С.Бямбацогт: Хожимдож халаглах уу, урьтаж сэргийлэх үү гэдэг өөрөө сонголт

20697

УИХ-ын гишүүн С.Бямбацогттой ярилцлаа.

-Гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгыг өргөн барихаар хэлэлцүүлж байна. Яг ямар өөрчлөлт оруулахаар болж байгаа вэ?

-Одоо хүчин төгөлдөр үйлчилж байгаа ГХУСТ хууль 1997 онд батлагдсан. Энэ хуулийг хэт ерөнхий, тунхагийн шинжтэй, зөвхөн ил үйлдэгддэг гэмт хэргээс л урьдчилан сэргийлэх агуулгатай, цаг үеэсээ хоцрогдсон гэсэн шүүмжлэл нийгэмд их байдаг. Тэгвэл ГХЗУСТ хуулийн төсөлд зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх асуудлыг нэмж агуулгыг илүү өргөжүүлсэн. Сүүлийн арван жилд гэмт хэргийн тоо тогтмол өсч байна. Гэмт хэргийн улмаас олон хүн амь нас, эрүүл мэнд, эд хөрөнгөөрөө хохирч байна. Өчнөөн айлын элэг бүтэн амьдрал сүйрч, төчнөөн олон хүн гаслан зовлонд унаж байна. Эдийн засгийн талаас нь авч үзэхэд гэмт хэргийн улмаас жилд 200 шахам тэрбум төгрөгийн хохирол иргэдэд учирч байна. Ийм байхад гэмт хэрэг зөрчлийг зөвхөн гарсан хойно нь “гал унтраах” , илрүүлэх, гэмт этгээдэд ял шийтгэл оногдуулахад анхаарал хандуулж, урьдчилан сэргийлэх ажлыг орхигдуулах нь үнэхээр тэнэг хэрэг болно. Дээрээс чулуу унаж буйг мэдсэн атлаа зайлж бултах биш “…за яахав толгой хагалчихсан хойно нь бооё, хэн унагав гэдгийг дараа нь олж мэдье…” гэсэнтэй л адил юм болно шүү дээ. Тэгэхээр гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажлын гол цөм нь гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх ажил болж таарч байгаа биз. Зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх гэдгийг нэмж тодотгосон нь ч тохиолдлын хэрэг биш. Зөрчил даамжирвал, давтагдсаар байвал гэмт хэрэг болдог. “Хуурсаар хуурсаар худалч, хумсалсаар хумсалсаар хулгайч” гэдэг шиг өнөөдөр зөрчил гаргасан этгээдийг өөгшүүлвэл ирээдүйн гэмт хэрэгтний толгойг илж байна л гэсэн үг. Гэмт хэрэг зөрчилтэй уриа тунхагийн байдлаар тэмцээд үр дүнд хүрэхгүй нь ойлгомжтой. Бас урьдчилан сэргийлэх ажилд ач холбогдол өгөхгүйгээр урагшаа гишгэхгүй гэдэг нь ч харагдсан. Тийм ч учраас би ХЗДХ-ийн сайдаар ажиллаж байхдаа ГХУСАЗ зөвлөлийг дахин сэргээн байгуулсан. Одоо харин энэ хуулиар ГХУСАЗ зөвлөл болон хууль сахиулагчдад гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг үр дүнтэй зохион байгуулах эрх зүйн орчныг нь бүрдүүлж өгч байна. Морио чөдөрлөчихөөд ташуурдаад байвал хол явахгүй.

-Хуулийн төслийг өргөн баригдаад батлагдлаа гэхэд хууль эрх зүйн орчинд ямар ахиц гарах бол?

-Өнгөрсөн хугацаанд Эрүүгийн хууль тогтоомж бүрэн шинэчлэгдсэн. Зөрчлийн болон Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хууль ч батлагдсан. Энэ бүхэн бол ГХЗУСТ хуулийн төсөл боловсруулах бас нэгэн практик шаардлага мөн үү гэвэл мөн. Төрийн үндсэн чиг үүрэг бол иргэдийнхээ эрх чөлөө, хууль ёсны ашиг сонирхлыг аливаа хууль бус үйлдлээс урьдчилан сэргийлж хамгаалахад оршдог. Хөндөгдсөн эрхийг нь сэргээн эдлүүлэх, зөрчсөн этгээдэд хариуцлага хүлээлгэх замаар л нийгэмд шударга ёс, дэг журам тогтдог. “…Үндэсний аюулгүй байдал, нийгмийн дэг журмыг хангах нь төрийн үүрэг мөн” гээд Үндсэн хуульдаа заачихсан. Хуулийн төсөлд гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хууль тогтоомжийн хүрээг нарийвчилсан. Үүнд Үндсэн хуулиас авахуулаад Эрүү, Зөрчил, авлига, хүчирхийлэл, мөнгө угаах, хүүхэд хамгаалалтай холбоотой гээд нийтдээ 20 гаруй хууль ГХЗУСТ хуулийн төсөлтэй уялдаж байгаа. Нэг ёсондоо энэ хууль дээрх бүх хууль тогтоомжид заасан гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх асуудлыг уялдуулан зохицуулсан ерөнхий хууль нь болж таарч байгаа юм.

