Д.Бямбасүрэн: Улсын эрдэнэсийн сангийн цоожийг бурхан дархалж, түлхүүрийг нь геологичид тааруулдаг

olloo_mn_1493345305_e97b8d16040d0e5f25393fac36d3042boriginalМонгол Улсын Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэнтэй уул уурхайн өнөөгийн нөхцөл байдлын талаар ярилцлаа.

Манайхан нутагтаа алт олборлуулахгүй гээд тэмцвэл дэмжиж хамгийн түрүүнд очно

- Манай эдийн засгийн гол тулгуур болоод байгаа ашигт малтмалын үнэ нэг үеэ бодвол тодорхой хэмжээгээр өсч байна. Ер нь уул уурхайн салбарын өнөөгийн нөхцөл байдлыг та хэрхэн дүгнэж байна вэ?

-Монгол орон саяхныг хүртэл хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн орон байлаа. Сүүлийн 10-аад жилд уул уурхайн салбар голлож, эдийн засгийн 40 гаруй хувийг дангаараа бүрдүүлж байна. Байгалийн баялаг, уул уурхайн бүтээгдэхүүн бол өвөг дээдсийн маань бидэнд хадгалж, үлдээсэн өв юм шүү дээ. Тэднийхээ үлдээсэн үүцийг л бид одоо задалж идэж байгаа хэрэг. Нөхөн сэргээгддэггүй баялагтай энэ салбараар оролдохдоо дэлхийн аль ч орон маш болгоомжтой, бодлоготой, тооцоотой ханддаг. Зах зээл дээрх үнэ ханш нь 4-7 жилийн хугацаатай хэлбэлзэж байдаг. Энэ хэлбэлзэл жижиг, буурай орнуудад их хүнд тусдаг. Манайхныг харж байгаа биз дээ. Үнэ нь өсөхөөр баярлаад л төсөв мөнгөө тооцоогүй, замбараагүй цацаад л, буурахаар нь гундаад л, хямарчихлаа, ийм ч зээл, тийм ч тусламж гээд байгаа биз дээ. Өөрөөр хэлбэл, сүүлийн жилүүдийн Монголын эдийн засагт тохиолдож байгаа хямрал уул уурхайн салбарын туйлбаргүй, тооцоогүй бодлоготой холбоотой юм. Монголын уул уурхайн бодлого сүүлийн 15 жилд гаднынхныг түшиглэлээ. Өөрсдөө нэг ч томоохон обьект ашиглалтад оруулж чадсангүй. Дандаа гаднынхнаар ухуулаад л, тэд нь лиценз, зарим нэг жижиг татвар зэргээр хүүхэд хуурах төдий юм манайд төлдөг биз. Тэгээд л гарсан баялгийг нь түүхийгээр нь вагон вагоноор ачаад аваад явчихаж байна шүү дээ. Үүний цаана байгаа өөр нэг муу зүйл нь Монголынхоо баялгийг гаднынханд цөлмүүлээд түүнээсээ эрх мэдэл, ашиг олж авсан, одоо ч авахыг оролдож буй хэсэн бүлэг хүний ашиг сонирхол маш тодорхой харагдаж байна. Ашигт малтмалын баялаг ядуу дорой амьдарч байгаа монголчуудын амьдралыг дэмнэх, тус болох учиртай юм шүү дээ, уг нь. Даанч одоо тэгж чадахгүй байна. Ийм л дүр зурагтай байна, Монголын уул уурхайн салбар.

-Таны төрсөн нутаг төдийгүй Эзэн Чингис хааны өлгий нутаг Хэнтий аймгийн нутагт алт олборлогчид бас цөөнгүй байдаг. Уул уурхайн салбарын хор хөнөөл хийгээд хожмын үр дагаврыг нь хамгийн сайн мэддэг хүний хувьд алтыг нь авах гэж танай нутгийн уул, усыг ухаад байгаа тухайд ямар бодолтой явдаг вэ?

