Үерт автсан газрууд намаг шалбааг, хогоор дүүрчээ

Усархаг бороо олон хоног үргэлжлэн орсноос айлууд үерт автаж, гудамж зам боогдож гамшиг болох дөхлөө. Одоогоор хохирлын хэмжээг тогтоогоогүй байна. Гэхдээ айлуудын гэр, эд хөрөнгө урсч багагүй хэмжээний хохирол амссан гэж дуулдаж байна. Баянзүрх дүүрэг хамгийн их дуудлагатай байжээ.

Дүүргийн онцгой байдлын хэл­тэс өндөржүүлсэн бэлэн бай­дал­тай ажилласан юм. Тус дүүргийн 12, 8 дугаар хороонд очиж байдал­тай танилцлаа. Чулуун овооны замын урд талд байрлах гэр хороол­лын дундуурх гудам­жаар  дүүрэн ус тогтжээ. Гэхдээ одоо байдал хэвийн болоод байгаа нь энэ аж. Хоёр хоногийн өмнө энд  машин хөвөхөөр их устай байж. Айлууд ч хашааны­хаа усыг шавх­чихсан байв. Нар ч гарч борооны ус газарт шин­гэжээ. Гэхдээ үерийн усанд айлуу­дын бохир хальж, гудам­жаар нэг намаг шалбааг, элдэв хог овоорсон байв. Үер болох үед байдал ямар бай­сан талаар иргэд ярихдаа “Өдөр­жин бороо шивэрч байгаад үдийн алдад усархаг бороо орж айлууд усанд автсан” гэлээ. Айлуу­дын ха­шаагаар дүүрэн ус тог­тож, гэрийнх нь хаяагаар ус цалгиж байсан байна. Иргэн Батсайхан “Энэ хавьд бо­рооны ус их тогтдог. Гэхдээ сая айхтар зүйл боллоо. Манай ха­шааны ус өвдөг даваад цалгиж байсан. Хувин саваар шав­хаад ч нэмэр­гүй. Нэ­лээн хэдэн шуудай элс, шороо авчраад асгаж байж гэртээ орж гарч байсан даа. Бай­шинтай айлууд ч яахав, гэрт амьдар­даг айлууд сүйд болсон. Зарим айлын зурагт эд, хогшил нь хөвж байхыг  манай хүү харсан байна лээ” гэв. Онцгой байдлын газар өчиг­дөр шөнө дунд хүртэл жижүүрт гарч ажиллажээ. 21.00 цагаас хойш усанд автлаа гэсэн дуудлага ир­гэдээс ирээгүй байна. Гэхдээ тайвш­рах эрт байгааг ан­хааруулж байв. Аюул өнгөрлөө гээд сонор сэрэмжээ алдаж бо­лохгүй юм бай­на. Учир нь цаг агаарын урьд­чил­сан мэдээллээр тав хоног түр зуурын бороотой байх гэнэ. Хурц нартай агаар халсан үед хүчтэй усархаг бороо орох тохиолдол өндөр байдаг гэнэ. Тиймээс 30 градус халж бай­гаа энэ өд­рүүдэд дахиад үер бууж болзошгүй юм байна.

ҮЕРИЙН ДАЛАНГ СЭРГЭЭЖЭЭ

Нийслэлийн Онцгой байдлын газрын алба хаагчид үерт автсан газ­руудад очиж тогтсон усыг  соруу­­лах, сэтэрсэн үерийн даланг сэр­гээх, үерийн ус халихаас сэр­гийлж шинээр далан шуудуу босгох аж­луудыг цаг алдалгүй зохион бай­гуул­жээ. Уржигдар үер устай хол­боо­той 30 гаруй дуудлага нийс­лэлийн хэмжээнд иржээ. Нийс­лэлийн нутаг дэвсгэрт үерийн аюул­тай бүсэд суурьшсан 2889 айл амьдарч байна. Эдгээрээс 803 нь Баянзүрхэд, 669 нь Сонгино­хайр­хан, 462 өрх Чингэлтэй дүү­рэгт суурьш­даг байна. Баянзүрх дүүр­гийн XIII хороонд байрлах  “Сүнжин гранд” зочид буудлын хойд талд байрлах үерийн далан­гийн ойр орчмын айл өрх жилийн жилд усанд автдаг байна. Энэ удаад үеийн далан сэтэрч тэр хавийн айлууд бүгд урсах шахсан билээ. Харин онцгойгийн­хон да­лан­гийн усыг тогтоож сэргээх аж­лыг яаралтай зохион байгуулж   өчигдөр дууссан байна. Үеийн ус “Нарны зам”-д тулан задгайрч XIII хорооны “Алтан тэвш” амины орон сууцны найман айл, XII хорооны 21 айлын гэр, байшинг усанд автуул­сан байна. Үер  усны аюул дахин учирч бол­зошгүй тул хор­годох байр бэлдээд байгаа аж. Баянзүрх дүүр­гийн 14, 44, 53, 55, “Шавь” цог­цолбор сур­гуулиудын хурлын тан­хим, спорт заалуудыг чөлөөлж, ир­гэдийг нүүл­гэн шил­жүүлэх бэлт­гэлийг урьд­чилан хан­гажээ. Бусад дүүрэгт ч гэсэн урьд­чилан сэр­гийлэх арга хэмжээ авч эргүүл хяналтын ажлыг зохион байгуулж байгаа аж.