-Уг хуулийн төсөл Эрүүгийн болон Зөрчлийн хуультай хэр уялдаж байгаа вэ?

-Мэдээж хэрэг нийцэлгүй яахав. Гэмт хэрэг, зөрчилтэй тэмцэх ажлын хамгийн гол цөм нь урьдчилан сэргийлэх явдал гэж би дээр хэлсэн. Тэгвэл урьдчилан сэргийлэх ажлын нэг бүрэлдэхүүн хэсэг нь өөрөө гэмт хэрэг, зөрчлийн илрүүлэлт сайн байж, буруутай этгээдэд ял шийтгэл оногдуулах явдал мөн шүү дээ. Энэ ажлын үр дүн сайн байх нь дараагийн эрсдэлийг давхар бууруулж байдаг. Хулгай хийвэл илрүүлчихдэг юм байна, хүн дээрэмдвэл олоод шийтгэдэг юм байна гэх дохиог эргүүлээд нийгэмд өгдөг гэх утгаараа тэр. Харин гэмт хэрэгтэй тэмцэх ажил нэг л эрч муутай, бүтэлгүй яваад байвал гэмт этгээдүүд дахин давтан гэмт хэрэг үйлдэх, үл бүтэх нөхдийн санаа сэдлийг өгдөөх аюултай. Тийм болохоор мөрдөн шалгах, урьдчилан сэргийлэх үйл ажиллагаа бол гэмт явдлыг хөтөлгөө морьтой байж хөөж гүйцэж, аюул эрсдэлээс хамгаална гэдгийг л харуулаад байгаа юм. ГХЗУСТ хуулийн төсөл гэмт явдлын шалтгаан нөхцөлийг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй судлах эрх зүйн орчинг шинэчлэн бүрдүүлж байна гэдгээрээ онцлогтой. Нөгөө талаар урьдчилан сэргийлэх нэгдсэн бодлого төлөвлөгөөтэй, төр, хувийн хэвшил, иргэдийн оролцоотойгоор гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг хийнэ гэдгийг тодотгосон. Гэмт хэрэг зөрчил үйлдэгдэхээс урьдчилан сэргийлэх, түүнд өртөхөөс урьдчилан сэргийлэх, үйлдэгдэх орчин нөхцөл үүсэхээс урьдчилан сэргийлэх  гэсэн гурамсан холбоог энэ хуулийн төсөлд зохицуулж, Эрүү болон Зөрчлийн хуультайгаа илүү уяж өгсөн гэдгийг хэлэх байна.

-Манайх хууль батлаад байдаг. Гэвч хуулийн хэрэгжилтийг хангахад төсөв шаардлагатай болдог. Уг хуулийг хэрэгжүүлэхэд санхүүжилт хэр хэрэгтэй вэ?

-Наадах чинь их чухал асуудал. Өнөөдрийг хүртэл гэмт хэргээс урьдчилан сэргийлэх ажлын санхүүжилтийг зөвхөн хэв журмын болон замын хөдөлгөөний зөрчлийн торгуулийн 40 хувиар санхүүжүүлж ирсэн. Архидан согтуурахтай тэмцэх ажилд архины онцгой албан татварын орлогын тодорхой хувийг зарцуулах шинжтэй. Энэ бүгд нийлээд нийлээд улсын хэмжээнд 1 тэрбум орчим төгрөг л болдог. Нийслэл хот, 21 аймаг, 330 суманд үүнийг хуваагаад үзэхээр, улсын хэмжээнд урьдчилан сэргийлэх ажилд зарцуулна гэвэл хаанаа ч хүрэхгүй шүү дээ. Тийм болохоор хуулийн хэрэгжилтийн хүчин чадлыг өндөр байлгахын тулд санхүүжилтийн асуудлыг зайлшгүй авч үзэх ёстой. Айлаар жишээлэхэд авдарандаа ганц цоож хийхгүй байж, хашаандаа ганц камер тавихгүй байж гэр орондоо юм хураагаад ер нь яах вэ дээ. Нийгмээ айдас түгшүүргүй, нийтээрээ амгалан тайван байхыг хүсч л байгаа юм бол гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх ажлыг гар хоосон хэдэн цагдаа, ганц улаан мөнгөгүй хууль сахиулагчиддаа найдаад орхих нь ёстой бэртэгчин явдал болно. Тийм учраас бид хуулийн төсөлд гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх ажлын санхүүжилтийг нийт зөрчлийн торгуулийн 40 хувь гэж өргөтгөж оруулсан.

-Та хэлэлцүүлгийн үеэр жилд гэмт хэргээс болж 200 тэрбум төгрөгийн хохирол учирдаг гэж байсан. Энэ хохирол бодитой хэмжээгээр буурах уу?

