. All of the guys had been totally very interested to see them and have in effect in truth been having fun with those things. Appreciation for genuinely very helpful and also for making a choice on this form of amazing topics most people are really needing to be aware of. My very own honest regret for not saying thanks to you earlier.
off white nike http://www.nikexoffwhite.com

Нэр: nike shoes for women Огноо: 21 October 2019

I precisely wished to appreciate you all over again. I do not know the things I could possibly have made to happen in the absence of these tips and hints shared by you regarding that area. It had become a real terrifying concern for me personally, but understanding your expert strategy you processed that forced me to weep over fulfillment. Now i’m grateful for your guidance and hope that you really know what a powerful job your are providing training most people using your web page. I’m certain you’ve never encountered all of us.
nike shoes for women http://www.nikesneakers.us.com

Нэр: nike shoes Огноо: 21 October 2019

I must voice my affection for your kindness in support of men and women who absolutely need assistance with the concern. Your special commitment to passing the solution all through became exceptionally helpful and have frequently encouraged folks just like me to arrive at their dreams. This interesting useful information can mean a great deal a person like me and much more to my mates. Many thanks; from each one of us.
nike shoes http://www.nikebasketballshoes.us.com

Нэр: birkin bag Огноо: 22 October 2019

I have to show thanks to this writer just for bailing me out of such a instance. As a result of scouting through the world-wide-web and coming across views which are not pleasant, I assumed my entire life was over. Existing without the solutions to the issues you’ve sorted out by way of the blog post is a crucial case, as well as those which may have in a negative way affected my career if I had not noticed the blog. Your own personal ability and kindness in dealing with the whole thing was valuable. I’m not sure what I would’ve done if I hadn’t discovered such a solution like this. I am able to at this moment relish my future. Thanks for your time very much for your expert and result oriented guide. I will not think twice to propose your site to any person who needs and wants guidelines about this situation.
birkin bag http://www.hermes-handbags.us.org

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.