- Хэнтий аймгийн нутаг, Онон голын сав газар бол Монгол үндэстний бүрэлдэн тогтсон, Монгол төр үүсэн байгуулагдсан өлгий нутаг. Бас эзэн Чингис хаантай холбоотой түүхэн нутаг. Тийм болохоор Онон голын сав газар үгээр илэрхийлэхийн аргагүй үнэ цэнтэй. Онон голын сав газар зөвхөн их түүхийн гэрч болсон нутаг биш. Байгалийн үзэсгэлэн төгөлдөр бүрдсэн, ховор ургамал, амьтан амьдрах таатай нөхцөл бүрдсэн нутаг. Энэ сав газрын гол амин сүнс нь Онон гол. Олон мянган хүний зүрх сэтгэлд Онон хатан ижий нэрээр мөнхөрсөн энэ ариун дагшин голыг бид нүдний цөцгий мэт хамгаалах учиртай. Алт ухаж болохгүй нэг том шалтгаан энэ.

Гэтэл манай нутагт уул уурхайн, тэр дундаа алт олборлох үйл ажиллагаа цөөнгүй жил үргэлжиллээ. Ингэхдээ хариуцлагагүй, байгаль орчинд хор хөнөөлтэй байдлаар үргэлжилж байна. Тодруулбал, Гутайн алтны орд газар нь Онон голынхоо яг хойд энгэрт, Онон руугаа буусан уулын аман дээр байдаг. 2004-2005 оны үед тус орд газарт олборлолт ихээр хийсний гороор Онон гол бохирдож, голоос хүн битгий хэл мал ундаалж чадахаа больж байсан шүү дээ. Бас алт угааж байгаа хэсгийн доохно байх Ононгийн шугуй тэр чигээрээ хядуулсан юм шиг унаж байсан. Ийм л хортой зүйл хийж, алтыг нь цөлмөж байгаа гэсэн үг, нэр бүхий компаниуд. Хүмүүсийн яриагаар Батширээт сумын үе үеийн удирдлагуудтай хуйвалдаж, зөвшөөрөл аваад үйл ажиллагаа явуулж байсан гэдэг юм билээ. Хэдэн жил үйл ажиллагааг нь зогсоогоод байсан чинь Урт нэртэй хуулийн зарим заалтыг Н.Алтанхуягийн Засгийн газрын үед саармагжуулаад дахиад эхэлсэн л дээ. Ард нь нууц ноёнтнууд байдаг гэсэн үг.

-Тэгээд одоо ямар гарц байна вэ?

-Миний бодлоор нэгдүгээрт, монголчуудын өлгий нутаг, Онон голоо сүйтгэх үйл ажиллагааг Засгийн газрын түвшинд тодорхой хэмжээгээр явуулж байна л даа. Хоёрдугаарт, байгаль орчны эсрэг ажиллагаанд төрийн бодлого хүчгүй болжээ. БОАЖЯ, Уул уурхайн яам гэж бий. Сайд, мэргэжилтнүүд нь газар дээр нь очоод үзэх хэрэгтэй. Тэр байгаль, уул ус ямар эмзэглэмээр, өрөвдмөөр болсон байгаа гэж санана. Онон гол руугаа шууд буусан жалганаас л алтны олборлолт явуулж байгаа шүү дээ. Төр засаг, шийдвэр гаргагчид нь ойлгохгүй байгаа юм бол нутгийн түмний хүчтэй эсэргүүцэл, байгалиа, орон нутгаа харамласан эрс тэмцэл л тэр байгалийг аварна. Энэ чинь ганц сумын асуудал биш шүү дээ. Батширээт, Биндэр, Баян-Адарга гэсэн гурван сумын нутаг дамжиж алтны шороо нь урсдаг юм шүү дээ.

-Хэрвээ танай сумынхан, аймгийнхан нутагтаа алт олборлуулахгүй, байгалиа хамгаална гээд тэмцвэл та нэгдэх үү?

-Нэгдэнэ. Хамгийн түрүүнд очно.

-Зөвхөн Батширээт сум ч гэлтгүй орон нутгийн иргэдийг нутгийн удирдлагуудаар нь дарамтлуулах ч юм уу, эсвэл хэдэн төгрөг өгөөд чимээгүй болгодог тухай хүмүүс их ярьдаг л даа?