-Яг тийм. Гэхдээ өөрийн чинь хэлээд байгаа тэр 200 тэрбум төгрөгийн хохирол чинь шууд хохирол шүү дээ. Шууд бус хохиролыг авч үзвэл түүнээс ч өндөр дүн гарна. Гэмт хэргийг илрүүлэх гэж цагдаа нар хэдий хэмжээний цаг нар, цалин шатахуун зарцуулав, хэрэгт хяналт тавих гэж прокурор, шийдэх гэж шүүгч нар ямар ачаалалтай яаж ажиллав гээд тооцвол их өөр тоо гарна. Түүн дээр гэмт хэргийн улмаас ойр дотны хүнээ алдсан, эрүүл мэнд, эд материалын хохирол амссан хүмүүсийн сэтгэл санааны хохиролыг юугаар ч үнэлэх аргагүй шүү дээ. Гэмт этгээдийн тухайд ч гэсэн аав ээж, ах дүү, хань ижил, үр хүүхдээ амьдын тамд унагаж, сэтгэлийн зовлон учруулж байгаа. Ял шийтгүүлсэн этгээдэд хорих ял эдлүүлэхэд төрөөс хэдий хэмжээний зардал гарч байгаа билээ. Энэ бүхнийг нэгтгээд тооцох юм бол 200 тэрбум төгрөг биш их наядаар яригдах хэмжээний шууд бус хохирол гарч байгаа биз. Тэгэхээр заавал “өнгөрсөн борооны хойноос цув нөмөрсөн” үйлдэл хийдэг байх биш урьтаж “бороо шорооноос өмнө өрхөө татаж үүдээ хаадаг” байдалд илүү анхаарах л ёстой болж таарч байна.

-Хууль батлагдсанаар иргэдэд яг ямар бодит боломжууд нээгдэж байгаа вэ. Гэмт хэрэг зөрчилд холбогдохгүй байх боломж хэр нэмэгдэх бол?

-Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх үндсэн 5 чиглэл дотор соён гэгээрүүлэх чиглэл гэсэн нэг чухал чиглэл байгаа. Бүх нийтийн эрх зүйн боловсрол олгох асуудал үүний нэг чухал бүрэлдэхүүн хэсэг. Өнөөдөр бид Монгол улс бол хүүхэд залуучуудын орон гэж их ярьдаг. Гэтэл хүүхэд залуусаа гэмт хэрэг зөрчилд холбогдохгүй байх тал дээр хэр анхаарч чадаж байгаа вэ гэдгээ бодох цаг болсон. Ерөнхий боловсролын сургуульд Иргэний боловсрол гэсэн хичээл ордог ч энэ хичээлээр эрх зүйн боловсрол олгох асуудал учир дутагдалтай байгаа. Гэтэл хүүхэд шилжилтийн насандаа, дунд ахлах ангидаа ямар хүн болох вэ гэдэг нь үндсэндээ шийдэгдчихдэг. Олуулаа хөөрч дарвиж яваад гэнэн болчимгүй байдлаас болж алдаж эндэх тохиол их бий. Хүний юм зөвшөөрөлгүй авбал яах вэ, хэн нэгнийг санаатай санаандгүй цохьчихвол юу болох вэ, зодоон цохион хийвэл хуулийн ямар хариуцлага хүлээлгэдэг тухай тэдэнд ямар ч мэдлэг мэдээлэл байхгүй. Үүнээсээ болж амьдралд хөл тавихаасаа өмнө “аавын хаалга” татаж, амьдрал хувь заяагаа орвонгоор нь эргүүлэх явдал ч гарч байна. Энэ хуульд хэвлэл мэдээллийн байгууллагын хүлээх үүргийг ч илүү тодорхой болгосон. Сэтгүүлчид, хэвлэл мэдээлэл бол нийгмийнхээ сэтгэл зүйн залуур дээр сууж байгаа хариуцлагатай салбарынхан. Гэтэл зарим нь / бүгдээрээ биш  шүү / гэмт хэргийн тухай мэдээлэхдээ бараг гэмт хэрэг яаж хийх тухай хичээл заачихдаг. Үйлдэл бүрийг нь нарийвчлан харуулж, дүрсэлж, бичиж, бараг л яавал цагдаад баригдахгүй байсан талаар нь зааж орхидог. Нөгөө талдаа нийгмийн хариуцлага гэдэг зүйл бүх салбарт байх ёстой. Хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр алаан хядаан, хүчирхийлэл, садар самуун, хар тамхи, мансууруулах бодис сурталчилсан кино, контент гаргах нь маш ёс зүйгүй хэрэг. Түүнийг нь заавал хэн нэгэн, аль нэг байгууллага хэлж сануулах хүртэл “нүдэн балай чихэн дүлий” байх нь дэндүү увайгүй явдал шүү дээ. Ямар ч асуудлыг өөр дээрээ тавьж үзэж байх хэрэгтэй. Тэр харуулаад үзүүлээд байгаа болохгүй зүйлийг чинь таны үр хүүхэд үзвэл яаж нөлөөлөх бол гэдгийг ямагт санаж байх хэрэгтэй. Таны хийж байгаа мэдээг үзээд хэнд ямар сэдэл төрөх бол гэдгийг анхаарах учиртай. Мэдээж хэн ч , ямар ч сэтгүүлч гэмт хэргийг өөгшүүлэх гэж, магтан дуулах гэж мэдээлдэггүй л байх. Гэхдээ хэт дуулиан шуугиан хөөсөн байдлаас болж нөгөө талдаа нийгэмдээ засч болохгүй хор хөнөөл учруулах вий гэдгийг байнга санаж байгаасай. Бас гэмт хэрэг зөрчлөөс урьдчилан сэргийлсэн мэдээ мэдээлэл, нийгмийн чанартай реклам сурталчилгааг түгээхэд гүүр нь болоосой гэж хүсэх байна. Амьдралд бүхнийг мөнгөөр харж үнэлж болохгүй. Энэ нийгэмдээ, бас ирээдүйдээ чаддаг зүйлээрээ, чадаж байгаа юмаараа сайн сайхны хөрөнгө оруулалт хийх нь хуулийн гэхээс илүү бидний жам ёсны үүрэг гэж ойлгодог.

