Засгийн газрын гадаад бонд бидэнд боломж авчирав уу, зовлон авчирав уу?

32353

Монголчуудад өртэй хүн өөдөлдөггүй, өргүй бол баян зэрэг өрийг сайшаагаагүй үг хэллэг цөөнгүй. Ширээн дээрээ суувал өрөнд ордог гэсэн мухар сүсэг ч бий.

Харин орчин үед хүүхдээ ширээн дээр гарахад нь аав нь хараад “Сууж л байг зээл бүтнэ” гэж хошигносон байдаг. Энэ нь орчин үед өрийг зовлон биш харин боломж гэсэн үзэл рүү шилжиж буйн нэг илрэл гэж харж байна. Тэгвэл өр гэдэг зовлон уу? эсвэл боломж уу?

Монгол Улсын засгийн газар 2012 оноос 2015 он хүртэл Чингис, Самурай, Дим Сам, Хөгжлийн банкны бондуудыг гаргаж 2500 сая орчим ам.доллартай тэнцэх санхүүжилтийг авсан. Энэ нь одоогийн ханшаар 6 их наяд 150 орчим тэрбум төгрөгтэй тэнцэж байна. Одоогийн байдлаар /2018 оны 3 сар/ Монгол Улсын Засгийн газрын өр ДНБ-ий 80 хувьтай тэнцэх хэмжээний буюу 21.5 их наяд төгрөг байна. Өөрөөр хэлбэл нэг Монгол хүнд 7 сая төгрөгийн өр ноогдож байна. Гэтэл энэ их санхүүжилтийн үр ашиг хаана явна вэ? Юунд зарцуулав, хэн төлөөд байна вэ гэдэг чухал асуудал.

Дээр дурдсан 2012-2015 онд гаргасан бондын төлөлтүүдийг 2016 оноос эхлэн гаргасан Гэрэгэ, Хуралдай зэрэг бондын санхүүжилтээр хийсэн. Өөрөөр хэлбэл өрийг өрөөр төлж, хугацаагаа сунгалаа гэсэн үг.

Тэгвэл хүүгийн төлөлт? Засгийн газар 2017 онд нийт 1.7 их наяд төгрөгийн хүүгийн төлөлт хийсэн. Үүний 834 тэрбум төгрөг нь гадаад бонд, зээлийн хүүгийн төлөлт байна. Гэтэл Засгийн газрын цалин хөлс болон нэмэгдэл урамшилийн зардлыг харвал 1.7 их наяд төгрөг байна. Хэрвээ энэ мөнгөөр хүүгийн төлөлт хийгдээгүй цалингийн зардлыг нэмсэн бол төрийн албан хаагчдын цалин дунджаар 50 хувь өсөх боломжтой байж. 2018-аас 2024 онд төлөх бондын үндсэн төлбөр 3 тэрбум ам.доллар бол хүүнд 1 тэрбум гаруй доллар төлөх юм. Одоогийн ханшаар төгрөгт шилжүүлбэл 7.6 их наяд төгрөгийн бондын үндсэн төлөлт, 2.5 их наяд төгрөгийн хүү төлөх юм. Гэтэл улсын төсвийн орлого 2017 онд 8 их наяд төгрөгт хүрсэн. Энэ нь 7 жилийн дотор улсын төсвийн жилийн орлогоос давсан хэмжээний төлөлт хийж байна гэсэн үг. Дээр нь нэмээд хэлэхэд ам.долларын ханш 2018-2024 хэдийн чинээ өснө тэр чинээгээр алдагдал хүлээх юм.

Өрөө төлөхийн тулд хамгийн түрүүнд юунд чухал вэ гэвэл үр ашигтай төслүүдийг санхүүжүүлэх хэрэгтэй. Хамгийн гол нь эдийн засгийг өсгөдөг гол хүчин зүйл болох капиталд хөрөнгө оруулалт хийж, гаднаас ямар нэгэн орлого олох бүтээгдэхүүн үйлчилгээг үйлдвэрлэх хүчин чадлыг бий болгох ёстой юм. Улс орныг нэг компани гэж үзвэл зээл авсан бол эргэн төлөхийн тулд хурдан орлого олох бүтээгдэхүүн, үйлчилгээ гаргаж буцааж төлөх юм. Улсад валютын орлого орж ирж байгаа 2 л арга байгаа. Нэг нь зээл бол нөгөөх нь экспортын орлого юм.