-Тийм зүйл байдаг гэдэг юм билээ. Нутгийн удирдлагуудад нь хахууль өгөөд л, давхар албан тушаалд ажиллуулаад ирэхээр нөгөөдүүл чинь нутгийн ард иргэдээ ямар нэг байдлаар дуугүй байлгах үүрэг хүлээнэ шүү дээ. Үүнээс нь болоод иргэд, удирдлагуудын хооронд зөрчил үүсч байгаа ч ард түмэн сул дорой байна, зүрх зориг нь мохоо, цөөхүүлээ байна. Үүнээс гадна нэг том зүйл нь монголчууд хамгийн их ашиг олдог салбартаа хэрхэн хандаж байгаа вэ гэдгийг хараад үзье. Өөрөөр хэлбэл, сүүлийн жилүүдэд хятад хэлний орчуулагч, тамхины үйлдвэрийн эзэн, бие хамгаалах урлагийн хүн гээд мэргэжлийн биш хүмүүс уул уурхайн салбарыг удирдаад байна. Хамгийн сүүлийнх нь анхандаа овоо дориун байснаа сүүлийн үед их л зөөлөрч байгаа харагдах болж. Миний бодлоор их л дэвтэж байна даа. Нөгөөдүүл нь ч сайн чийглэж, дэвтээж чадаж байна.

Гаднын хөрөнгө оруулагч гэж нарийн технологи оруулж ирдэг, улс орны хөгжилд бодит хувь нэмэр оруулдаг хамтрагчийг л хэлдэг

-Та байгаль орчин, ашигт малтмал, уул уурхайг хариуцсан яамдыг яаж ажиллаасай гэж боддог вэ?

-БОАЖЯ нэг хэсэг Гутайн орд газарт алт олборлохыг хориглосон шүү дээ. Мөн хариуцлагагүй уул уурхайн эсрэг багагүй ажил санаачилж, хэрэгжүүлж байсан. Гэтэл одоо буцаад л, бага багаар өмнөх санаачилгуудаа саармагжуулж үгүй хийгээд байгаа нь тоогүй. Энэ бол бас л дэвтэж байгаагийн илрэл. Дэвтэнэ гэдэг чинь юманд уусаж байгааг хэлж байгаа юм шүү дээ.

-Нөхөн сэргээх нөхцөлтэйгээр нөхөрлөл байгуулаад өмнө нь алт ухаж байсан газруудад дахин олборлолт хийж эхлээд байгаа. Үүнийг та юу гэж боддог вэ?

-Нөхөн сэргээлтийн талаар монголчууд олон жил ярилаа. Жишээлэхэд, Гутайн ордыг ашиглаад, тэр уулыг нурааж, Онон голыг бохирдуулчихаад буцааж нөхөн сэргээнэ гэж байх уу. Үүн шиг худлаа юм байхгүй шүү дээ. Ер нь шуналыг жаахан хязгаарлахгүй бол болохоо байлаа. Сүүлдээ элдэв хуулийн ийм тийм заалт, зохицуулалтаар өөрсдийнхөө булхайг нууж, зөвтгөх гэж оролддог боллоо. Заамарыг хар л даа. Сүүлийн 30-40 жил ухлаа, нөхөн сэргээж байна гэж цөөнгүй жил ярилаа. Бодит байдал дээрээ улаанаараа эргэсэн шороо, өрөвдмөөр, эмтэрмээр газар нутаг л үлдсэн. Ийм байхад нөхөн сэргээнэ гэсэн нэрийн дор худал хэлж, ард иргэдийг хуурч, эрх мэдэл, хуулиар далайлгаж алт ухаж байгаа нь эмгэнэл. Ер нь тэгээд Монголын төрд эдийн засгийн тогтвортой бодлого байхгүй, гаднаас хэн нэг гуйлгачин ирэхэд л бөхөлзөөд л лиценз өгөөд, газраа ухуулаад байдаг боллоо.

- Та эрх мэдэлтнүүдэд зөвлөж, ямар нэг санал, санаачилга гаргаж болдоггүй юм уу?