-Та УИХ-ын дэгийн тухай хуулийн ажлын хэсгийн ахлагчаар ажиллаж байгаа. Хуулийн төслийг хэзээ хэлэлцэж эхлэх вэ? Дэгийн тухай хуулиар ямар зохицуулалтуудыг хийх вэ? Гишүүдийн ирцтэй холбоотой асуудлыг суулгаж өгч, эгүүлэн татах арга хэмжээ авна гэсэн?

-“Эх нь булингартай бол адаг нь булингартай” гэж үг бий. “Дээрээ суудлаа олохгүй бол доороо гүйдлээ олохгүй” ч гэдэг. Үнэхээр хариуцлага, ёс зүйг гишүүд өөрсдөөсөө эхлэхгүй бол болохгүй болчихлоо. Өөрөө хуралдаа суудаггүй, цагтаа ирдэггүй, ажлаа хийдэггүй байж ер нь хэнээс хариуцлага нэхэх юм. Тэгэх ямар ёс суртахууны эрх байх юм. Өнөөдөр УИХ-ын нэр хүнд уналаа л гээд яриад байгаа. Энэ чинь дотор нь байгаа гишүүдээсээ л хамаарч байгаа байхгүй юу. УИХ-ын чуулганы хуралдааны дэгийн тухай хуулийн төсөлд санал авахаар Засгийн газарт хүргүүлсэн. Энэ хуулийн төслийг аль болох яаралтай хэлэлцэж хурдан батлах ёстой. Гишүүд өөрсдийнх нь хариуцлага, ёс зүй, нэр хүндтэй холбоотой асуудалд хойрго хандаж болохгүй. Энэ хуулийн төсөлд хүндэтгэн үзэх шалтгаангүйгээр чуулганы хуралдааны гуравны нэгд суугаагүй гишүүнийг эргүүлэн татна гэсэн заалт оруулсан. Бас санал хураалтын ирцийн босгыг өндөрсгөж, ирцэнд орохдоо, санал хураалтад оролцохдоо заавал биеийн давхцахгүй өгөгдөл болох хурууны хээгээр бүртгүүлэхийг хуульчилсан. Ингэснээр хүмүүсийн шоглон хэлдгээр гишүүд “төгөлдөр хуурддаг” байдал эцэс болно. Цөөхөн хэдэн гишүүн сууж байгаад, ирээгүй гишүүдийн өмнөөс кноп дарж хууль батладаг байдал арилна. Үүний цаана ард түмэн сонгосон төлөөлөгчөөрөө дамжуулан төрийн эрх барих эрх нь бүрэн утгаараа хэрэгжинэ гэсэн үг.

-Дэгийн тухай хуулиар гишүүдийг нэлээд чангалах бололтой. Ийм хуулийг гишүүд дэмжих болов уу?