Тэгвэл бид олон улсын зах зээл дээрээс босгосон санхүүжилтээ үр ашигтай зарцуулж чадсан уу? Засгийн газрын 2010 оны тогтоолоор Хөгжлийн банкыг дараах зорилготой байгуулжээ.

5.1.Хөгжлийн банк нь үндэсний эдийн засгийн тогтвортой өсөлтийг хангах тэргүүлэх салбаруудад хэрэгжих төсөл, хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх, импортыг орлох, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх үйлдвэрлэл, үйлчилгээг хөгжүүлэхэд шаардлагатай хөрөнгийн эх үүсвэрийг бүрдүүлэх зорилготой, энэ хуулийн 8.1-д заасан үйл ажиллагааг эрхлэх чиг үүрэг бүхий ашгийн төлөө хуулийн этгээд байна.

Тэгвэл хөгжлийн банкны санхүүжилт нь тогтвортой өсөлтийг хангах, импортыг орлож, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх төслүүдэд очсон уу гэдгийг 2014 оны 12 сарын байдлаар харъя. Графикт саарал өнгөөр харуулсан салбарууд буюу авто зам, дэд бүтэц, цахилгаан станц, орон сууц, барилга, төмөр зам зэрэг нь үр ашиг нь шууд гардаггүй, бондын зарцуулалтаа эргээд шууд олох боломжгүй төслүүд юм. Эдгээр төслүүд нь нийт санхүүжилтийн 65 хувийг эзэлж байна.

Мөн эдгээр төслүүдийн зээлийн гэрээний 56 хувийг улсын төсвөөс эргэн төлөх, 44 хувийг төсөл хэрэгжүүлэгч эргэн төлөх нөхцөлтэй. Тэгэхээр нэг ёсондоо улсын төсвийн орлогоос эргэн төлөлт хийгдэж байгаа гэсэн үг юм. Улсын төсвийг хэн бүрдүүлж байна гэвэл мэдээж татварын болон татварын бус орлогууд. Үүнд аж ахуйн нэгжүүдийн болон иргэдийн төлж буй бүх татвар, төлбөрүүд ордог.

Засгийн газар ер нь өртэй байх нь зөв үү? Бусад улсын засгийн газартай харьцуулахад манай засгийн газар өрийн үзүүлэлтээрээ хаана нь явж байна. Засгийн газрын өрийн зохистой хэмжээ гэж ер нь байдаг уу гэсэн асуултуудад хариулт хайя.

Монгол улс ДНБ-д эзлэх засгийн газрын өрийн хэмжээгээрээ дэлхийд 40 дүгээр байр буюу талаас дээгүүр байранд явж байна. Энэхүү үзүүлэлтээрээ хамгийн өндөр 2 улс нь Япон 236 хувь, Грек 182 хувь байна. Эдгээр 40 улсын 18 нь өндөр орлоготой, 7 нь дундаж дээгүүр, 10 нь дундаж доогуур, 5 нь бага орлоготой орнууд байна. Монгол улсын өмнө тууж яваа улсуудыг харахад өр ихтэй байх нь эдийн засгийг хямраадаг эсвэл дэмждэг гэсэн ач холбогдолтой хамаарал харагдахгүй байна.

Засгийн газрын өрийн хэмжээгээр АНУ 19.9 их наяд ам.доллараар 1-т орж байгаа бөгөөд ДНБ-д эзлэх хувиараа 14-р байранд орж байна. Засгийн газрын өрийн талаар бас нэгэн факт дурдахад АНУ хамгийн сүүлд 1835 онд өргүй байсан, Английн засгийн газар 300-аас илүү жил өртэй байсан.

Тэгэхээр өрийн хэмжээ ямар байх нь өр зовлон эсвэл боломжийн аль нь болоход хариулт өгч чадахгүй байна. Мөн засгийн газрын өрийн зохистой хэмжээ хэд байхыг тодорхойлсон зүйл байхгүй бөгөөд хамгийн чухал үзүүлэлт нь өрөө төлөх чадвар юм. Хэрвээ өрөө төлж чадахгүйд хүрвэл эдийн засаг тэр чигтээ хямралд орох аюултай. Өөрөөр хэлбэл валютын ханш өсөх, өргөн хэрэглээний барааны үнэ өсөх, ажилгүйдэл өсөх, орлого буурах эдийн засаг хумигдах үзэгдэл болдог.