30 ХҮНТЭЙ АВТОБУС ХЭЭР  ҮЕРТ БООГДЖЭЭ

Хөдөө орон нутагт ч үер усны аюул нүүрлэж, багагүй хохирол амссан байна. Баянхонгор аймгийн Баацагаан сумын “Бортолгой” гэдэг газар хоёр голын дунд нутаг­лаж байгаа нэг айл үерт боогджээ. Гэрт таван  хүүхэд, нэг  том хүн байгаа аж. Мөн тус сумын нутаг Байд­рагийн голын Хөх эрэгийн гарамны ойролцоо Говь-Алтай аймгаас Улаан­баатар руу явж байсан 30 хүнтэй зорчигч тээврийн автобус саат­жээ. Үертэй байгаа дээрх газ­руу­дад ардаасаа машин очих  бо­ломж­гүй гацаанд ороод байгаа гэнэ. Тиймээс аврагчид урдаас нь 140 гаруй км газар тойрч очихоор гарц­гаасан талаар Онцгой байд­лын ерөн­хий газраас мэдээл­лээ. Түүнч­лэн Хэнтий аймгийн 13 сумыг хамар­сан хүйтэн бороо орж шуурс­ны улмаас зургаан суманд 11 барил­гын дээвэр хуурч,  гурван айлын гэр нурсан байна. Хүйтэн бороонд 213 толгой бог мал осгож үхэж, 1400 гаруй толгой бог мал урууджээ.

АРАВ ГАРУЙ АЙМАГТ БЭЛЧЭЭРИЙН ГАРЦ МУУ БАЙНА

Ус, цаг уурын хүрээлэнгээс ирүүлсэн мэдээгээр сүүлийн хэд хоногт нийт нутгаар бороо орж бэлчээр, ургамлын гарц сайжирсан байна. Гурван өдөр орсон бороо­ноор Хэнтий, Дорнод, Сүхбаа­тарын нутгаар төдийлөн нөлөө­лөөгүй ч  Ховд, Завханы ихэнх, Говь-Алтай, Баян­хонгор айм­гийн зарим нут­гийн бэлчээр нэлээд сай­жирсан байна. Газар тариа­лан­­гийн ихэнх нутагт буудай навч­лалт-бутлалтын үе шатандаа, төмс цухуйлт-хажуу­гийн нахиа үүсэх үе шатандаа ор­жээ. Дор­нодын Чой­балсан, Халх­голоос бусад газарт ургац сайн байна гэж мэдээллээ.

Завхан, Хөвсгөл, Архангайн ихэнх, Баян-Өлгий, Увс, Ховд, Говь-Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Орхон аймгийн зарим сумдын нут­гаар 11-30 мм, их орсон газраа 31-116 мм бороо орсон байна. Бэл­чээрийн ургалтын байдал нийт нутгийн 40 орчим хувьд буюу Хөвс­гөл, Завхан, Ховд, Сэлэнгийн ихэнх, Увс, Говь-Алтай, Баянхонгор, Ар­хангай, Өвөрхангай, Булган, Тө­в аймгийн нэлээд сумдын нутгаар сайн байгаа аж.  Харин Баян-Өлгийн Сагсай, Баяннуур, Улаан­хус, Говь-Алтайн Жаргалант, Чанд­мань, Эрдэнэ, Архангайн Хашаат, Хан­гай, Бул­ганы Дашинчилэн, Ор­хон, Хишиг-Өндөр, Рашаант, Өвөр­хан­гайн Баянгол, Төвийн Баян-Өн­жүүл, Баянцагаан сум  зэрэг нийт 10 аймгийн 35 сумдын нутагт бэлчээрийн гарц муу байгаа аж.