-Дэмжихээс өөр арга байхгүй. Яагаад гэвэл хэн хариуцлага, ёс зүйгээс бултаж булзаж байна вэ гэдэг нь ард түмний нүдэн дээр тодорхой харагдана. УИХ-ын гишүүний нэр хүнд гэдэг цол чимэг биш. Ард түмнийг төлөөлж ажил хийнэ, тэдний дуу хоолойг төрд хүргэнэ гэчихээд тэр үүргээ биелүүлэхгүй байх нь хэтэрхий даварсан явдал шүү дээ. УИХ-ын гишүүн гэдэг дарга биш, иргэдийн итгэлийг хүлээж сонгогдсон адилхан л хүн. Олон түмний сонголтоор гарч ирсэн гэдэг утгаараа харин илүү их хариуцлага хүлээх, илүү ёс зүйтэй байх, илүү ачаа үүрэх ёстой. Ингэж чадахгүй бол өөрөө хүсэлтээрээ явж чаддаг байх хэрэгтэй. Харамсалтай нь тэгж чадахгүй байгаа учраас л дэгийн тухай хуулиар таны хэлдгээр ”чангалахаас” өөр арга алга. Энэ хуулийг дэмжихгүй бол гишүүд өөрсдөө их муухай харагдана. УИХ-ын нэр хүндийг улам шороотой хутгана. Энэ нь эргээд Монголд дарангуйлал үүсэх , олон нийт нэг хүний засаглалыг хүсэмжлэх хөрсийг бий болгоно. Тэр цагт бүх зүйл оройтсон байх болно гэдгийг өнөөдөр санаж сэрэх хэрэгтэй. Том эрх ашгаа бодож , улс гэрээ бодож хувийн өчүүхэн эрх ашгаасаа татгалзаж, энэ улсын төлөө чадлаараа зүтгэдэг байх учиртай. Гишүүн байна гэдэг төрд түшээ байх ёстой болохоос тушаа болохын нэр биш шүү дээ.

-Оюу толгойтой холбоотойгоор Ерөнхий сайд байсан хүмүүсийг хорьж шалгаж байна. Үүнийг та хэрхэн харж байна вэ?

-Та бүхэнтэй л адил мэдээлэлтэй байна. Би хувьдаа С.Баяр, Ч.Сайханбилэг, С.Баярцогт нар зарим нэг хүмүүс шиг эх орноосоо бултаж зугтаасангүй ирээд шалгуулж байгааг нь харин ч үнэлж байна. Бас гэм буруутай эсэхийг гагцхүү шүүх тогтоодог хууль шударга ёсны зарчимд итгэдэг. Тэр болтол хэн ч хэнийг ч буруутган яллах эрх байхгүй. С.Баярын Засгийн газрын үед Оюутолгойн гэрээ УИХ-д танилцуулагдаж Засгийн газар гэрээ байгуулсан нь үнэн. Харин ийм бодлогын шийдвэр гаргасан нь буруутай байсан, тэр буруутан нь энэ хүн гэж ирээд хамтаараа гаргасан шийдвэрээс хэн нэгнийг нь сугалж аваад яллах нь арай л хэтийдсэн хэрэг болно. Ингээд байх юм бол аль ч Засгийн газар, ямар ч Ерөнхий сайд улс орны хөгжил дэвшилд хэрэгтэй дорвитой ажил хийж чадахгүй. Хаяагаа манасан, өдөр шөнийг аргацаасан тийм л байдлаар ажилладаг буруу жишиг тогтоно. Хууль шүүхийн салбар улс төрийн захиалгаар ажилладаг болчихвол улс төрчдийг сонгодог ард түмэн биш харин хуулийнханг далдаас захирдаг, заавар өгдөг тэр нууц ноёнтон л эрх мэдэлтэй болно. Миний хувьд ямар ч хүнийг унасан хойно нь дэвслэх, араас нь шороо цацах хүмүүжил байхгүй. Тийм жудаггүй явдалд үнэн голоосоо дургүй. Шүүх үнэн мөнийг нь тогтоотол хэнийг ч буруутгах хууль зүйн болоод ёс суртахууны эрх надад алга даа.

-Монгол Улсын хамгийн том төсөл Оюу толгойд болгоомжтой хандахгүй бол гадны хөрөнгө оруулалтаа үргээж мэднэ. Аль өнцгөөс нь харах ёстой вэ?

-“Жоомоо алах гээд байшингаа шатаав” гэдэг шиг зүйл болчихгүй байгаасай. Гэхдээ Оюутолгойн гэрээний хувьд засаж залруулах зүйл хангалттай бий. Би бүр 2011 оноос хойш  Оюутолгойн гэрээг засч сайжруулах ёстой шүү гэдгийг удаа дараа сануулж хэлж л байсан. Тэгээд зогсохгүй УИХ-ын 57 дугаар тогтоолын гурав дахь заалтыг санаачилж байсан. Гэвч энэ заалт харамсалтай нь хэрэгжээгүй өдийг хүрсэн. Яагаад 57 дугаар тогтоолын гурав дахь заалтыг санаачилсан гэхээр хөрөнгө оруулалтын зардлаа нөхсөнөөс хойш Монголын талын эзэмших хувь хэмжээг 50-иас доошгүй хувьд хүргэх. 50-иас доошгүй гэдэг нь 50+1 байна гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл хяналтын багцаа авах тухайд би ярьж байсан юм. Хөрөнгө оруулалтаа нөхөөд, ашгаа олсны дараа гэдгийг зориуд оруулсан. Гэвч хүлээж аваагүй. 30 жилийн дараа 50 хүртэлх хувь эзэмшихээр оруулж ирсэн. Бас өнгөрсөн хугацаанд хөрөнгө оруулалтын зардал нь байнга өсч ирлээ. Үүнээс болж Оюутолгойгоос монголын ард түмэн ахиухан ашиг хүртэх асуудал хойшилсоор л  байгаа. Үүнийг засахын тулд Засгийн газар ажиллах ёстой. Учир дутагдалтай гэрээгээ засаж сайжруулах ёстой болохоос улс гэрээ түүнээс болоод нураачихаж болохгүй.