Дээрх 40 орны 10 нь хөгжингүй улс бөгөөд, өрсөлдөх чадвартай, өрийн сайн удирдлагатай тул өр ихтэй байх нь асуудал дагуулахгүй. Харин дундаж болон бага орлоготой орнуудын хувьд өр нь зовлон болох эрсдэл бий. Монголын хувьд нэг боломж нь байгалийн баялагийн орлого. Гэхдээ энэ бол шавхагдах нөөц гэдгийг мартаж болохгүй.

Дүгнээд хэлэхэд засгийн газар эдийн засгаа дэмжин санхүүжүүлэх зорилгоор олон улсын зах зээл дээрээс бондоор санхүүжилт татсан. Гэхдээ зарцуулалт дээр үр ашигтай төслүүдэд хөрөнгө оруулж, ажлын байр, экспортыг нэмэгдүүлж чадаагүй. Манай экспортын орлогын 85 хувийг уул уурхайн бүтээгдэхүүн эзэлсэн хэвээрээ байна. Тэгэхээр өр боломж уу эсвэл зовлон уу? Хэрвээ бид босгоод ирсэн санхүүжилтээ үр ашигтай зарцуулах төлөвлөгөө, бодлого байсансан бол асар их боломж байх байж. Харин одоо зовлон болгохгүйн тулд экспортын орлогын гол эх үүсвэрийг бүрдүүлж буй ОТ, ТТ гэх мэт мега төслүүддээ найдах л үлдлээ.

Эх сурвалж: Эдийн засагч хуудас


URL:

Нэр: 메이저공원 Огноо: 25 January 2019

Title

[...]although websites we backlink to below are considerably not associated to ours, we feel they are essentially worth a go by means of, so possess a look[...]

Нэр: raleigh bat removal Огноо: 25 January 2019

Title

[...]very few websites that happen to be detailed below, from our point of view are undoubtedly effectively really worth checking out[...]

Нэр: weblink Огноо: 27 January 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated information, nonetheless actually worth taking a appear, whoa did a single learn about Mid East has got additional problerms as well [...]

Нэр: Affiliate Bots MAKING $6,457 per WEEK Огноо: 30 January 2019

Read was interesting, stay in touch….

Exceptionally well written!

Нэр: Ewen Chia's Autopilot Internet Income Огноо: 1 February 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we have a link to…

Нэр: make money from the internet Огноо: 2 February 2019

Title

[...]we came across a cool web site that you simply may well delight in. Take a search in the event you want[...]

Нэр: Get Slim in 7 Days Огноо: 2 February 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we’ve a link to…

Нэр: casino game Огноо: 2 February 2019

Title

[...]Here is a superb Weblog You might Discover Fascinating that we Encourage You[...]

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 3 February 2019

Title

[...]Every after in a though we opt for blogs that we read. Listed beneath are the most up-to-date web-sites that we pick [...]

Нэр: New Autopilot Money Machine Огноо: 3 February 2019

Great websites from the internet…

Perfectly written! Let me suggest you some interesting websites …

Нэр: 메이저사이트 Огноо: 3 February 2019

Title

[...]the time to study or check out the material or internet sites we have linked to beneath the[...]

Нэр: agen resmi Maxbet Огноо: 5 February 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a few unrelated information, nevertheless truly really worth taking a look, whoa did 1 discover about Mid East has got much more problerms as well [...]

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 7 February 2019

Title

[...]Sites of interest we have a link to[...]

Нэр: what time does stores open on easter sunday Огноо: 11 February 2019

Title

[...]we prefer to honor a lot of other net web pages on the web, even when they aren’t linked to us, by linking to them. Below are some webpages really worth checking out[...]

Нэр: Legal Огноо: 12 February 2019

Title

[...]usually posts some pretty fascinating stuff like this. If you’re new to this site[...]

Нэр: Repair of masonry Огноо: 12 February 2019

Title

[...]the time to study or stop by the material or web sites we’ve linked to below the[...]