- Ер нь аливаа улсын эрдэнэсийн сангийн баялаг хязгаартай, олон үедээ дамжуулж ашиглах зориулалттай юм шүү дээ. Энэ сангийн цоожийг нь бурхан дархалж, түлхүүрийг нь геологичид тааруулдаг юм. Үндэсний геологийн алба байхгүй улс орон хүрз барьсан гуйлгачдад л тонуулаад, зарим нэг зуучлагч нь баяжаад дуусдаг юм шүү дээ. Уул уурхайн салбар бол Монголын эдийн засагт анхны хуримтлал бий болгоход хэрэгтэй. Гэхдээ ийм зарчмаар бид удаан явж болохгүй. Нэг хэсэг монголчууд Голланд өвчин гээд л баахан шуугисан. Одоо өнөөх нь Голланд биш Монгол өвчин болчихлоо шүү дээ. Гаднынхны Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн заримаас нь би үзсэн. Ер нь алтны салбартаа гаднынхныг оруулдаг улс бараг байдаггүй юм билээ. Өөрсдөө бүтээдэггүй Киргыз, манайх мэтийн улсууд л арчаагүйгээсээ болоод гаднынханд хамгаа өгдөг юм билээ. “Бороо гоулд”-ын алтны уурхайг сана л даа. Гаргаж авсан алтных нь тоог янз янзаар л хэлдэг. Эцсийн дүндээ Монголд юу өгсөн бэ гэдэг нь л чухал шүү дээ. Юу ч үгүй, эвдүүлж, сэндийчүүлсэн талбайтай л хоцорсон. Гаднын хөрөнгө оруулагч гэдэг бол нарийн технологи оруулж ирдэг, улс орны хөгжилд бодит хувь нэмэр оруулдаг хамтрагчдыг хэлдэг. Түүнээс биш дарга нарт хахууль өгдөг, өнөөгийн нийтлэг лицензийн наймаачин гаднынхан биш. Монголын уул уурхай жижиг түшмэдийн лицензийн наймаагаар харийнханд очиж байгаа нь эмгэнэлтэй үнэн. Одоо бид Үндэсний геологийн албаа сэргээх хэрэгтэй. Уул уурхайн аль баялгаа хэзээ, хэрхэн ашиглах тухай хуваариа маш тооцоотой гаргах ёстой юм.

-Ашигт малтмалын тухай хууль манайд бий шүү дээ. Үүргээ гүйцэтгэж чадахгүй байна гэж та бодож байна уу. Яагаад?

-Манай Ашигт малтмалын тухай хууль бол хамгийн дампуу хууль. Монгол Улс 1913 онд анх “Монгол Ар” гэдэг алтны компанийг ажиллуулахдаа дүрэм гаргасан түүхтэй. Үүнээс хойш 1915 онд буюу одоогоос 103 жилийн өмнө Уул уурхайн дүрэм баталсан байдаг. Тэр бол үндэсний эрх ашгаа хамгаалсан хууль байсан. Ингээд хэсэг хугацаанд уул уурхайн тухай хуульгүй явж байгаад 1997 онд Ашигт малтмалын тухай хууль баталсан. Өөрөөр хэлбэл, 1997 оноос эхлээд л будилсан. Сүүлд 2006 онд хэсэг бүлэг хүн Ашигт малтмалын тухай хуулиа өөрчилсөн. Тэр нь өнөөгийн энэ эмгэнэлт байдлын үүд хаалгыг цэлийтэл нээсэн дээ, харин ч нэг. Үндсэн хуульд “Газар, газрын баялаг бол бүх ард түмний мэдэлд, төрийн хамгаалалтад байна” гээд заачихсан байгаа. Гэтэл Ашигт малтмалын хуулиар нөгөө бүх ард түмний мэдэлд байдаг газар, баялгийг маань хэдэн жижиг түшмэл хуваагаад л харийнхантай ханцуйдаа наймаалцаад байж байна шүү дээ. Тиймээс энэ хүчин мөхөс, үндэсний эрх ашгийн эсрэг хуулийг сайжруулах, засах хэрэгтэй. Цаг алдалгүй, маргааш гэж хойш тавилгүй засах ёстой хуулийн нэг яах аргагүй мөн.