-Илэн далангүй ярилцсан танд баярлалаа.

Эх сурвалж: Өдрийн сонин


URL:

Нэр: buy backlinks ppbn trackback seo blackhat Огноо: 7 November 2019

although websites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we really feel they’re truly really worth a go by way of, so have a look

Нэр: buy pbn links and facebook usa likes Огноо: 8 November 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: male vacuum pump Огноо: 8 November 2019

one of our visitors not too long ago advised the following website

Нэр: sex whip Огноо: 10 November 2019

Wonderful story, reckoned we could combine several unrelated data, nonetheless genuinely worth taking a search, whoa did 1 understand about Mid East has got more problerms too

Нэр: aurahost.co.za Огноо: 10 November 2019

Recent Blogroll …

You may take a second to check out the content from this websites we’ve linked to on this post…

Нэр: 메이저토토 Огноо: 11 November 2019

we came across a cool internet site that you just could get pleasure from. Take a appear when you want

Нэр: gali satta Огноо: 11 November 2019

Thanks for this amazing Post dear, I like your website.

Нэр: surgery for diabetes Огноо: 11 November 2019

always a large fan of linking to bloggers that I really like but really don’t get a good deal of link like from

Нэр: 퍼스트카지노 Огноо: 12 November 2019

The information mentioned inside the report are a number of the very best offered

Нэр: diet Огноо: 12 November 2019

usually posts some quite fascinating stuff like this. If you are new to this site

Нэр: web designing Огноо: 13 November 2019

Here are some of the sites we suggest for our visitors

Нэр: viagra for men Огноо: 14 November 2019

we prefer to honor several other world-wide-web web-sites around the web, even when they aren

Нэр: sex toys for men Огноо: 15 November 2019

Sites of interest we have a link to

Нэр: porn Огноо: 16 November 2019

we came across a cool web site that you simply may possibly love. Take a look in case you want

Нэр: Healing Огноо: 17 November 2019

Thanks for this amazing Post dear, I like your blog.

Нэр: FREE ROBUX Огноо: 17 November 2019

the time to study or go to the content material or internet sites we have linked to below the

Нэр: Re Edition Magazine Огноо: 18 November 2019

Thanks for this amazing Post dear, I love your website.

Нэр: pipedream fetish fantasy beginner strap Огноо: 18 November 2019

although websites we backlink to below are considerably not associated to ours, we feel they’re actually worth a go by means of, so have a look

Нэр: salon Огноо: 19 November 2019

Just check this …

Just take a second to take a look at the web pages we’ve linked to …

Нэр: Ford Transit Limousine Bình Dương Огноо: 20 November 2019

one of our guests a short while ago proposed the following website

Нэр: frozen 2 Огноо: 20 November 2019

The info mentioned in the article are several of the best obtainable

Нэр: apps download for pc, Огноо: 22 November 2019

please go to the sites we follow, including this 1, as it represents our picks from the web

Нэр: hifi-moon Огноо: 23 November 2019

Thanks for this amazing Post dear, I love your blog.

Нэр: best cbd oil for pain Огноо: 25 November 2019

Here is a great Weblog You may Locate Interesting that we Encourage You

Нэр: best cbd oil for pain Огноо: 25 November 2019

usually posts some extremely intriguing stuff like this. If you

Нэр: شركة تشطيبات و ديكورات Огноо: 25 November 2019

Here are some of the web sites we suggest for our visitors

Нэр: VIAGRA Огноо: 27 November 2019

we prefer to honor a lot of other internet web sites on the net, even if they aren

Нэр: afu.co.il Огноо: 27 November 2019

Thanks for this amazing Post admin, I like your blog.

Нэр: cbd oil for depression Огноо: 28 November 2019

that is the end of this article. Right here you

Нэр: pest control bradford - Phone: (647) 988-5034 Огноо: 29 November 2019

one of our guests lately suggested the following website

Нэр: pest control newmarket Огноо: 29 November 2019

Here is an excellent Blog You may Uncover Exciting that we Encourage You

Нэр: free download for windows pc Огноо: 30 November 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I enjoy but don

Нэр: games Огноо: 30 November 2019

Thanks for this amazing Post admin, I like your blog.

Нэр: counting words Огноо: 1 December 2019

Thanks for the post dear, I love your website.