ЭНЭ ӨДРҮҮДЭД ЗАМ ЗАСВАРЫН АЖИЛ БҮРЭН ЗОГСЧЭЭ

Үргэлжлэн орсон усар­хаг бороо­ноос үүдэн нийслэлийн за­рим авто зам эхнээсээ хагарч, цөмрөөд эхэлжээ. Зам засварын ажилд ч багагүй саад учруулсан байна. Уг нь ойрын өдрүүдэд нийс­лэлд хийг­дэж буй зам зас­варын ажил нэлээд эрчимтэй яваг­даж байсан. Үүний хүчинд зас­вартай байсан замууд эхнээсээ нээгдэж байлаа. Гэтэл үргэлжлэн орсон борооноос болж энэ ад­рүүдэд зам засварын ажил бүрэн зогсчээ. Чийг, устай үед замын ажлыг явуулах боломжгүй болдог байна. Тэгэхээр зам зас­варын ажил энэ долоо хоногт хийгдсэнгүй. Түүнчлэн гэр хороол­лын гудам­жинд ихээхэн хэмжээний балчиг, шавар үүсч зарим газартаа машин тэрэг суух, иргэд гэртээ орж чадах­гүй байдал ч үүссэн аж.

Түүнээс гадна өчигдрийн байд­лаар хэд хэдэн замыг нэмж хаасан байлаа. Тодруулбал, “Наран­туул” худалдааны төвийн өмнөх Нарны зам, Төв цэнгэлдэх хүрээлэнгийн арын М.Гандийн нэрэмжит гудамж­ны замыг хаасан байв. Төв цэнгэл­дэх хүрээ­лэнгийн арын баруунаас зүүн тийш зорчдог чиглэлийн зам нь хэсэг газраа хагарч, цөмөрсөн учир ийн засвар хийхээр хаажээ. Энэ зам өнгөрсөн мягмар гаригт орсон борооны уснаас болж ашиг­лах боломжгүй болсон гэнэ. Газар дээ­рээ байдал ямар байгааг үзэхээр өчигдөр 12.00 цагийн үед тус зам дээр очлоо. 120 мянгатын замаас салж, Төв цэнгэлдэхийн харалдаа хойно ирэх үед уг эвдрэл гарсан байх нь тэр. Зам засварын ком­панийн ажилчид аль хэдийнэ замыг засварлахаар ирсэн байлаа. Энэ засварын ажлыг “Бэрх зараа” гэх зам засварын компани гүй­цэтгэж байгаа юм байна. Төв цэн­гэлдэхийн харалдаа хойд талд нь уртаашаа 50 орчим метр, нэлээд гүн нүх бий болсон байв. Энэ нь замыг эргүүлэн засварлахаар цэвэрлээд байгаа нь энэ аж.

Уг зам дөнгөж эвдэрсэн даруй­даа машинтай хүн явахын эцэсгүй болсон байсан гэнэ. Санамсар­гүйгээр хэн нэгэн тийшээ машин тэрэгтэй орсон бол ямар нэгэн аваар осол гарах өндөр магад­лалтай байсан нь илт харагдав. Тус замыг дагуулаад нэгэн барилгын компани хундамны нүх ухсан бай­лаа. Хундамны нүхийг цөмөрсөн замтай бараг нийлүүлээд ухжээ. Зам хагарч, цөмрөх болсон шалт­гааныг “Бэрх зараа” компанийн ажилчид тайлбарлахдаа барилгын хундамны нүхийг автозамтай хэт ойрхон зайд ухсан нь нөлөөлсөн гэв. Гэхдээ энэ замын засварын ажил удахгүй, маргааш өглөө гэхэд засч янзлаад дуусгана гэж байлаа.

“Нарантуул” худалдааны төв өчигдөр цаг агаарын нөхцөл байд­лаас шалтгаалан түр үүдээ барь­жээ. Борооны улмаас үерийн аюул нүүрлэж болзошгүй гэсэн сэрэмж­лүүлэг мэдээ хэвлэлээр цацагд­саны дагуу тус захын захиргаа ийм шийд­вэр гаргасан байна. Гэхдээ мар­гааш­наас “Нарантуул” зах ердийн хуваариар ажиллах юм байна. Харин өчигдөр өглөө түр хугацаа­гаар хаагаад байсан “На­рантуул” захын өмнөх авто зам үдийн 13.00 цагийн үед нээгдсэн юм.

Х.ЦЭНД-АЮУШ
А.БИЛГҮҮН