Засахаас зайлшгүй өөр нэг жишээ хэлье. Өв баялаг гэдэг бол үнэт зүйл. Үүнийг хэн нэгэнд эзэмшүүлэхдээ худалддаг. Тэр худалдах хэлбэр нь нөөцийн төлбөрөөр хэрэгждэг юм. Гэтэл 1997 оны хуулиар нөөцийн төлбөрөө бүх ашигт малтмалд 2.5 хувиар тогтоосон. Дараа нь 2006 онд үүнийгээ дөнгөж таван хувь болгож өсгөсөн. Ингэж байгаад зарим газар их өндөр байдаг юм байна гэцгээж байгаад 47.4 гэж хавсралт гаргасан. Ийм л байна, манай улстөрчид. Гэтэл хамгийн наад захын Киргызийн Кумторын алтны орд гэхэд нөөцийн төлбөр нь 18.1 хувь байна шүү дээ. Би өмнө нь Богд хаант Монгол Улсын дүрмийн тухай ярьсан даа. Тэнд чинь алтны нөөцийн төлбөрийг 16.7, зэсийнхийг 40 хувь гэж тогтоосон байдаг юм шүү. Өөрөөр хэлбэл, уул уурхайн баялаг тус бүрээр нь нөөцөө тогтоож, хуульд зөвхөн доод хэмжээг нь зааж болно гэх мэт чамбай, холч ухаанаар гаргасан хууль байсныг манайхан хайчилж хаяад өөрсдийнхөө эрх ашгийг шингээсэн гэж болно. Ер нь одоогоор Монголын эдийн засгийн тусгаар тогтнол, бүрэн эрхийг алдагдуулах гоожуурын нүх нь уул уурхайн салбар болчихоод байна. Тийм болохоор уул уурхайтай холбоотой хуулийг цогцоор нь эргэж харах, шийдэх, дэлхийн улс орнуудын жишигт ойртуулах цаг нь болоод байна.

Б.ЭНХМАРТ


URL:

Нэр: Auto Chat Profits Огноо: 29 January 2019

Read was interesting, stay in touch….

Exceptionally well written!

Нэр: 사설토토 Огноо: 30 January 2019

Title

[...]Here is an excellent Blog You may Find Intriguing that we Encourage You[...]

Нэр: iOS Огноо: 31 January 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine some unrelated data, nonetheless genuinely really worth taking a look, whoa did 1 find out about Mid East has got much more problerms as well [...]

Нэр: Earn $2000+ Monthly Autopilot Systems Огноо: 1 February 2019

Recent Blogroll …

You may take a second to visit the material from this web-sites we’ve linked to on this post…

Нэр: Ewen Chia's Autopilot Internet Income Огноо: 1 February 2019

Recent Blogroll …

You may take a second to take a look at the content from this internet sites we have linked to on this post…

Нэр: Facebook Auto Post Like Comment Огноо: 2 February 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we have a link to…

Нэр: Make Money on Auto-pilot 2019 Огноо: 4 February 2019

You must see this website …

We came across a cool site that you might appreciate visiting …

Нэр: 메이저 토토사이트 Огноо: 7 February 2019

Title

[...]Sites of interest we’ve a link to[...]

Нэр: 메이저공원 Огноо: 8 February 2019

Title

[...]very couple of web-sites that happen to be comprehensive beneath, from our point of view are undoubtedly effectively really worth checking out[...]

Нэр: gold Огноо: 11 February 2019

Title

[...]Here is a great Weblog You might Find Intriguing that we Encourage You[...]

Нэр: Google Огноо: 12 February 2019

Sites of interest we’ve a link to.

Нэр: هدیه تولد Огноо: 14 February 2019

Thanks for one’s marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you may be a great author.I will be sure to bookmark your blog and definitely will come back later on. I want to encourage you to definitely continue your great job, have a nice afternoon!
هدیه تولد https://www.instagram.com/p/BsbU6HMn3Ce/

Нэр: سكس نيك 2019 Огноо: 16 February 2019

here are some links to sites that we link to for the reason that we believe they may be worth visiting

Нэр: LolyCam 18+ Огноо: 16 February 2019

usually posts some quite fascinating stuff like this. If you

Нэр: 안전놀이터 Огноо: 17 February 2019

one of our guests recently advised the following website

Нэр: 토토사이트 Огноо: 17 February 2019

Here is a superb Blog You may Find Fascinating that we Encourage You

Нэр: 안전공원 Огноо: 18 February 2019

The information talked about within the report are a few of the very best out there

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 18 February 2019

just beneath, are several absolutely not related web-sites to ours, nonetheless, they may be certainly worth going over

Нэр: bondage sex toys Огноо: 22 February 2019

one of our visitors a short while ago recommended the following website

Нэр: xl dildo Огноо: 23 February 2019

please visit the web pages we comply with, which includes this one, because it represents our picks through the web

Нэр: silicone rabbit vibrator Огноо: 23 February 2019

check below, are some completely unrelated internet websites to ours, having said that, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: Poweradd Portable Charger Огноо: 23 February 2019

Title

[...]that could be the end of this article. Right here you’ll discover some web sites that we believe you’ll enjoy, just click the hyperlinks over[...]