Нэр: sinonim klassificirovat Огноо: 1 December 2019

the time to read or stop by the material or web pages we’ve linked to below the

Нэр: waterproof rabbit toy Огноо: 2 December 2019

we prefer to honor a lot of other internet web sites around the web, even though they aren

Нэр: anal kit Огноо: 4 December 2019

the time to study or go to the subject material or web pages we have linked to below the

Нэр: restaurant menu prices Огноо: 5 December 2019

just beneath, are several completely not related websites to ours, having said that, they may be surely really worth going over

Нэр: breakfast burritos near me Огноо: 5 December 2019

just beneath, are many completely not associated websites to ours, however, they are surely worth going over

Нэр: review app Огноо: 5 December 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: HOW TO GET ROBUX 2020 Огноо: 6 December 2019

here are some hyperlinks to sites that we link to simply because we feel they are really worth visiting

Нэр: page Огноо: 10 December 2019

the time to study or stop by the content or web-sites we’ve linked to beneath the

Нэр: 더킹카지노 Огноо: 10 December 2019

below you

Нэр: 더나인카지노 Огноо: 11 December 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a number of unrelated information, nevertheless seriously worth taking a look, whoa did 1 master about Mid East has got much more problerms as well

Нэр: sinless Огноо: 11 December 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: 예스카지노 Огноо: 12 December 2019

very few sites that occur to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out

Нэр: cool roof coating Огноо: 12 December 2019

usually posts some really fascinating stuff like this. If you

Нэр: PORN EFFECTS Огноо: 14 December 2019

we like to honor several other world wide web web-sites on the web, even though they aren

Нэр: wordspress Огноо: 14 December 2019

Finding this site…

Wow, this article is good and very informative.

Нэр: online research repository Огноо: 15 December 2019

Here are some of the web sites we suggest for our visitors

Нэр: translate english to mandarin Огноо: 16 December 2019

Thanks for the post dear, I love your blog.

Нэр: zedd Огноо: 16 December 2019

Thanks for this amazing Post dear, I love your website.

Нэр: finger clit massager Огноо: 17 December 2019

that is the end of this write-up. Right here you will come across some websites that we think you

Нэр: Anonymous Огноо: 18 December 2019

You must see this website …

We came across a cool site that you simply may possibly enjoy visiting …

Нэр: petardy hukowe Огноо: 18 December 2019

Thanks for this amazing Post admin, I like your blog.

Нэр: bookcrossing.com Огноо: 20 December 2019

You must see this website …

We came across a cool web-site which you could possibly enjoy visiting …

Нэр: Tourism In Nigeria Огноо: 22 December 2019

that may be the end of this article. Right here you will find some web sites that we feel you

Нэр: Sims drive Огноо: 22 December 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I really like but do not get a good deal of link love from

Нэр: suction cup dildo Огноо: 23 December 2019

here are some hyperlinks to internet sites that we link to due to the fact we feel they’re worth visiting

Нэр: official site Огноо: 24 December 2019

Here is a good Weblog You may Come across Intriguing that we Encourage You

Нэр: popeyes near me Огноо: 24 December 2019

below you

Нэр: MAB Management of Assaultive Behavior Огноо: 26 December 2019

Thanks for the post dear, I like your blog.

Нэр: motorcycle loan Огноо: 26 December 2019

Thanks for this amazing Post admin, I love your blog.

Нэр: best cbd oil for pain Огноо: 27 December 2019

Title

[...]check below, are some entirely unrelated internet sites to ours, nevertheless, they may be most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: best cbd oil for sleep Огноо: 27 December 2019

Title

[...]here are some links to websites that we link to simply because we assume they’re really worth visiting[...]

Нэр: cbd oil near me Огноо: 28 December 2019

check below, are some entirely unrelated internet websites to ours, having said that, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: how to get more instagram followers Огноо: 28 December 2019

Title

[...]one of our guests lately encouraged the following website[...]

Нэр: tesina di terza media sulla mafia Огноо: 28 December 2019

The data mentioned within the post are a number of the most beneficial available

Нэр: solar geyser supplier Огноо: 29 December 2019

Great websites from the internet…

Perfectly written! Let me suggest you some interesting websites …

Нэр: top rated vibrator Огноо: 29 December 2019

Here is a good Weblog You may Find Interesting that we Encourage You

Нэр: best cbd oil for pain Огноо: 29 December 2019

Title

[...]Sites of interest we’ve a link to[...]

Нэр: Moskov Top Global Огноо: 29 December 2019

Title

[...]Every when in a whilst we opt for blogs that we read. Listed beneath are the newest websites that we opt for [...]

Нэр: trend i am boutique Огноо: 29 December 2019

just beneath, are numerous entirely not connected web-sites to ours, having said that, they are surely really worth going over

Нэр: 우리카지노 총판 Огноо: 31 December 2019

Title

[...]below you will come across the link to some sites that we assume you ought to visit[...]

Нэр: onewalmart login Огноо: 1 January 2020

Wonderful story, reckoned we could combine a handful of unrelated data, nevertheless really worth taking a search, whoa did one particular understand about Mid East has got a lot more problerms too

Нэр: best cbd oil for pain Огноо: 2 January 2020

Every when inside a though we decide on blogs that we study. Listed beneath would be the most current web sites that we pick out

Нэр: app download for pc Огноо: 3 January 2020

we like to honor quite a few other world-wide-web websites on the internet, even though they aren

Нэр: private apartment design Огноо: 3 January 2020

Thanks for the post admin, I like your blog.