Нэр: Posative singles Огноо: 13 February 2019
Нэр: KShow123 Огноо: 14 February 2019

Title

[...]Here are several of the sites we advise for our visitors[...]

Нэр: escort geneve Огноо: 15 February 2019
Нэр: diy garden ideas on a budget Огноо: 15 February 2019

Title

[...]we prefer to honor many other internet sites on the web, even if they aren’t linked to us, by linking to them. Under are some webpages worth checking out[...]

Нэр: endelig ikke ryger Огноо: 15 February 2019
Нэр: stop med at ryge Огноо: 16 February 2019
Нэр: matrix bulgaria Огноо: 16 February 2019

Title

[...]The information and facts talked about in the write-up are a few of the most beneficial readily available [...]

Нэр: android app review Огноо: 16 February 2019

Title

[...]although websites we backlink to beneath are considerably not connected to ours, we feel they’re essentially worth a go via, so possess a look[...]

Нэр: 色情影片 Огноо: 17 February 2019
Нэр: 色情影片 Огноо: 17 February 2019
Нэр: 메이저공원 Огноо: 17 February 2019

Title

[...]one of our visitors lately encouraged the following website[...]

Нэр: video4khmer Огноо: 18 February 2019

Title

[...]Here are a few of the web pages we recommend for our visitors[...]

Нэр: Taxicentrale Veghel Огноо: 20 February 2019

Title

[...]usually posts some really exciting stuff like this. If you’re new to this site[...]

Title

[...]below you will find the link to some internet sites that we think you should visit[...]

Нэр: brightest solar lights Огноо: 23 February 2019

Title

[...]Here is a superb Weblog You might Come across Interesting that we Encourage You[...]

Нэр: child porn Огноо: 23 February 2019

Title

[...]the time to study or pay a visit to the material or internet sites we have linked to below the[...]

Нэр: buy hybrid clones california Огноо: 24 February 2019
Нэр: Chlamydia Огноо: 25 February 2019

Title

[...]although websites we backlink to beneath are considerably not related to ours, we really feel they’re basically really worth a go through, so have a look[...]

Нэр: car insurance Огноо: 1 March 2019

Title

[...]below you’ll uncover the link to some websites that we consider you must visit[...]

Нэр: wedding photography Огноо: 1 March 2019
Нэр: Halina Kampe Огноо: 3 March 2019

Hello there, I found your website by way of Google whilst searching for a related subject, your website came up, it appears great. I have bookmarked it in my google bookmarks.

https://www.pearltrees.com/positivesingleshivdatingblog

Нэр: ragnarok online private server malaysia Огноо: 3 March 2019

Title

[...]The details mentioned in the report are several of the most beneficial offered [...]

Нэр: official site Огноо: 5 March 2019

Title

[...]very handful of web-sites that come about to become comprehensive beneath, from our point of view are undoubtedly well really worth checking out[...]

Нэр: 메이저 토토사이트 Огноо: 7 March 2019

Title

[...]although websites we backlink to below are considerably not associated to ours, we feel they’re really worth a go via, so have a look[...]

Нэр: spam takipci satin al Огноо: 14 March 2019

Title

[...]that may be the finish of this report. Right here you’ll obtain some websites that we consider you will appreciate, just click the hyperlinks over[...]

Нэр: Opera Mini Free Download Огноо: 15 March 2019

Title

[...]we came across a cool internet site which you might love. Take a search if you want[...]

Title

[...]Sites of interest we have a link to[...]

Нэр: ABlending Scottsdale Огноо: 18 March 2019
Нэр: beeg .com Огноо: 20 March 2019

Title

[...]although web sites we backlink to below are considerably not associated to ours, we really feel they are essentially worth a go as a result of, so have a look[...]

Нэр: Create Zoho Mail Account Огноо: 21 March 2019

Title

[...]the time to study or pay a visit to the content material or web pages we have linked to beneath the[...]

Нэр: Google Огноо: 21 March 2019

The information and facts talked about in the report are a few of the most effective accessible.

Нэр: Jack Lombardi Огноо: 21 March 2019
Нэр: bygglovsritningar Огноо: 23 March 2019
Нэр: clowns in nyc Огноо: 25 March 2019
Нэр: electrical service contractor Огноо: 26 March 2019
Нэр: Google Огноо: 28 March 2019

Always a massive fan of linking to bloggers that I enjoy but do not get a whole lot of link appreciate from.