Нэр: stomatologicheskie special'nosti Огноо: 23 February 2019

just beneath, are a lot of totally not related web pages to ours, even so, they are certainly really worth going over

Нэр: findikzade escort Огноо: 23 February 2019

Title

[...]check below, are some absolutely unrelated web sites to ours, even so, they are most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: Syphilis Огноо: 25 February 2019

Title

[...]check beneath, are some totally unrelated sites to ours, on the other hand, they’re most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: نقل عفش حولي Огноо: 26 February 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a couple of unrelated data, nevertheless really worth taking a look, whoa did 1 study about Mid East has got additional problerms also

Нэр: 안전놀이터 Огноо: 27 February 2019

here are some hyperlinks to web sites that we link to for the reason that we feel they may be really worth visiting

Нэр: riel Огноо: 28 February 2019

very couple of websites that take place to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly very well really worth checking out

Нэр: life insurance Огноо: 28 February 2019

Title

[...]Every after in a while we pick blogs that we read. Listed below would be the latest internet sites that we decide on [...]

Нэр: cool flow toys Огноо: 28 February 2019

Title

[...]always a huge fan of linking to bloggers that I really like but don’t get a lot of link appreciate from[...]

Нэр: this post Огноо: 28 February 2019

Title

[...]although web sites we backlink to below are considerably not related to ours, we really feel they are actually worth a go through, so have a look[...]

Нэр: top silicone sex toys Огноо: 1 March 2019

Wonderful story, reckoned we could combine a handful of unrelated data, nevertheless really really worth taking a search, whoa did one particular learn about Mid East has got more problerms also

Нэр: Verbi irregolari o forti Огноо: 1 March 2019

The data talked about inside the post are some of the ideal accessible

Нэр: first dildo Огноо: 1 March 2019

although websites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they’re actually worth a go by way of, so have a look

Нэр: beds Огноо: 1 March 2019

Title

[...]check beneath, are some entirely unrelated sites to ours, having said that, they may be most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: car insurance Огноо: 1 March 2019

Title

[...]please stop by the websites we stick to, which includes this one particular, as it represents our picks in the web[...]

Нэр: Clitoral Vibrators Огноо: 2 March 2019

please check out the web pages we comply with, such as this one, because it represents our picks in the web

Нэр: virtual visacard and virtual Mastercard Огноо: 3 March 2019

here are some links to internet sites that we link to simply because we believe they’re really worth visiting

Нэр: item shop Огноо: 3 March 2019

check below, are some completely unrelated web-sites to ours, on the other hand, they are most trustworthy sources that we use

Нэр: SEO-SA Огноо: 4 March 2019

Finding this site…

Wow, this post is nice and very informative.

Нэр: سکس چت Огноо: 5 March 2019

The information and facts talked about in the report are a few of the most effective accessible

Нэр: 안전놀이터 Огноо: 5 March 2019

below you will come across the link to some internet sites that we feel you need to visit

Нэр: 먹튀사이트 검증 Огноо: 5 March 2019

Sites of interest we’ve a link to

Нэр: gambling basketball Огноо: 6 March 2019

Title

[...]usually posts some very exciting stuff like this. If you are new to this site[...]

Нэр: nail salon in La Habra Огноо: 6 March 2019

Title

[...]usually posts some quite exciting stuff like this. If you’re new to this site[...]

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 8 March 2019

that could be the end of this article. Here you will obtain some web-sites that we think you

Нэр: http://www.signinsupport.net/ Огноо: 8 March 2019

Title

[...]just beneath, are a lot of completely not associated sites to ours, on the other hand, they may be certainly really worth going over[...]