Нэр: 우리 카지노 Огноо: 3 January 2020

Title

[...]please stop by the web-sites we comply with, like this one, because it represents our picks through the web[...]

Нэр: madflyessentials Огноо: 4 January 2020

Thanks for the post dear, I like your website.

Title

[...]here are some hyperlinks to web sites that we link to mainly because we believe they are really worth visiting[...]

Нэр: app download for pc Огноо: 4 January 2020

although internet websites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we really feel they’re truly really worth a go via, so possess a look

Нэр: Dank vapes Огноо: 4 January 2020

one of our guests lately recommended the following website

Нэр: 918Kiss Огноо: 4 January 2020

Thanks for this amazing Post dear, I love your blog.

Нэр: rabbit vibe Огноо: 4 January 2020

The info talked about inside the post are a number of the ideal offered

Нэр: Sports Therapy Огноо: 5 January 2020

Thanks for the post admin, I like your blog.

Нэр: investigador privado Огноо: 5 January 2020

Thanks for this amazing Post dear, I like your blog.

Нэр: private detective Огноо: 5 January 2020

Thanks for this amazing Post dear, I like your website.

Нэр: private investigator Огноо: 6 January 2020

Thanks for this amazing Post admin, I love your website.

Нэр: best cbd capsules Огноо: 6 January 2020

we came across a cool web page that you may get pleasure from. Take a look should you want

Нэр: best cbd oil for sleep Огноо: 7 January 2020

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a couple of unrelated data, nevertheless really worth taking a look, whoa did 1 learn about Mid East has got much more problerms as well [...]

Нэр: mimai beach Огноо: 8 January 2020

just beneath, are a lot of completely not connected web pages to ours, even so, they may be surely really worth going over

Нэр: best vibrating butt plugs Огноо: 9 January 2020

just beneath, are a lot of absolutely not related web sites to ours, however, they’re certainly really worth going over

Нэр: job board Огноо: 10 January 2020

Sites we Like…

Here are some totally unrelated websites to ours, however, i think you should take a second and visit the website…

Нэр: cannabidiol oil Огноо: 12 January 2020

below you

Нэр: Easter Огноо: 13 January 2020

Thanks for the post admin, I like your website.

Нэр: Danny Garciau Огноо: 13 January 2020

You beget a bloody enchanting website. I like the occupied word that you provender with every article.

You can contain my website here : https://xbodybucurestidristor.blogspot.com/

What do you contemplate ?

Нэр: Visit website Огноо: 14 January 2020

just beneath, are various entirely not connected web sites to ours, nonetheless, they are surely really worth going over

Нэр: John Andyfo Огноо: 14 January 2020

This is a truly weighty post. Thanks for posting this.

What do you over almost my website: https://firmawebdesignx.blogspot.com/

Нэр: how to speak to a human Огноо: 14 January 2020

we came across a cool internet site that you simply may get pleasure from. Take a look when you want

Нэр: canadian penny stocks Огноо: 14 January 2020

very couple of websites that take place to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly effectively really worth checking out

Нэр: savon naturel Огноо: 14 January 2020

Thanks for this amazing Post dear, I love your website.

Нэр: marketing companies youngstown Огноо: 16 January 2020

Thanks for this amazing Post dear, I like your blog.

Нэр: http://www.heintax.nl Огноо: 16 January 2020

Title

[...]Sites of interest we have a link to[...]

Нэр: viagra Огноо: 17 January 2020

Title

[...]one of our guests recently advised the following website[...]

Нэр: reggae vs dancehall Огноо: 17 January 2020

Title

[...]always a significant fan of linking to bloggers that I really like but don’t get quite a bit of link love from[...]

Нэр: Costa Rica Single Origin Coffee Огноо: 18 January 2020

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a couple of unrelated information, nevertheless genuinely worth taking a look, whoa did 1 master about Mid East has got extra problerms at the same time [...]

Нэр: khosim.com Огноо: 18 January 2020

Title

[...]The information and facts mentioned in the report are a number of the top offered [...]

Нэр: www.scarletblue.com.au Огноо: 19 January 2020

Title

[...]the time to study or go to the subject material or web pages we have linked to below the[...]

Нэр: 더킹카지노 마틴 Огноо: 20 January 2020

Title

[...]usually posts some really fascinating stuff like this. If you’re new to this site[...]

Нэр: Men's & Women's clothes Огноо: 22 January 2020

Thanks for the post admin, I like your blog.

Нэр: Smart cart vape Огноо: 15 February 2020

Read was interesting, stay in touch….

Very well written!

Нэр: vigrx plus promo codes Огноо: 20 February 2020

Sites we Like…

Here are some completely unrelated internet websites to ours, however, just take a second and visit the website…

Нэр: activerain.com Огноо: 21 February 2020

Websites we think you should visit…

Sites of interest we have a link to…

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.