Нэр: Product Rapid Огноо: 31 March 2019

Title

[...]the time to study or go to the material or sites we have linked to below the[...]

Нэр: penis girth enhancers Огноо: 2 April 2019

although web-sites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they are truly worth a go by means of, so possess a look

Нэр: Product Rapid Огноо: 3 April 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a couple of unrelated information, nevertheless definitely really worth taking a search, whoa did a single learn about Mid East has got much more problerms too [...]

Нэр: Money Exchange Огноо: 3 April 2019

Title

[...]Every as soon as in a while we decide on blogs that we read. Listed beneath would be the latest web-sites that we choose [...]

Нэр: hardware crypto wallet Огноо: 6 April 2019

Title

[...]Sites of interest we have a link to[...]

Нэр: realistic suction cup dildo Огноо: 6 April 2019

we prefer to honor lots of other net web pages on the internet, even if they aren

Нэр: evolved wild orchid Огноо: 7 April 2019

we prefer to honor several other online web-sites on the web, even when they aren

Нэр: China Numbah 1 Огноо: 8 April 2019

Title

[...]the time to read or stop by the subject material or web sites we have linked to below the[...]

Нэр: adam's true feel cock Огноо: 8 April 2019

please pay a visit to the web pages we follow, which includes this 1, because it represents our picks in the web

Нэр: Porn City Огноо: 8 April 2019

usually posts some very interesting stuff like this. If you

Нэр: best realistic dildo Огноо: 9 April 2019

just beneath, are quite a few totally not related web-sites to ours, on the other hand, they’re surely worth going over

Нэр: cialis Огноо: 10 April 2019

Title

[...]Every the moment in a while we pick blogs that we study. Listed beneath would be the most recent web-sites that we pick out [...]

Нэр: guitar finger exercises without guitar Огноо: 11 April 2019

Title

[...]one of our guests just lately proposed the following website[...]

Нэр: box reviews Огноо: 12 April 2019

Title

[...]that is the end of this post. Right here you’ll come across some web-sites that we feel you’ll appreciate, just click the hyperlinks over[...]

Нэр: http://ighodalo.com/ Огноо: 13 April 2019

Title

[...]The info mentioned in the write-up are some of the very best out there [...]

Нэр: how to buy a second home Огноо: 16 April 2019

one of our guests recently suggested the following website

Нэр: 먹튀폴리스 검증 Огноо: 17 April 2019

Title

[...]Here is a superb Blog You may Find Interesting that we Encourage You[...]

Нэр: 안전 놀이터 Огноо: 18 April 2019

Title

[...]Here is a superb Weblog You may Obtain Exciting that we Encourage You[...]

Нэр: anal sex toys reviews Огноо: 18 April 2019

usually posts some quite interesting stuff like this. If you are new to this site

Нэр: 베트멘토토 사이트김제맛집 Огноо: 20 April 2019

Title

[...]Here is a superb Blog You might Uncover Intriguing that we Encourage You[...]

Нэр: vibrating strap on Огноо: 20 April 2019

the time to study or pay a visit to the content or web-sites we have linked to below the

Нэр: passingrass Огноо: 20 April 2019

Title

[...]Here are some of the web sites we advocate for our visitors[...]

Нэр: 먹튀검증 토토 Огноо: 21 April 2019

Title

[...]that is the finish of this report. Right here you will uncover some web sites that we think you will enjoy, just click the hyperlinks over[...]

Нэр: 메이저사이트 드래곤 Огноо: 22 April 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated data, nonetheless actually really worth taking a appear, whoa did 1 study about Mid East has got far more problerms also [...]

Нэр: 日比谷線 ビックカメラ Огноо: 22 April 2019

Title

[...]The info talked about inside the report are a few of the top readily available [...]

Нэр: 토토 사이트 Огноо: 24 April 2019

Title

[...]that may be the end of this write-up. Here you’ll uncover some sites that we assume you’ll value, just click the hyperlinks over[...]

Нэр: 먹튀검증 순위 Огноо: 24 April 2019

Title

[...]that will be the end of this report. Here you’ll discover some websites that we think you’ll value, just click the links over[...]

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.