Нэр: Cement Shoes Cannabis Strain Огноо: 9 March 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a handful of unrelated information, nevertheless seriously really worth taking a look, whoa did a single study about Mid East has got a lot more problerms as well [...]

Нэр: scrap car removal Огноо: 9 March 2019

Title

[...]usually posts some incredibly exciting stuff like this. If you are new to this site[...]

Нэр: IT staff augmentation services fl Огноо: 9 March 2019

Here is a superb Blog You might Obtain Fascinating that we Encourage You

Нэр: fbv cursos grátis Огноо: 10 March 2019

Every as soon as in a whilst we opt for blogs that we read. Listed below are the most current web-sites that we select

Нэр: http://www.mytaxiparis.com Огноо: 10 March 2019

Title

[...]we came across a cool internet site that you simply may get pleasure from. Take a search in case you want[...]

Нэр: buy aged instagram accounts Огноо: 10 March 2019

Title

[...]one of our visitors lately encouraged the following website[...]

Нэр: 토토사이트추천 Огноо: 11 March 2019

Title

[...]Here are several of the web-sites we advocate for our visitors[...]

Нэр: Homepage Огноо: 12 March 2019

Title

[...]The details talked about within the post are a number of the most beneficial accessible [...]

Нэр: mens stroker Огноо: 12 March 2019

always a major fan of linking to bloggers that I love but do not get a good deal of link really like from

Нэр: Giraffe birth Огноо: 12 March 2019

Here is an excellent Weblog You may Come across Interesting that we Encourage You

Нэр: Third Party Manufacturing In Telangana Огноо: 13 March 2019

always a huge fan of linking to bloggers that I really like but really don’t get a whole lot of link really like from

Нэр: sports Огноо: 13 March 2019

Title

[...]always a significant fan of linking to bloggers that I really like but really don’t get a good deal of link adore from[...]

Нэр: vietnam visa Огноо: 14 March 2019

Title

[...]very couple of internet websites that happen to be detailed beneath, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out[...]

Нэр: Bathroom tiles cleaning Огноо: 15 March 2019

Title

[...]very few internet sites that take place to become detailed beneath, from our point of view are undoubtedly properly worth checking out[...]

Нэр: referat 7514 Огноо: 16 March 2019

very few websites that take place to become comprehensive below, from our point of view are undoubtedly nicely really worth checking out

Нэр: Forex Trading Broker Огноо: 16 March 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we have a link to…

Нэр: traveling to spain from us Огноо: 17 March 2019

Title

[...]the time to read or visit the content material or web pages we’ve linked to below the[...]

Нэр: 메이저 토토사이트 Огноо: 17 March 2019

always a large fan of linking to bloggers that I love but do not get a good deal of link adore from

Нэр: http://www.k9andcompany.com/ Огноо: 18 March 2019

Title

[...]always a huge fan of linking to bloggers that I enjoy but don’t get a good deal of link enjoy from[...]

Нэр: kegel vibrator Огноо: 18 March 2019

Here is a good Blog You may Come across Interesting that we Encourage You

Нэр: g spot vibrator Огноо: 18 March 2019

below you will uncover the link to some websites that we think you must visit

Нэр: http://ttlink.com/montu4891 Огноо: 19 March 2019

please take a look at the web sites we adhere to, such as this one particular, because it represents our picks in the web

Нэр: earn money from blogging Огноо: 19 March 2019

although internet sites we backlink to below are considerably not connected to ours, we really feel they may be essentially really worth a go by means of, so possess a look

Нэр: www xlxx com Огноо: 20 March 2019

Title

[...]Sites of interest we have a link to[...]

Нэр: Agence web et site internet La Neuveville Огноо: 20 March 2019

Title

[...]Here are several of the sites we advocate for our visitors[...]

Нэр: Karakuri formation Огноо: 21 March 2019

Title

[...]below you will discover the link to some websites that we assume you need to visit[...]

Нэр: 출장안마 Огноо: 23 March 2019

Title

[...]here are some hyperlinks to web sites that we link to simply because we feel they may be worth visiting[...]

Нэр: Free Download Огноо: 23 March 2019

Title

[...]the time to read or stop by the material or web pages we have linked to beneath the[...]

Нэр: How To Incorporate A Company In Singapore Огноо: 26 March 2019

Title

[...]check beneath, are some completely unrelated internet sites to ours, on the other hand, they’re most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: rock guitar Огноо: 26 March 2019

Title

[...]check below, are some totally unrelated web-sites to ours, having said that, they’re most trustworthy sources that we use[...]

Read was interesting, stay in touch….

Well written!

Title

[...]one of our guests not long ago suggested the following website[...]

Нэр: pussy-orgasm Огноо: 31 March 2019

Title

[...]The data talked about in the article are several of the best accessible [...]

Нэр: His Secret Obsession Огноо: 31 March 2019

Title

[...]the time to read or visit the content or sites we have linked to beneath the[...]

Нэр: Product Rapid Огноо: 31 March 2019

Title

[...]below you will come across the link to some sites that we consider you must visit[...]

Нэр: texi9 Огноо: 31 March 2019

Title

[...]The information talked about in the article are a few of the most beneficial obtainable [...]

Title

[...]check beneath, are some totally unrelated web-sites to ours, nevertheless, they are most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: Product Rapid Огноо: 3 April 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine several unrelated data, nonetheless seriously really worth taking a appear, whoa did one discover about Mid East has got more problerms at the same time [...]

Нэр: agen judi terpercaya Огноо: 4 April 2019

Websites we think you should visit…

Sites of interest we have a link to…

Нэр: happy instrumental music Огноо: 5 April 2019

Title

[...]below you will uncover the link to some web sites that we assume you ought to visit[...]

Нэр: NDA Coaching in Dehradun Огноо: 6 April 2019

Title

[...]always a big fan of linking to bloggers that I love but do not get a great deal of link like from[...]

Нэр: binance exchange Огноо: 6 April 2019

Title

[...]check below, are some completely unrelated internet websites to ours, having said that, they’re most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: adam and eve jelly dildo Огноо: 6 April 2019

just beneath, are numerous absolutely not related internet sites to ours, even so, they are surely worth going over

Нэр: Layarkaca21 xxi Огноо: 7 April 2019

Title

[...]Here are several of the web pages we advise for our visitors[...]

Нэр: evolved wild orchid review Огноо: 7 April 2019

always a significant fan of linking to bloggers that I really like but really don’t get a great deal of link love from

Нэр: China Numbah 1 Огноо: 8 April 2019

Title

[...]usually posts some incredibly interesting stuff like this. If you are new to this site[...]

Нэр: website Огноо: 9 April 2019

usually posts some pretty interesting stuff like this. If you

Нэр: Online Advertising Огноо: 9 April 2019

Title

[...]Every as soon as in a when we decide on blogs that we study. Listed beneath are the latest sites that we opt for [...]

Нэр: free background music Огноо: 12 April 2019

Title

[...]check below, are some entirely unrelated web-sites to ours, even so, they may be most trustworthy sources that we use[...]

Нэр: http://ighodalo.com/ Огноо: 13 April 2019

Title

[...]we like to honor numerous other world wide web internet sites on the net, even if they aren’t linked to us, by linking to them. Underneath are some webpages worth checking out[...]

Нэр: 2 Week Diet Огноо: 15 April 2019

Title

[...]Here is an excellent Weblog You might Uncover Fascinating that we Encourage You[...]

Нэр: buying a home with bad credit Огноо: 16 April 2019

Here is a superb Blog You might Find Intriguing that we Encourage You

Нэр: 사설토토사이트 Огноо: 17 April 2019

Title

[...]one of our visitors recently advised the following website[...]

Нэр: 먹튀검증 Огноо: 17 April 2019

Title

[...]Wonderful story, reckoned we could combine a number of unrelated data, nonetheless really worth taking a look, whoa did 1 study about Mid East has got additional problerms at the same time [...]

Нэр: 사설토토사이트 Огноо: 18 April 2019

Title

[...]although sites we backlink to beneath are considerably not associated to ours, we really feel they may be basically worth a go as a result of, so have a look[...]

Нэр: Advanced Rabbit Vibe Огноо: 18 April 2019

we like to honor numerous other internet web-sites around the net, even if they aren

Сэтгэгдэл бичих

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд FACT.mn хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зүйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдлийг админ устгах эрхтэй. Сэтгэгдэлтэй холбоотой санал гомдлыг 9318-5050 утсаар хүлээн авна.